Argumentatiestructuren
Argumentatiestructuren
Open met het idee dat argumenten niet alleen om inhoud gaan, maar ook om de manier waarop ze zijn opgebouwd. Die structuur bepaalt hoe sterk en hoe duidelijk een redenering overkomt.
Lesdoel
Ik kan argumentatiestructuren herkennen en zelf op de juiste manier gebruiken.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden koppel jij aan een sterk argument?
Gebruik de inzendingen om voorkennis op te halen. Vraag kort door op woorden als 'bewijs', 'reden', 'overtuigen' of 'logisch' en verbind die daarna aan argumentatiestructuur.
Wat is een argumentatiestructuur?
Een argumentatiestructuur laat zien hoe argumenten een standpunt ondersteunen.
Je kijkt niet alleen welke argumenten worden gegeven, maar ook hoe ze met elkaar samenhangen.
Die samenhang kun je zichtbaar maken in een blokjesschema.
Benadruk het verschil tussen inhoud en structuur: twee teksten kunnen hetzelfde standpunt hebben, maar een andere opbouw van argumenten.
Lezen van een blokjesschema
In een blokjesschema geeft een pijltje de redeneerrichting aan.
Van boven naar beneden lees je: want.
Van beneden naar boven lees je: dus.
Zo zie je snel welk blokje een standpunt is en welk blokje een argument.
Laat eventueel mondeling voordoen dat dezelfde relatie op twee manieren gelezen kan worden: standpunt → argument met 'want' en argument → standpunt met 'dus'.
Voorbeeld van dezelfde redenering
Standpunt: Elke dag een uur gym is goed.
Argument: Bewegen is gezond.
Lezing:
Elke dag een uur gym is goed, want bewegen is gezond.
Bewegen is gezond, dus elke dag een uur gym is goed.
Maak duidelijk dat de inhoud hier eenvoudig is, zodat de aandacht naar de structuur kan gaan.
Enkelvoudige argumentatie
Bij enkelvoudige argumentatie wordt een standpunt ondersteund door één argument.
Er is dus maar één directe reden om het standpunt aan te nemen.
Deze slide heeft geen instructies
Enkelvoudige argumentatie
Schema:
Standpunt
↓
Argument
Lezing:
van boven naar beneden: want
van beneden naar boven: dus
Noem dat dit de eenvoudigste structuur is. Leerlingen verwarren 'één argument' soms met 'korte tekst'; het gaat om het aantal ondersteunende redenen, niet om de lengte.
Enkelvoudige argumentatie herkennen
Let op deze kenmerken:
één standpunt
één argument onder het standpunt
geen extra ondersteuning van dat argument
geen tweede, los argument naast het eerste
Deze slide heeft geen instructies
Enkelvoudige argumentatie gebruiken
Deze structuur past als:
één duidelijk argument al voldoende is
je kort en direct wilt formuleren
je nog geen verdere uitleg of onderbouwing toevoegt
Koppel aan schrijfvaardigheid: enkelvoudige argumentatie is vaak geschikt in korte reacties of een eenvoudige inleiding, maar kan later uitgebreid worden.
Wat lees je van boven naar beneden in een blokjesschema?
dus
want
en
omdat
De kern is de leesrichting uit de eerste slides: boven naar beneden = want, beneden naar boven = dus. 'En' hoort bij onafhankelijke nevenschikking, niet bij de pijlen.
Vul de kernwoorden in
Bij enkelvoudige argumentatie wordt een standpunt ondersteund door één argument. In het schema lees je van boven naar beneden want en van beneden naar boven dus.
Alle begrippen komen letterlijk uit de behandelde slides over blokjesschema en enkelvoudige argumentatie.
Onderschikkende argumentatie
Bij onderschikkende argumentatie wordt een argument zelf weer ondersteund.
Dat extra ondersteunende argument noem je een subargument.
Een subargument kan op zijn beurt ook weer een subargument hebben.
Deze slide heeft geen instructies
Onderschikkende argumentatie
Schema:
Standpunt
↓
Argument
↓
Subargument
De redenering loopt dus in lagen: eerst het standpunt, daarna de onderbouwing daarvan, en daarna de onderbouwing van dat argument.
