Leerstof betoog beschouwing toetsweek 1 voor leerlingen (les 1 tm 6)

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 5

Schrijfvaardigheid

1. Introductie: uitleg opdracht + informatie selecteren

Toetsweek 1: schrijven

• Toets op laptop (Test-Correct)

• Je krijgt ongeziene teksten

• Teksten lezen

• Daarna: betoog/beschouwing schrijven op basis van deze bronnen

• Je krijgt een stelling (betoog) of vraag (beschouwing)

Voorbereiding op toetsweek

• Informatie selecteren

• Informatie samenvoegen

• Opbouw van alinea’s (AUB)

• Hoofdgedachte van een betoog / beschouwing

• Inleiding schrijven

• Slot schrijven

• Middenstuk schrijven / structuur

• Bespreken beoordelingsmodel

Informatie selecteren

• Zoekend lezen: informatie als antwoord op je (deel)vraag

• Zet bij de informatie uit welke bron het komt

• Papieren bron? → markeren of onderstrepen werkt ook

• Vergelijk je 2 artikelen. Geven ze dezelfde informatie?

Schrijfvaardigheid

2. Hoofdgedachte + tekststructuur

Hoofdgedachte

• Betoog: de stelling

  • Je kunt erover van mening verschillen

  • Eén centrale boodschap

  • Duidelijk, objectieve taal

  • Actueel

  • Geen middenweg

  • Positief geformuleerd (geen ontkenningen)

  • Er moet een verandering komen

• Beschouwing: de centrale vraag/afweging

  • Open vraag óf ja/nee-vraag

  • Verschillende perspectieven

  • Geen harde conclusie

Hoofdgedachte - voorbeeld

• Betoog stelling: Docenten moeten ervoor zorgen dat AI niet het huiswerk van leerlingen kan maken

  • Je kunt erover van mening verschillen

  • Eén centrale boodschap

  • Duidelijk, objectieve taal

  • Actueel

  • Geen middenweg

  • Positief geformuleerd (geen ontkenningen)

  • Er moet een verandering komen

• Beschouwing vraag: Is ChatGPT een goede huiswerkhulp?

  • Open vraag óf ja/nee-vraag

  • Verschillende perspectieven

  • Geen harde conclusie

Tekststructuren met vaste vragen
Zie Vakboek 5.9

• Teksten opgebouwd rond vaste vragen → structuur

• Helpt tekst begrijpen

• In examenoefeningen: vaak gegeven

• In je betoog/beschouwing: geven structuur aan je tekst → helpen met logische opbouw

  • Belangrijk: weten welk element op welke plek komt (inleiding/kern/slot)

JE MOET EEN TEKSTSTRUCTUUR KIEZEN en die gebruiken in je beschouwing of betoog

Welke tekststructuur is geschikt voor welke tekstsoort?

• Betoog:
  - stelling-, argumentenstructuur - voordelen-, nadelenstructuur

• Beschouwing:
  - voordelen-, nadelenstructuur

- verklaringsstructuur

Schrijfvaardigheid

3. Samenvoegen van informatie + opbouw van alinea’s

Informatie samenvoegen / opbouw alinea’s

• Informatie gevonden op deelvraag

• Volgende stap:

  • informatie samenvoegen

  • alinea’s bouwen

5.2 Kernzinnen en alinea’s

• 1 kernzin per alinea
  De kernzin is die zin in de alinea die de belangrijkste boodschap van de alinea bevat. Meestal is dit de eerste of de laatste zin van de alinea

Text

Het middenstuk van je tekst

• Begin met middenstuk: kern van wat je wilt zeggen

• Per alinea: 1 deelonderwerp

  • Betoog: argument, tegenargument of weerlegging

  • Beschouwing: 1 antwoord op de centrale vraag

Schrijven: alinea van het middenstuk

Stappenplan:

1. Belangrijkste informatie markeren

   1. In eigen woorden samenvatten / conclusie trekken

   2. Kernzin/argument formuleren

   3. Kernzin aanvullen met uitleg en voorbeeld

   4. Alinea’s aan elkaar plakken met signaalwoorden

Voorbeeld - mijn stelling

• Stelling: Docenten moeten ervoor zorgen dat AI niet het huiswerk van leerlingen kan maken

• Structuur: probleem-oplossing

  • Inleiding: probleem

  • Middenstuk: waarom is het een probleem? wat zijn de gevolgen ervan? wat zijn de oorzaken? wat zijn mogelijke oplossingen?

