H1 §2 Extreem weer
H1 §2 Extreem weer
Open met het idee dat de VS meerdere klimaatzones en open landschappen heeft, waardoor luchtsoorten elkaar makkelijk ontmoeten.
Terugblik vorige les
Deze slide heeft geen instructies
Welke temperatuur- en neerslagfactoren bepalen het klimaat en het landschap in de VS?
Deze slide heeft geen instructies
Vul de ontbrekende woorden in
In de VS bepalen meerdere factoren samen het klimaat. De breedteligging verklaart verschillen tussen noord en zuid. De afstand tot de zee beïnvloedt hoe groot temperatuurverschillen zijn. Ook zeestromen en windrichting versterken die verschillen.
Dit is een compacte herhaling van de samenvattende slide.
Leerdoel
Ik kan uitleggen waar extreem weer voorkomt in de VS en waarom juist daar.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen voor jou bij extreem weer in de VS?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: tornado, orkaan, sneeuwstorm, droogte, wind, overstroming, hitte, Golf van Mexico.
De VS: groot en vol contrasten
De VS is een groot land met sterke verschillen in klimaat
Warme lucht uit het zuiden en koude lucht uit het noorden kunnen elkaar makkelijk ontmoeten
De Atlantische Oceaan, de Golf van Mexico en de Grote Oceaan beïnvloeden het weer
Daardoor komt extreem weer niet overal voor, maar in duidelijke regio's
Benadruk het aardrijkskundige idee van plaats en schaal: extreem weer hangt samen met ligging en luchtcirculatie.
Luchtsoorten boven de VS
Een luchtsoort is een grote hoeveelheid lucht met een eigen temperatuur en vochtigheid.
Boven zee is lucht meestal vochtig, boven land vaak droger.
In het zuiden is lucht warm, in het noorden koel of koud.
Waar twee luchtsoorten elkaar ontmoeten, ontstaat een front.
Koppel dit aan figuur 8 met de verschillende luchtsoorten boven Noord-Amerika.
Waarom lucht beweegt
Wind is stromende lucht.
Lucht gaat van hogedrukgebied naar lagedrukgebied.
Daardoor verplaatsen luchtsoorten zich steeds over de VS.
Die verplaatsing bepaalt sterk het dagelijkse weer.
Noem kort dat luchtdruk wordt gemeten in hPa, maar houd de focus op de richting van de luchtstroming.
Deze slide heeft geen instructies
Open binnenland, grote verschillen
Het binnenland van de VS ligt open voor lucht uit verschillende richtingen. Koude, droge lucht uit Canada kan ver naar het zuiden stromen. Warme, vochtige lucht uit de Golf van Mexico kan juist ver naar het noorden komen. Daardoor kunnen de temperaturen in korte tijd sterk veranderen.
Benadruk dat het ontbreken van een gebergte in noord-zuidrichting deze uitwisseling makkelijker maakt.
Northerns en southerns
Northerns brengen koude poollucht en winterweer.
Southerns brengen warme, vochtige lucht en zomerse hitte.
In het voorjaar kan het weer daardoor snel omslaan.
Op één plek kan het de ene dag zacht zijn en de dag erna ijskoud.
Verbind dit met blizzards en cold waves als voorbeelden van koude-uitbraken.
Luchtsoorten boven Amerika
Deze slide heeft geen instructies
Extreem weer en depressies
Een depressie is een lagedrukgebied.
In lagedrukgebieden stroomt lucht naar elkaar toe en stijgt op.
Stijgende lucht koelt af → wolken en neerslag.
Bij sterke botsingen van luchtsoorten kan dit leiden tot extreem weer.
Deze slide heeft geen instructies
Waardoor kunnen luchtsoorten zich over de VS verplaatsen?
Door luchtdrukverschil
Door zeespiegelstijging
Door aardbevingen
Door vulkanisme
Toetst de kern uit slides 2-6: lucht stroomt van hoge naar lage druk. Distractors zijn bewust natuurverschijnselen die niet de verplaatsing van luchtsoorten verklaren.
Maak de uitleg compleet
In de VS bewegen luchtsoorten door verschillen in luchtdruk. Waar twee luchtsoorten elkaar ontmoeten, ontstaat een front. Koude lucht uit het noorden en warme lucht uit het zuiden kunnen zo snel voor ander weer zorgen.
Alle blanks zijn kernbegrippen uit de eerste uitleg: luchtsoorten, luchtdruk, front en weer.
Tornado: hoe ontstaat die?
