3
Formules en grafieken
Paragraaf 3.2
Lineaire grafiek bij een formule
Hoe teken je de grafiek bij y = 2x + 1 met maar twee punten?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
3
Formules en grafieken
Paragraaf 3.2
Lineaire grafiek bij een formule
Hoe teken je de grafiek bij y = 2x + 1 met maar twee punten?
Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)
Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, hoofdstuk 3 Formules en grafieken, paragraaf 3.2 Lineaire grafiek bij een formule. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
3.2 Lineaire grafiek bij een formule
Leerdoelen
3.2.1
Je kunt bij een lineaire formule een tabel maken en y uitrekenen bij een gegeven x.
3.2.2
Je kunt de grafiek bij een lineaire formule tekenen met twee punten.
De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
Startvraag
De pretparkpas
Een pretpark rekent y = 3x + 5 euro voor x ritten (5 euro entree). Wat betaal je voor 4 ritten?
17 euro
12 euro
20 euro
9 euro
3 · 4 + 5 = 17: eerst vermenigvuldigen, dan optellen. Wie 12 kiest, vergeet de entree van 5 euro. Wie 20 kiest, telt eerst 3 + 5 en vermenigvuldigt dan met 4 (verkeerde volgorde). Wie 9 kiest, telt alles op: 4 + 5. Laat leerlingen hardop de stappen zeggen.
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
Van formule naar tabel
Bij y = 2x + 1 vul je een x in en reken je y uit:
x = 0 geeft y = 1
x = 1 geeft y = 3
x = 2 geeft y = 5
Elke uitkomst is een punt (x, y) op de lijn.
Wijs in de figuur de punten (0, 1), (1, 3) en (2, 5) aan. Alle punten van de formule liggen op één rechte lijn. Vraag: waar ligt het punt voor x = 3? Het is (3, 7), op dezelfde lijn. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
Lineaire formule
y = toename per stap · x + begin
y = ax + b
a is de toename van y als x met 1 toeneemt. b is de y-waarde bij x = 0: daar snijdt de lijn de y-as.
In y = 2x + 1 is a = 2 en b = 1. In het begin hoeven leerlingen de naam richtingscoëfficiënt nog niet te kennen; die komt aan het eind van het hoofdstuk. Laat ze a en b aanwijzen in y = 3x + 5 van de startvraag. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
Opdrachten Kennis
1
Welk punt ligt op de lijn y = 2x + 1?
(3, 6)
(2, 6)
(7, 3)
(3, 7)
Bij x = 3 hoort y = 2 · 3 + 1 = 7, dus (3, 7). Wie (3, 6) kiest, rekent 2 · 3 zonder + 1. Wie (2, 6) kiest, vult x = 2 in en vergeet + 1 (dat is 5) of schrijft x en y verkeerd. Wie (7, 3) kiest, draait x en y om.
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
Een lijn tekenen in drie stappen
Zo teken je de grafiek bij een lineaire formule.
Tabel maken
Kies twee of drie waarden voor x en reken y uit.
Punten zetten
Teken de punten (x, y) in het assenstelsel.
Lijn trekken
Trek een rechte lijn door de punten, ook er voorbij.
Twee punten zijn genoeg voor een rechte lijn, een derde is een controle. Leg uit waarom: als drie punten niet op één lijn liggen, is er ergens een rekenfout gemaakt. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
Voorbeeldopdracht 1
Teken de grafiek van y = −x + 4. Maak eerst een tabel met x = 0 en x = 4.
gegeven
y = −x + 4
uitwerking
Bij x = 0 is y = −0 + 4 = 4
Bij x = 4 is y = −4 + 4 = 0
Punten: (0, 4) en (4, 0)
antwoord
Trek de lijn door (0, 4) en (4, 0).
De lijn daalt omdat a = −1 negatief is. Laat leerlingen zelf controleren met x = 2: y = 2, en (2, 2) ligt op de lijn. Wie bij x = 4 uitkomt op y = 8, heeft −4 als +4 gelezen. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
Opdrachten Toepassing
2
Bereken y bij x = −2 voor y = 3x + 4.
3 · (−2) = −6 en −6 + 4 = −2. Wie 10 antwoordt, rekent 3 · 2 + 4 en vergeet het minteken van x. Wie −10 antwoordt, telt −6 en −4 samen. Laat het minteken uitspreken: drie keer min twee.
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
Opdrachten Toepassing
3
Wat is y bij x = 6 voor de lijn y = 0,5x + 2 in de figuur?
3
8
5
14
0,5 · 6 + 2 = 3 + 2 = 5, het punt P (6, 5) in de figuur. Wie 3 kiest, vergeet + 2. Wie 8 kiest, rekent 6 + 2. Wie 14 kiest, rekent (0,5 + 2) · 6 (optellen voor vermenigvuldigen). Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Vul de ontbrekende woorden en getallen in.
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
Opdrachten Toepassing
4
Voor een rechte lijn zijn twee punten genoeg.
In y = 4x + 7 snijdt de lijn de y-as in het punt (0, 7).
Bij x = 1 hoort y = 11.
Bij x = 0 blijft alleen b over, dus y = 7. Bij x = 1 is y = 4 + 7 = 11. De afleider 4 verwart a met b; 12 komt van 4 · 1 + 8 of 4 · 3. Drie punten mogen ook, maar zijn niet nodig: de vraag is hoeveel er minstens nodig zijn.
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
Opdrachten Toepassing
★ 5
In welke x snijdt de lijn y = −2x + 9 de x-as? Reken exact.
Op de x-as is y = 0. Dus −2x + 9 = 0, dus 2x = 9 en x = 4,5. De figuur laat zien dat de lijn tussen 4 en 5 de x-as snijdt. Wie 9 antwoordt, noemt het snijpunt met de y-as; wie 2 antwoordt, deelt 2 door 9 in plaats van 9 door 2. Image credit: Eigen figuur, LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
V E R D E R K I J K E R
Een ritje in de taxi
Een taxi rekent 3,50 euro starttarief en 2,20 euro per kilometer. Dan is y = 2,2x + 3,5 de formule voor de prijs.
De lijn begint dus niet in (0, 0) maar op 3,50: je betaalt al voordat je een meter hebt gereden.
Welke formule hoort bij een taxi die alleen per kilometer rekent?
Antwoord op de slotvraag: y = 2,2x, dan is b gelijk aan 0 en gaat de lijn door de oorsprong. Dit is een evenredig verband. Laat leerlingen zelf een situatie bedenken met en zonder startbedrag. Image credit: LessonUp
Hoofdstuk 3
Paragraaf 3.2
Checklist leerdoelen
Welk leerdoel vind je nog het lastigst?
3.2.1 Tabel maken bij een formule
3.2.2 Lijn tekenen met twee punten
Ik kan ze allemaal
In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.
Image credit: LessonUp