Benadruk dat niet elk ondersteund argument meteen een nieuw standpunt is; binnen deze les blijft het bovenste blok het hoofdstandpunt.
Waarom deze structuur?
Onderschikkende argumentatie gebruik je als:
een argument niet sterk genoeg is zonder extra uitleg
je wilt laten zien waarom een argument klopt
de redenering stap voor stap wordt opgebouwd
Deze slide heeft geen instructies
Subargumenten herkennen
Een subargument ondersteunt niet direct het standpunt, maar een ander argument.
Je herkent het doordat het lager in het schema staat en een tussenstap in de redenering vormt.
Veel leerlingen noemen elk argument onder het standpunt automatisch 'gewoon een argument'. Leg uit dat de positie in het schema bepaalt of iets een argument of een subargument is.
Wat is een subargument?
Een extra standpunt
Een los argument
Een argument voor een argument
Een argument met en
Toets het onderscheid dat een subargument niet direct het standpunt ondersteunt, maar een ander argument.
Wanneer kies je voor onderschikkende argumentatie?
Bespreek dat onderschikkende argumentatie passend is wanneer een argument op zichzelf nog niet sterk of duidelijk genoeg is en extra uitleg of onderbouwing nodig heeft.
Nevenschikkende argumentatie met onafhankelijke argumenten
Bij deze structuur ondersteunen meer dan één argument hetzelfde standpunt.
De argumenten zijn los van elkaar te gebruiken: elk argument kan zelfstandig bijdragen aan de verdediging van het standpunt.
Deze slide heeft geen instructies
Onafhankelijke argumenten in een schema
Schema:
Standpunt
↓ ↓
Argument 1 en Argument 2
Tussen de twee blokjes naast elkaar past het woord en.
Benadruk dat 'en' hier niet alleen grammaticaal is, maar iets zegt over de structuur: beide argumenten staan naast elkaar op hetzelfde niveau.
Kenmerk van onafhankelijkheid
De argumenten hebben elkaar niet nodig.
Als je één argument weglaat, blijft het andere argument nog steeds een bruikbare ondersteuning van het standpunt.
Dit is het beslissende onderscheid met afhankelijke argumenten. Laat leerlingen steeds testen: blijft het argument overeind als het andere verdwijnt?
Wanneer gebruik je deze vorm?
Deze structuur past als je:
meerdere redenen voor hetzelfde standpunt hebt
je standpunt breder wilt onderbouwen
verschillende sterke punten naast elkaar wilt zetten
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer zijn argumenten onafhankelijk?
Als ze elkaar nodig hebben
Als ze samen één reden vormen
Als elk apart bruikbaar is
Als één een subargument is
De juiste keuze vraagt om het beslissende kenmerk van onafhankelijkheid: één argument weglaten en het andere blijft nog bruikbaar.
Vul de structuur aan
Bij nevenschikkende argumentatie met onafhankelijke argumenten ondersteunen meer dan één argument hetzelfde standpunt. Tussen de blokjes naast elkaar past het woord en. Laat je één argument weg, dan blijft het andere bruikbaar als ondersteuning.
Deze invuloefening bundelt de kernwoorden van de slides over onafhankelijke nevenschikking.
Nevenschikkende argumentatie met afhankelijke argumenten
Bij deze structuur wordt het standpunt ondersteund door twee argumenten die samen één geheel vormen.
De argumenten werken alleen in combinatie met elkaar.
Deze slide heeft geen instructies
Afhankelijke argumenten in een schema
Schema:
Standpunt
↓
Argument 1 + Argument 2
Beide argumenten zijn nodig om de redenering volledig te maken.
Gebruik mondeling het contrast met onafhankelijke argumenten: hier kun je niet zomaar één argument weghalen zonder dat de onderbouwing instort.
Kenmerk van afhankelijkheid
Los van elkaar zijn de argumenten onvoldoende.
Pas samen ondersteunen ze het standpunt goed.
Je moet ze dus als één combinatie lezen, niet als twee aparte redenen.
Deze slide heeft geen instructies
Onafhankelijk of afhankelijk?