  • Slot: de beste oplossing (= je stelling)

Voorbeeld - uit een nieuwsartikel:

“Een stelling: leerlingen maken hun huiswerk massaal met AI en denken daarom zelf niet meer na. Waar of niet waar? "Deels waar", knikt Wouter Duyck. Hij is professor cognitieve psychologie aan de UGent en weet als geen ander wat AI doet met de hersenen van kinderen. "In de wetenschap noemen we dat cognitive offloading: leerlingen besteden hun denkwerk uit aan tools zoals ChatGPT. Uit recent onderzoek blijkt dat dit een flinke impact heeft op hun ontwikkeling. Met AI maken leerlingen hun huiswerk sneller én halen ze hogere cijfers. Maar op examens scoren ze juist aanzienlijk lager dan klasgenoten die geen AI gebruiken. Pas als je AI ondersteunend inzet en zelf blijft nadenken, werkt het positief. Maar in de praktijk gebeurt dat helaas nog te weinig."”

Voorbeeld - uit een nieuwsartikel:

“Een stelling: leerlingen maken hun huiswerk massaal met AI en denken daarom zelf niet meer na. Waar of niet waar? "Deels waar", knikt Wouter Duyck. Hij is professor cognitieve psychologie aan de UGent en weet als geen ander wat AI doet met de hersenen van kinderen. "In de wetenschap noemen we dat cognitive offloading: leerlingen besteden hun denkwerk uit aan tools zoals ChatGPT. Uit recent onderzoek blijkt dat dit een flinke impact heeft op hun ontwikkeling. Met AI maken leerlingen hun huiswerk sneller én halen ze hogere cijfers. Maar op examens scoren ze juist aanzienlijk lager dan klasgenoten die geen AI gebruiken. Pas als je AI ondersteunend inzet en zelf blijft nadenken, werkt het positief. Maar in de praktijk gebeurt dat helaas nog te weinig."”

Voorbeeld - mijn antwoord in eigen woorden:

Leerlingen gebruiken ChatGPT om hun huiswerk te maken. Ze halen slechtere cijfers dan leerlingen die dit niet doen. Pas als leerlingen zélf na gaan denken, kan ChatGPT een goed hulpmiddel zijn in de les.

→ Conclusie: Het gebruik van ChatGPT heeft grote gevolgen.

Voorbeeld - mijn kernzin

Als leerlingen hun huiswerk door AI laten maken, heeft dit grote gevolgen.

5.2 Alinea’s opbouwen

• Kernzin (= argument of belangrijkste zienswijze)

• Uitwerking (= uitleg van wat je bedoelt)

• Voorbeeld (= voorbeeld uit eigen leven)

  • Aangeven met signaalwoorden voor voorbeeld

  • Welke signaalwoorden ken je?

Voorbeeld - mijn kernzin aangevuld

Als leerlingen hun huiswerk door AI laten maken, heeft dit grote gevolgen. Als leerlingen klakkeloos dingen overnemen, leren ze niks en halen ze slechte cijfers. Mijn nichtje is namelijk vorig jaar gezakt voor haar examens, omdat ze met gekopieerde projecten goede cijfers haalde, maar uiteindelijk haar toetsen niet door ChatGPT kon laten maken.

