Grafieken en letterformules
Grafieken en letterformules
De les draait om één lijn: van assen herkennen naar grafieken lezen en zelf een formule maken. Houd voorbeelden eenvoudig en visueel.
Lesdoel
Ik kan bij een lineaire grafiek de assen herkennen, een grafiek tekenen en de letterformule met startgetal en hellingsgetal bepalen.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden denk jij aan bij grafieken en formules?
Gebruik de woorden uit de cloud om voorkennis op te halen, zoals x-as, y-as, lijn, punt, formule, stijgen, dalen.
De x-as en y-as
De x-as loopt horizontaal
De y-as loopt verticaal
Het punt waar de assen elkaar snijden is (0,0)
Een punt schrijf je als (x,y)
Benadruk de volgorde van coördinaten: eerst x, daarna y. Veel leerlingen draaien dit om.
Wat is een letterformule?
Een letterformule is een formule met letters en getallen.
Bij grafieken gebruik je vaak x en y.
Voorbeeld: y = 2x + 3
x kies je zelf
y reken je uit
met de formule kun je punten van de grafiek vinden
Koppel de letters direct aan de assen: x hoort bij horizontaal, y bij verticaal.
Lineaire formule
Een lineaire formule heeft vaak de vorm:
y = ax + b
a is het hellingsgetal
b is het startgetal
de grafiek is een rechte lijn
Gebruik steeds dezelfde woorden: lineaire formule, hellingsgetal, startgetal. Wissel niet met andere termen.
Wat is het startgetal?
Het startgetal is het getal bij b in y = ax + b
Het is de waarde van y als x = 0
In de grafiek is dat het punt waar de lijn de y-as snijdt
Laat eventueel één snel voorbeeld zien: y = 3x + 2 snijdt de y-as bij 2.
Wat is het hellingsgetal?
Het hellingsgetal laat zien hoe steil een lijn loopt.
positief: de lijn gaat omhoog
negatief: de lijn gaat omlaag
nul: de lijn is horizontaal
Bij y = ax + b is a het hellingsgetal.
Gebruik hier nog geen formele berekening met breuken als dat te zwaar is; eerst betekenis en richting.
Horizontale en verticale lijnen
Een horizontale lijn heeft steeds dezelfde y-waarde
De formule is dan bijvoorbeeld y = 4
Een verticale lijn heeft steeds dezelfde x-waarde
Die schrijf je als x = 3
Benadruk dat x = 3 geen gewone formule van de vorm y = ax + b is. Toch is het wel een lijn in het assenstelsel.
Puntengrafiek
Een puntengrafiek bestaat uit losse punten.
Je zet punten in een assenstelsel
Niet altijd verbind je de punten met een lijn
Met punten kun je een patroon of verband zien
Maak onderscheid tussen een losse puntengrafiek en een rechte lijn door alle punten. Niet elk verband is meteen een doorgetrokken lijn.
Welke formule hoort bij een verticale lijn?
y = 3
x = 3
y = 3x
x = y
Controleer of leerlingen het verschil zien tussen horizontaal: y = getal en verticaal: x = getal.
Vul de juiste woorden in
In een assenstelsel loopt de x-as horizontaal en de y-as verticaal. Een horizontale lijn heeft steeds dezelfde y-waarde. Een verticale lijn heeft steeds dezelfde x-waarde.
Deze oefening bundelt de kern van slide 2 t/m 8: assen herkennen en horizontale/verticale lijnen onderscheiden.
Punten tekenen
Zo teken je een punt (x,y):
ga eerst over de x-as
ga daarna omhoog of omlaag naar y
zet daar het punt
Voorbeeld: (2,3)
Laat eventueel ook een punt met negatieve waarde zien als voorbereiding op later, bijvoorbeeld (-1, 2).
Een grafiek tekenen
Bij een formule maak je eerst een paar punten.
Voorbeeld: y = x + 1
kies waarden voor x
reken y uit
zet de punten in het assenstelsel
trek daarna de rechte lijn
Dit is een goed moment om leerlingen zelf een grafiek te laten maken op papier of in hun schrift, bijvoorbeeld met x = -1, 0, 1, 2.
Voorbeeldtabel maken
y = 2x - 1
x = -1 → y = -3
x = 0 → y = -1
x = 1 → y = 1
x = 2 → y = 3
Formule
Punten
Leg langzaam uit hoe invullen werkt, vooral bij negatieve getallen. Zeg hardop: 2 × -1 = -2, daarna -2 - 1 = -3.
Negatieve getallen invullen
Let goed op bij negatieve getallen.
Voorbeeld: y = 3x + 2
Als x = -2:
y = 3 · -2 + 2 = -6 + 2 = -4
Werk stap voor stap.
