Grafieken en letterformules

Grafieken en letterformules

1 / 30
volgende
Slide 1: Slide
newEditorWiskundeMiddelbare schoolvmbo kLeerjaar 3

In deze les zitten 30 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Grafieken en letterformules

De les draait om één lijn: van assen herkennen naar grafieken lezen en zelf een formule maken. Houd voorbeelden eenvoudig en visueel.

Lesdoel

Ik kan bij een lineaire grafiek de assen herkennen, een grafiek tekenen en de letterformule met startgetal en hellingsgetal bepalen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden denk jij aan bij grafieken en formules?

Gebruik de woorden uit de cloud om voorkennis op te halen, zoals x-as, y-as, lijn, punt, formule, stijgen, dalen.

De x-as en y-as

  • De x-as loopt horizontaal

  • De y-as loopt verticaal

  • Het punt waar de assen elkaar snijden is (0,0)

  • Een punt schrijf je als (x,y)

Benadruk de volgorde van coördinaten: eerst x, daarna y. Veel leerlingen draaien dit om.

Wat is een letterformule?

Een letterformule is een formule met letters en getallen.

Bij grafieken gebruik je vaak x en y.


Voorbeeld: y = 2x + 3

  • x kies je zelf

  • y reken je uit

  • met de formule kun je punten van de grafiek vinden

Koppel de letters direct aan de assen: x hoort bij horizontaal, y bij verticaal.

Lineaire formule

Een lineaire formule heeft vaak de vorm:


y = ax + b


  • a is het hellingsgetal

  • b is het startgetal

  • de grafiek is een rechte lijn

Gebruik steeds dezelfde woorden: lineaire formule, hellingsgetal, startgetal. Wissel niet met andere termen.

Wat is het startgetal?

  • Het startgetal is het getal bij b in y = ax + b

  • Het is de waarde van y als x = 0

  • In de grafiek is dat het punt waar de lijn de y-as snijdt

Laat eventueel één snel voorbeeld zien: y = 3x + 2 snijdt de y-as bij 2.

Wat is het hellingsgetal?

Het hellingsgetal laat zien hoe steil een lijn loopt.


  • positief: de lijn gaat omhoog

  • negatief: de lijn gaat omlaag

  • nul: de lijn is horizontaal


Bij y = ax + b is a het hellingsgetal.

Gebruik hier nog geen formele berekening met breuken als dat te zwaar is; eerst betekenis en richting.

Horizontale en verticale lijnen

  • Een horizontale lijn heeft steeds dezelfde y-waarde

  • De formule is dan bijvoorbeeld y = 4

  • Een verticale lijn heeft steeds dezelfde x-waarde

  • Die schrijf je als x = 3

Benadruk dat x = 3 geen gewone formule van de vorm y = ax + b is. Toch is het wel een lijn in het assenstelsel.

Puntengrafiek

Een puntengrafiek bestaat uit losse punten.


  • Je zet punten in een assenstelsel

  • Niet altijd verbind je de punten met een lijn

  • Met punten kun je een patroon of verband zien

Maak onderscheid tussen een losse puntengrafiek en een rechte lijn door alle punten. Niet elk verband is meteen een doorgetrokken lijn.

Welke formule hoort bij een verticale lijn?

A

y = 3

B

x = 3

C

y = 3x

D

x = y

Controleer of leerlingen het verschil zien tussen horizontaal: y = getal en verticaal: x = getal.

Vul de juiste woorden in

In een assenstelsel loopt de x-as horizontaal en de y-as verticaal. Een horizontale lijn heeft steeds dezelfde y-waarde. Een verticale lijn heeft steeds dezelfde x-waarde.

x-as
y-as
y-waarde
x-waarde
startgetal
hellingsgetal
rechte lijn
puntengrafiek

Deze oefening bundelt de kern van slide 2 t/m 8: assen herkennen en horizontale/verticale lijnen onderscheiden.

Punten tekenen

Zo teken je een punt (x,y):

  • ga eerst over de x-as

  • ga daarna omhoog of omlaag naar y

  • zet daar het punt


Voorbeeld: (2,3)

Laat eventueel ook een punt met negatieve waarde zien als voorbereiding op later, bijvoorbeeld (-1, 2).

Een grafiek tekenen

Bij een formule maak je eerst een paar punten.


Voorbeeld: y = x + 1

  • kies waarden voor x

  • reken y uit

  • zet de punten in het assenstelsel

  • trek daarna de rechte lijn

Dit is een goed moment om leerlingen zelf een grafiek te laten maken op papier of in hun schrift, bijvoorbeeld met x = -1, 0, 1, 2.

Voorbeeldtabel maken

y = 2x - 1

  • x = -1 → y = -3

  • x = 0 → y = -1

  • x = 1 → y = 1

  • x = 2 → y = 3

Formule

Punten

Leg langzaam uit hoe invullen werkt, vooral bij negatieve getallen. Zeg hardop: 2 × -1 = -2, daarna -2 - 1 = -3.

Negatieve getallen invullen

Let goed op bij negatieve getallen.