Schrijfvaardigheid

4. Inleiding: functies + schrijven

5.4 Inleiding: 3 functies

• Aandacht trekken

• Onderwerp introduceren

• Opbouw van tekst aankondigen

5.4 Inleiding: aandacht trekken

• Anekdote

• Eén of meer voorbeelden

• Een opmerkelijke stelling

• Een of meer vragen die je publiek laten nadenken

• Historische verwijzing

• Citaat

5.4 Inleiding: onderwerp introduceren

• Aanleiding tot schrijven noemen

• Kort uitleggen wat het onderwerp inhoudt / definitie geven

• Benadruk waarom onderwerp belangrijk is voor je lezer

5.4 Inleiding: opbouw aankondigen

• Welke deelonderwerpen ga je behandelen?

Inleiding schrijven: stappenplan

1. Bedenk hoe je de aandacht gaat trekken

2. Formuleer de aanleiding

3. Geef een definitie

4. Leg uit waarom het onderwerp belangrijk is

5. Benoem de hoofdgedachte (= stelling of vraag)

6. Kondig aan wat in de rest van de tekst nog komt

Inleiding schrijven: stappenplan

1. Bedenk hoe je de aandacht gaat trekken
   Opvallende uitspraak: Stel je voor, je staat een 8 gemiddeld, maar krijgt toch geen diploma.

2. Aanleiding: Dit overkwam een meisje uit Eindhoven. Ze had namelijk met AI al haar projecten gemaakt, maar ging onderuit op haar eindexamen.

Inleiding schrijven: stappenplan

1. Geef een definitie
   AI staat voor ‘artificiële intelligentie’ en ik bedoel hiermee chatbots zoals ChatGPT of Claude.

2. Leg uit waarom het onderwerp belangrijk is
   We zien dat steeds meer leerlingen deze chatbots gebruiken voor hun schoolwerk, maar daar worden zij uiteindelijk de dupe van.

Inleiding schrijven: stappenplan

1. Benoem de hoofdgedachte
   Daarom vind ik dat docenten hun schoolopdrachten dusdanig moeten aanpassen dat leerlingen ze niet meer met AI kunnen maken.

2. Kondig aan wat in de rest van de tekst nog komt
   Hiervoor heb ik twee argumenten en één tegenargument dat ik zal weerleggen.

Inleiding: voorbeeld (99 woorden)

Stel je voor, je staat een 8 gemiddeld, maar krijgt toch geen diploma. Dit overkwam een meisje uit Eindhoven. Ze had namelijk met AI al haar projecten gemaakt, maar ging onderuit op haar eindexamen. AI staat voor ‘artificiële intelligentie’ en ik bedoel hiermee chatbots zoals ChatGPT of Claude. We zien dat steeds meer leerlingen deze chatbots gebruiken voor hun schoolwerk, maar daar worden zij uiteindelijk de dupe van. Daarom vind ik dat docenten hun schoolopdrachten dusdanig moeten aanpassen dat leerlingen ze niet meer met AI kunnen maken. Hiervoor heb ik twee argumenten en één tegenargument dat ik zal weerleggen.

Schrijfvaardigheid

5. Slot: functies en schrijven ervan

5.6 Slot

• Afronding moet passen bij onderwerp en tekstdoel

• Algemene tips voor allerlaatste zin:

  • terugkeren naar begin (rond geheel)

  • uitsmijter: opzienbarende uitspraak of verrassend voorbeeld

5.6 Slot

• Functies van een slot:

  • samenvatting

  • conclusie

  • afweging

  • aanbeveling

  • oproep

  • toekomstverwachting

5.6 Slot

• EEN SLOT HEEFT NOOIT NIEUWE INFORMATIE

  • ECHT NOOIT

• GEEN

• NIEUWE

• INFORMATIE

• DANK U!

Slot schrijven: stappenplan

1. Bedenk hoe je wilt afsluiten. Kies één van de functies uit de theorie

2. Herhaal kort de kernzinnen van je middenstuk.

3. Keer terug naar je inleiding.

4. Gebruik eventueel een uitsmijter of retorische vraag.

Slot schrijven: stappenplan

1. Bedenk hoe je wilt afsluiten
   Aanbeveling: Het zou een goede zaak zijn als docenten hun schoolopdrachten dusdanig aanpassen dat AI ze niet kan maken.