Veelgemaakte fout: 3 × -2 wordt 6 in plaats van -6. Besteed kort aandacht aan tekenregels.
Wat is het punt bij x = 1 in y = 2x - 1?
(1, 3)
(1, 1)
(2, 1)
(-1, 1)
Veelgemaakte fout is x en y omdraaien of y verkeerd uitrekenen.
Vul de tabeltekst aan
Bij de formule y = 3x + 2 vul je eerst een waarde voor x in. Als x = -2, dan is 3 keer -2 eerst -6. Daarna tel je 2 erbij op en krijg je y = -4.
Laat leerlingen stap voor stap denken: vermenigvuldigen, daarna optellen.
Hoe teken je het punt (-1, 2)?
Bespreek dat je eerst over de x-as gaat en daarna omhoog of omlaag naar de y-waarde. Goede antwoorden noemen ook de volgorde (x,y).
Formule aflezen uit een grafiek
Om de formule te vinden, kijk je naar:
het startgetal: waar de lijn de y-as raakt
het hellingsgetal: hoeveel omhoog of omlaag per stap naar rechts
Daarna schrijf je: y = ax + b
Noem dat leerlingen eerst b zoeken en daarna a. Dat geeft structuur.
Hellingsgetal berekenen
Je berekent het hellingsgetal met twee punten op de lijn.
verandering van y / verandering van x
Voorbeeld:
van (1,2) naar (3,6)
y gaat +4
x gaat +2
hellingsgetal = 4 / 2 = 2
Gebruik de woorden stijgen/dalen en naar rechts. Houd de breuk als verhouding concreet.
Positief, negatief of nul
positief hellingsgetal: lijn stijgt
negatief hellingsgetal: lijn daalt
hellingsgetal 0: lijn is horizontaal
een verticale lijn heeft geen hellingsgetal in y = ax + b
De verticale lijn is een belangrijk contrast: wel een lijn, maar niet van de gewone lineaire vorm y = ax + b.
Letterformule bij een grafiek
Stappenplan:
Zoek het startgetal op de y-as
Bepaal het hellingsgetal
Vul in bij y = ax + b
Voorbeeld:
startgetal 3 en hellingsgetal 2
→ y = 2x + 3
Benadruk dat a bij x hoort en b los staat. Dat helpt tegen verwisselen van de twee getallen.
Wat is het startgetal van y = 2x + 3?
2
3
5
0
Check of leerlingen weten dat b het startgetal is en dat dit de snijplek met de y-as is.
Maak de uitleg compleet
Om een formule uit een grafiek te halen, zoek je eerst het startgetal op de y-as. Daarna bepaal je het hellingsgetal. Dan vul je alles in bij y = ax + b. Bij een stijgende lijn is het hellingsgetal vaak positief.
Sluit aan bij het stappenplan op slides 13 t/m 16.
Welke formule past bij startgetal 3 en hellingsgetal 2?
y = 3x + 2
x = 2y + 3
y = 2x + 3
y = 2 + 3
Veel leerlingen wisselen a en b om. Laat benoemen: a hoort bij x, b staat los.
Aan de slag
TextJesse gaat met zijn vrienden op pad en huurt een deelstep. Het verhuur van de step gaat per 10 minuten. De verhuurder rekent:
€ 3,00 starttarief
€ 0,25 per gereden minuut
Opdracht 1: Maak een letterformule voor de totale kosten.
K= totale kosten in euro's
A= aantal minuten
Opdracht 2: Maak een tabel die begint bij 0 minuten en eindigt bij 90 minuten.
Opdracht 3: Teken een grafiek en vul de gegevens uit de tabel in.
Deze slide heeft geen instructies
Samenvatting
x-as is horizontaal, y-as is verticaal
Een lineaire formule heeft vaak de vorm y = ax + b
a is het hellingsgetal
b is het startgetal
Bij een grafiek kun je punten tekenen en een formule maken
Gebruik deze slide als korte afronding voordat je naar de begrippenlijst gaat.
Begrippen
x-as - de horizontale as in een grafiek
y-as - de verticale as in een grafiek
coördinaat - een punt in de vorm (x,y)
letterformule - een formule met letters en getallen
lineaire formule - een formule met een rechte lijn als grafiek
startgetal - het snijpunt van de grafiek met de y-as
hellingsgetal - hoeveel de lijn stijgt of daalt per stap naar rechts
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
puntengrafiek - een grafiek met losse punten
horizontale lijn - een lijn met steeds dezelfde y-waarde
verticale lijn - een lijn met steeds dezelfde x-waarde
assenstelsel - het geheel van de x-as en y-as
snijpunt - de plek waar lijnen of assen elkaar raken
Deze slide heeft geen instructies