Het verschil zit in de vraag:
Kan elk argument zelfstandig het standpunt steunen? → onafhankelijk
Hebben de argumenten elkaar nodig? → afhankelijk
Dit is een kernslide voor het onderscheid. Herhaal dat je niet alleen naar het aantal argumenten kijkt, maar vooral naar hun onderlinge relatie.
Onder- en nevenschikkende argumentatie
Soms komen in één tekst meerdere argumenten voor, terwijl minstens één van die argumenten ook nog door een subargument wordt ondersteund.
Dan is er sprake van onder- en nevenschikkende argumentatie.
Deze slide heeft geen instructies
Hoe ziet die combinatie eruit?
In het schema zie je dan twee dingen tegelijk:
argumenten naast elkaar onder hetzelfde standpunt
onder minstens één argument nog een extra laag met een subargument
De structuur combineert dus breedte én verdieping.
Leg uit dat dit vaak voorkomt in langere betogen: meerdere hoofdargumenten, waarvan er één verder wordt uitgewerkt.
Waarom deze combinatie belangrijk is
Met deze structuur kun je:
een standpunt op meerdere manieren onderbouwen
zwakkere argumenten extra steun geven
een complexe redenering overzichtelijk maken
Deze slide heeft geen instructies
Van herkennen naar gebruiken
Wie een argumentatiestructuur herkent, kan ook bewuster schrijven.
Je kiest dan of je één argument geeft, meerdere losse argumenten gebruikt, argumenten combineert of een argument verder uitwerkt met een subargument.
Laat zien dat herkennen en gebruiken direct samenhangen: analyseren van teksten helpt bij het opbouwen van eigen betogen.
Wat is het kenmerk van afhankelijke argumenten?
Ze staan in lagen
Ze zijn los bruikbaar
Ze vormen samen steun
Ze geven één subargument
Laat leerlingen het contrast met onafhankelijke argumenten expliciet maken: apart zijn ze onvoldoende, samen werken ze wel.
Maak de samenvatting compleet
Bij onder- en nevenschikkende argumentatie staan meerdere argumenten onder hetzelfde standpunt. Minstens één daarvan krijgt extra steun van een subargument. Deze structuur combineert dus breedte met verdieping.
Hier komt de slotstof samen: meerdere argumenten naast elkaar én minstens één extra laag eronder.
Hoe helpt structuur jou bij het schrijven van een betoog?
Bespreek dat leerlingen kunnen noemen: één argument geven, meerdere losse argumenten gebruiken, afhankelijke argumenten combineren of een argument uitwerken met een subargument. Het gaat om bewuste structuurkeuze bij schrijven.
Wat heb je vandaag het duidelijkst geleerd?
Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen benoemen welke structuur of welk onderscheid ze nu beter begrijpen.
Welk onderdeel hielp jou het meest begrijpen?
Reflectievraag zonder goed of fout. Mogelijke antwoorden: schema's, voorbeelden, het verschil tussen onafhankelijk en afhankelijk, of de leesrichting want/dus.
Wat vind je nog lastig aan argumentatiestructuren?
Reflectievraag zonder goed of fout. Gebruik de antwoorden om te bepalen welke structuur of welk onderscheid nog herhaald moet worden.
Begrippenlijst
standpunt - de mening of bewering die wordt verdedigd
argument - een reden die een standpunt ondersteunt
argumentatiestructuur - de manier waarop argumenten met het standpunt samenhangen
blokjesschema - een schema waarmee je de opbouw van een redenering zichtbaar maakt
subargument - een argument dat een ander argument ondersteunt
enkelvoudige argumentatie - een structuur waarin één argument het standpunt ondersteunt
onderschikkende argumentatie - een structuur waarin een argument steun krijgt van een subargument
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
nevenschikkende argumentatie - een structuur met meer dan één argument bij hetzelfde standpunt
onafhankelijke argumenten - argumenten die elk apart gebruikt kunnen worden
afhankelijke argumenten - argumenten die alleen samen goed werken
onder- en nevenschikkende argumentatie - een combinatie van argumenten naast elkaar en argumenten met subargumenten
want - leesrichting van boven naar beneden in een blokjesschema
dus - leesrichting van beneden naar boven in een blokjesschema
Deze slide heeft geen instructies