Een tornado is een snel draaiende kolom lucht onder een onweerswolk.
Hij ontstaat waar sterk verschillende luchtsoorten botsen.
Vooral koude, droge lucht en warme, vochtige lucht zijn belangrijk.
De warme lucht stijgt snel op, koelt af en gaat wervelen.
Gebruik steeds dezelfde termen: koude, droge lucht uit het noorden en warme, vochtige lucht uit de Golf van Mexico.
Waarom juist in het midden?
Tornado's komen vooral voor tussen de Rocky Mountains en de Appalachen.
Daar kunnen luchtsoorten vrij over het land bewegen.
Koude lucht uit Canada botst er op warme lucht uit de Golf van Mexico.
Soms komt ook warme, droge lucht uit het zuidwesten erbij.
Deze slide heeft geen instructies
Tornado Alley
In Tornado Alley in het midden van de VS komt het grootste deel van de tornado's voor. De piek ligt meestal in april, mei en juni. In de VS zijn er elk jaar ongeveer duizend tornado's.
Noem dat ongeveer 90% van de tornado’s in dit centrale gebied voorkomt volgens de lesstof.
Tornado en schade
De slurf is vaak smal, maar zeer krachtig.
Windsnelheden kunnen extreem hoog worden.
Tornado's duren meestal kort.
Toch veroorzaken ze lokaal veel schade aan huizen, wegen en bomen.
Je kunt hier kort vergelijken met een orkaan: kleiner gebied, kortere duur, maar vaak zeer heftige lokale schade.
Deze slide heeft geen instructies
Waar komen tornado's in de VS vooral voor?
Bij de Grote Meren
In het midden
Aan de westkust
In Florida
Correct is het midden van de VS, tussen Rocky Mountains en Appalachen: Tornado Alley.
Hurricane: ontstaan boven zee
Een orkaan of hurricane is een zware tropische storm.
Hij ontstaat boven warm zeewater van minimaal 27 °C.
Meestal gebeurt dat aan het eind van de zomer.
Verdamping en opstijgende lucht laten een tropische storm snel groeien.
Noem eventueel dat boven 119 km/u van een orkaan wordt gesproken.
Waar komen hurricanes voor?
Ze ontstaan in het Caribisch gebied of ten oosten daarvan.
Daarna trekken ze naar het oosten en zuidoosten van de VS.
Jaarlijks bereiken ongeveer vijf tot tien orkanen het land.
Boven land nemen ze snel in kracht af.
Deze slide heeft geen instructies
Kenmerken van een orkaan
In het midden zit het oog: een relatief rustig, wolkeloos gebied.
Een orkaan heeft een veel grotere doorsnede dan een tornado.
De storm kan dagen actief blijven.
Voor de kracht wordt de schaal van Saffir-Simpson gebruikt.
Vermijd te veel detail over categorieën; het gaat hier vooral om herkenning en schaal.
Waarom hurricanes zo gevaarlijk zijn
Ze brengen zeer harde wind.
Langs de kust veroorzaken ze hoge vloedgolven.
Ook valt vaak veel regen.
Daarom is de schade groot in kustgebieden.
Deze slide heeft geen instructies
Orkaancategorieën volgens de schaal van Saffir-Simpson
Deze slide heeft geen instructies
Route en windkracht van orkaan Michael, 2018
Deze slide heeft geen instructies
Wat is nodig voor het ontstaan van een hurricane?
Warm zeewater
Koude poollucht
Droge woestijnlucht
Bergachtige kust
Haalt de kern van slide 11 terug: minimaal 27 °C zeewater, meestal eind zomer.
Maak de hurricane-uitleg af
Een hurricane ontstaat boven warm zeewater, meestal aan het eind van de zomer. In het midden zit het oog, en langs de kust zorgen hoge vloedgolven voor veel schade.
Hiermee oefenen leerlingen de verschillen tussen tornado en hurricane met de juiste kernwoorden.
Noem één verschil tussen een tornado en een hurricane.
Bespreek vergelijking tornado-hurricane. Verwachte elementen: hurricane ontstaat boven warm zeewater, trekt naar oost/zuidoosten, is groter en duurt langer, veroorzaakt ook hoge vloedgolven.
Nat oosten, droog westen
De 100°-meridiaan verdeelt de VS grofweg in twee delen.
Ten oosten daarvan valt meer dan 500 mm per jaar neerslag.
Ten westen daarvan valt minder dan ongeveer 500 mm per jaar.