2. Herhaal indien nodig de kernzinnen uit je middenstuk: Als leerlingen hun huiswerk door AI laten maken, heeft dit grote gevolgen. Leerlingen hebben onvoldoende kennis om in te schatten of het klopt wat de AI zegt. Ze moeten daarom eerst zonder hulp leren hoe je een goede tekst schrijft.

Slot schrijven: stappenplan

1. Terugkeren naar inleiding: Voor het meisje uit Eindhoven dat haar eindexamen niet gehaald had, kan dit voor komend jaar het verschil maken. Zo wordt ze uitgedaagd om zélf met de lesstof aan de slag te gaan.

2. Gebruik een uitsmijter of retorische vraag: Want als je op school al niks meer leert, waar dan wel?

Slot schrijven: voorbeeld

Het zou een goede zaak zijn als docenten hun schoolopdrachten dusdanig aanpassen dat AI ze niet kan maken. Als leerlingen hun huiswerk door AI laten maken, heeft dit grote gevolgen.Leerlingen hebben onvoldoende kennis om in te schatten of het klopt wat de AI zegt. Ze moeten daarom eerst zonder hulp leren hoe je een goede tekst schrijft. Voor het meisje uit Eindhoven dat haar eindexamen niet gehaald had, kan dit voor komend jaar het verschil maken. Zo wordt ze uitgedaagd om zélf met de lesstof aan de slag te gaan. Want als je op school al niks meer leert, waar dan wel?

Schrijfvaardigheid

6. Volledige tekst schrijven

Compleet stappenplan

1. Kies een tekststructuur

2. Kernalinea 1

3. Kernalinea 2

4. Kernalinea 3

5. Kernalinea 4

6. Inleiding

7. Slot

8. Titel

9. Nalezen: controle op taalverzorging (formuleren en spelling)

Welke eigenschap past bij een goede stelling in een betoog?

A

Neutrale middenweg

B

Meerdere boodschappen

C

Actueel onderwerp

D

Vage formulering

Waarom moet een goede stelling géén middenweg hebben?

A

Anders wordt zij te lang

B

Dan kun je geen standpunt kiezen

C

Zo klinkt zij formeler

D

Dan is zij minder actueel

Welke stelling is het best geformuleerd?

A

Schoolregels zijn soms niet onhandig

B

Mobiele telefoons moeten verboden worden op school

C

Er zijn veel meningen over huiswerk en regels

D

Misschien is minder toetsing best een goed idee

Welke aanpak past het best bij een beschouwing?

A

Eén mening bewijzen

B

Voor- en nadelen afwegen

C

Alleen feiten opsommen

D

Direct advies geven

Waarom zijn tekststructuren met vaste vragen handig bij het lezen van een tekst?

A

Ze maken de tekst korter

B

Ze helpen de tekst begrijpen

C

Ze vervangen moeilijke woorden

D

Ze geven meer voorbeelden

Wat is een belangrijk voordeel van vaste vragen in een betoog of beschouwing?

A

Meer versierde taal

B

Logische opbouw

C

Langere alinea's

D

Minder standpunten

Wat moet je vooral weten als je een tekst met vaste vragen opbouwt?

A

Welke woorden rijmen

B

Hoeveel zinnen passen

C

Welk element waar komt

D

Welke titel het mooist is

Welke structuur past het best bij een betoog waarin de schrijver een duidelijke mening verdedigt?

A

verklaringsstructuur

B

argumentenstructuur

C

tijdstructuur

D

opsommingsstructuur

Welke twee structuren zijn geschikt voor in een beschouwing?

A

stelling en tijd

B

verklaring en vergelijking

C

voordelen en nadelen

D

voor- en nadelen, verklaring

Wat is een belangrijk verschil tussen een betoog en een beschouwing?