Voorbeeld: y = 3x + 2

Als x = -2:

y = 3 · -2 + 2 = -6 + 2 = -4


Werk stap voor stap.

Veelgemaakte fout: 3 × -2 wordt 6 in plaats van -6. Besteed kort aandacht aan tekenregels.

Wat is het punt bij x = 1 in y = 2x - 1?

A

(1, 3)

B

(1, 1)

C

(2, 1)

D

(-1, 1)

Veelgemaakte fout is x en y omdraaien of y verkeerd uitrekenen.

Vul de tabeltekst aan

Bij de formule y = 3x + 2 vul je eerst een waarde voor x in. Als x = -2, dan is 3 keer -2 eerst -6. Daarna tel je 2 erbij op en krijg je y = -4.

y = 3x + 2
-6
2
-4
6
-2
4
y = 2x + 3

Laat leerlingen stap voor stap denken: vermenigvuldigen, daarna optellen.

Hoe teken je het punt (-1, 2)?

Bespreek dat je eerst over de x-as gaat en daarna omhoog of omlaag naar de y-waarde. Goede antwoorden noemen ook de volgorde (x,y).

Formule aflezen uit een grafiek

Om de formule te vinden, kijk je naar:

  • het startgetal: waar de lijn de y-as raakt

  • het hellingsgetal: hoeveel omhoog of omlaag per stap naar rechts


Daarna schrijf je: y = ax + b

Noem dat leerlingen eerst b zoeken en daarna a. Dat geeft structuur.

Hellingsgetal berekenen

Je berekent het hellingsgetal met twee punten op de lijn.


verandering van y / verandering van x


Voorbeeld:

van (1,2) naar (3,6)

  • y gaat +4

  • x gaat +2

  • hellingsgetal = 4 / 2 = 2

Gebruik de woorden stijgen/dalen en naar rechts. Houd de breuk als verhouding concreet.

Positief, negatief of nul

  • positief hellingsgetal: lijn stijgt

  • negatief hellingsgetal: lijn daalt

  • hellingsgetal 0: lijn is horizontaal

  • een verticale lijn heeft geen hellingsgetal in y = ax + b

De verticale lijn is een belangrijk contrast: wel een lijn, maar niet van de gewone lineaire vorm y = ax + b.

Letterformule bij een grafiek

Stappenplan:

  1. Zoek het startgetal op de y-as

  2. Bepaal het hellingsgetal

  3. Vul in bij y = ax + b


Voorbeeld:

startgetal 3 en hellingsgetal 2

→ y = 2x + 3

Benadruk dat a bij x hoort en b los staat. Dat helpt tegen verwisselen van de twee getallen.

Wat is het startgetal van y = 2x + 3?

A

2

B

3

C

5

D

0

Check of leerlingen weten dat b het startgetal is en dat dit de snijplek met de y-as is.

Maak de uitleg compleet

Om een formule uit een grafiek te halen, zoek je eerst het startgetal op de y-as. Daarna bepaal je het hellingsgetal. Dan vul je alles in bij y = ax + b. Bij een stijgende lijn is het hellingsgetal vaak positief.

startgetal
hellingsgetal
y = ax + b
positief
negatief
x-as
x = 3
puntengrafiek

Sluit aan bij het stappenplan op slides 13 t/m 16.

Welke formule past bij startgetal 3 en hellingsgetal 2?

A

y = 3x + 2

B

x = 2y + 3

C

y = 2x + 3

D

y = 2 + 3

Veel leerlingen wisselen a en b om. Laat benoemen: a hoort bij x, b staat los.

Aan de slag

TextJesse gaat met zijn vrienden op pad en huurt een deelstep. Het verhuur van de step gaat per 10 minuten. De verhuurder rekent:

€ 3,00 starttarief

€ 0,25 per gereden minuut


Opdracht 1: Maak een letterformule voor de totale kosten.

K= totale kosten in euro's

A= aantal minuten


Opdracht 2: Maak een tabel die begint bij 0 minuten en eindigt bij 90 minuten.


Opdracht 3: Teken een grafiek en vul de gegevens uit de tabel in.

Deze slide heeft geen instructies

Samenvatting

  • x-as is horizontaal, y-as is verticaal

  • Een lineaire formule heeft vaak de vorm y = ax + b

  • a is het hellingsgetal

  • b is het startgetal

  • Bij een grafiek kun je punten tekenen en een formule maken

Gebruik deze slide als korte afronding voordat je naar de begrippenlijst gaat.

Begrippen

x-as - de horizontale as in een grafiek

y-as - de verticale as in een grafiek

coördinaat - een punt in de vorm (x,y)

letterformule - een formule met letters en getallen

lineaire formule - een formule met een rechte lijn als grafiek

startgetal - het snijpunt van de grafiek met de y-as

hellingsgetal - hoeveel de lijn stijgt of daalt per stap naar rechts

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

puntengrafiek - een grafiek met losse punten

horizontale lijn - een lijn met steeds dezelfde y-waarde

verticale lijn - een lijn met steeds dezelfde x-waarde

assenstelsel - het geheel van de x-as en y-as

snijpunt - de plek waar lijnen of assen elkaar raken

Deze slide heeft geen instructies