De Great Plains liggen in het overgangsgebied.
Koppel dit aan de kaart van neerslag en de ligging van de steppezone.
Onbetrouwbare neerslag
In de Great Plains is de neerslag erg wisselend. Soms valt genoeg regen voor akkerbouw, soms veel te weinig. Dat maakt landbouw onzeker en vergroot het risico op droogteproblemen.
Deze slide heeft geen instructies
Irrigatie en de Ogallala-aquifer
Boeren gebruiken veel irrigatie.
Daarvoor pompen ze grondwater op uit de Ogallala-aquifer.
Die voorraad is groot, maar raakt sneller leeg dan hij wordt aangevuld.
Het watergebruik is dus niet duurzaam.
Leg aquifer uit als een ondergrondse voorraad grondwater in poreuze lagen.
Stofstormen op de prairie
In droge perioden ligt de bodem los en stoffig.
Harde wind kan droge zanddeeltjes hoog de lucht in blazen.
Zo ontstaat een stofstorm.
Vooral braakliggend land is hier gevoelig voor.
Benadruk dat winterse braakliggende akkers extra kwetsbaar zijn voor winderosie.
ligt midden in de woestijn. Het water komt uit een groot stuwmeer in de rivier de Colorado.
Las Vegas
Deze slide heeft geen instructies
Na droogte toch gevaar
Na een lange droge periode kan een plotselinge stortbui juist extra problemen geven. De droge, zandige bodem raakt snel verzadigd. Op hellingen kan de bodem gaan schuiven. Dan ontstaat een modderstroom of flashflood.
Deze slide heeft geen instructies
Miami en stijgend water
In Miami lopen straten steeds vaker onder water.
Bij hoogwater stroomt zout zeewater woonwijken binnen.
Zware orkanen maken dat probleem groter.
Zeespiegelstijging vergroot het risico verder.
Gebruik dit als actueel voorbeeld van de combinatie van extreem weer en kwetsbare ligging aan zee.
Waarom dijken niet genoeg helpen
Miami is gebouwd op kalksteen.
Kalksteen is poreus: er zitten veel kleine openingen in.
Zeewater kan daardoor ook onder een dijk door stromen.
Daarom investeert de stad in pompen en aanpassingen aan huizen.
Laat zien dat niet alleen het weer, maar ook de ondergrond belangrijk is in aardrijkskunde.
Waarom is irrigatie in de Great Plains niet duurzaam?
De bodem is te steil
Het grondwater zakt snel
Er valt te veel regen
De wind stopt vaak
Correct: de Ogallala-aquifer wordt sneller leeggepompt dan aangevuld.
Vul de droogteketen in
Ten westen van de 100°-meridiaan valt minder neerslag. Boeren gebruiken daarom water uit de Ogallala-aquifer. Bij langdurige droogte kan harde wind een stofstorm veroorzaken. Na een plotselinge stortbui kan op hellingen een modderstroom ontstaan.
Deze opdracht verbindt neerslagverschillen, irrigatie en de gevaren van droogte uit slides 15-21.
Welk gevaar lijkt jou het grootst voor bewoners van Miami?
Zeespiegelstijging
Hoge vloedgolven
Zout water
Poreuze bodem
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Ben je klaar en wil je meer weten?
Deze slide heeft geen instructies
Wat is één ding dat je nu beter begrijpt?
Deze slide heeft geen instructies
Welk deel van deze les vond je het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
luchtsoort - grote hoeveelheid lucht met een eigen temperatuur en vochtigheid
front - grensgebied tussen twee verschillende luchtsoorten
hogedrukgebied - gebied met relatief hoge luchtdruk waar lucht daalt en wegstroomt
lagedrukgebied - gebied met relatief lage luchtdruk waar lucht toestroomt en stijgt
depressie - ander woord voor een lagedrukgebied
tornado - zeer krachtige draaiende kolom lucht onder een onweerswolk
orkaan - zware tropische storm met zeer hoge windsnelheden
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
hurricane - Amerikaanse naam voor een orkaan
blizzard - zware sneeuwstorm met harde wind en kou
aquifer - ondergrondse laag waarin grondwater is opgeslagen
modderstroom - snel stromende massa natte modder en zand op een helling
schaal van Beaufort - schaal om windkracht aan te geven van 0 tot 12
schaal van Saffir-Simpson - schaal die de kracht van orkanen in categorieën verdeelt
tyfoon - naam voor een orkaan in Oost-Azië
Deze slide heeft geen instructies