A

Een beschouwing overtuigt

B

Een betoog verdedigt een stelling

C

Een betoog verklaart alleen

D

Een beschouwing kiest één kant

Wat is een kernzin in een alinea?

A

De belangrijkste zin

B

De langste zin

C

De moeilijkste zin

D

De grappigste zin

Waar staat de kernzin meestal in een alinea?

A

In het midden

B

Aan het begin of eind

C

Alleen bovenaan

D

Altijd onderaan

Wat doe je het best als eerste wanneer je een alinea voor het middenstuk gaat schrijven op basis van een bron?

A

Voorbeeld bedenken

B

Signaalwoord kiezen

C

Inleiding schrijven

D

Belangrijkste informatie markeren

Welk signaalwoord gebruik je het best om een voorbeeld aan je kernzin toe te voegen?

A

Daarom

B

Ten eerste

C

Bijvoorbeeld

D

Toch

Welke functie van een inleiding zorgt ervoor dat de lezer verder wil lezen?

A

Aandacht trekken

B

Standpunt herhalen

C

Bronnen noemen

D

Samenvatten

Wat doe je in een goede inleiding om duidelijk te maken waar de tekst over gaat?

A

Voorbeelden uitwerken

B

Onderwerp introduceren

C

Conclusie geven

D

Mening bewijzen

Welke functie van de inleiding helpt de lezer te weten wat er verder in de tekst komt?

A

Titel verklaren

B

Opbouw aankondigen

C

Spanning verhogen

D

Taalgebruik beoordelen

Waarom noem je in een inleiding waarom het onderwerp belangrijk is voor de lezer?

A

Voor meer spanning

B

Voor langere zinnen

C

Voor extra voorbeelden

D

Voor meer betrokkenheid

Hoe kun je in de inleiding de opbouw van een tekst aankondigen?

A

Door deelonderwerpen te noemen

B

Door een grap te maken

C

Door bronnen te citeren

D

Door een conclusie te geven

Welke zin kondigt de opbouw van een tekst het duidelijkst aan?

A

Ik sluit af met mijn mening.

B

Deze tekst gaat over sport.

C

Eerst bespreek ik de oorzaken, daarna de gevolgen.

D

Sport is een belangrijk onderwerp.

Waarom noemt een schrijver in de inleiding vaak de deelonderwerpen van de tekst?

A

Voor spanning

B

Voor overzicht

C

Voor humor

D

Voor herhaling

Welke functie van een slot rondt de tekst kort af door de belangrijkste punten nog eens te noemen?

A

aanbeveling

B

samenvatting

C

oproep

D

toekomstverwachting

Een schrijver bespreekt in het slot de voor- en nadelen en laat zien welke keuze het meest logisch is. Welke functie hoort daarbij?

A

toekomstverwachting

B

aanbeveling

C

afweging

D

conclusie

Welke zin past het best in het slot van een tekst?

A

Ten eerste zijn er drie oorzaken.

B

Hieruit blijkt dat regels nodig zijn.

C

Een nieuw bezwaar is de hoge prijs.

D

In deze tekst bespreek ik het probleem.

Wat moet je vermijden in het slot van een tekst?

A

Korte samenvatting

B

Duidelijke conclusie

C

Nieuwe informatie

D

Afsluitende zin

Wat is de logische eerste stap bij het schrijven van een tekst volgens een goed stappenplan?

A

Inleiding schrijven

B

Titel bedenken

C

Tekststructuur kiezen

D

Spelling controleren

Welk onderdeel hoort in het midden van een tekst en bevat de belangrijkste deelonderwerpen?

A

Slot

B

Kernalinea's

C

Titel

D

Inleiding

Wat doe je helemaal aan het eind van het schrijfproces?

A

Kernalinea 1 schrijven

B

Tekststructuur kiezen

C

Inleiding maken

D

Nalezen op taal