Les 02/11

Welkom 3A! Ga rustig zitten volgens plattegrond en doe het volgende:

  1. Je pakt een pen, je werkboek, leerboek en schrift. Voor de rest ligt er niets op tafel. Tassen moeten op de grond worden gezet, niet op tafel of in de vensterbank.

  2. Je opent je werkboek en je bladert naar bladzijde je maakt op bladzijdes 140/141 opdrachten 40,41, 42.

  3. Klaar? Maak opdracht 50 van bladzijde 143, en daarna opdracht 55 op bladzijde 144/145. Let wel op: je hoeft alleen in het schema de punten voor John Locke en Jean-Jacques Rousseau in te vullen.


1 / 26
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolvwoLeerjaar 3

In deze les zitten 26 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Welkom 3A! Ga rustig zitten volgens plattegrond en doe het volgende:

  1. Je pakt een pen, je werkboek, leerboek en schrift. Voor de rest ligt er niets op tafel. Tassen moeten op de grond worden gezet, niet op tafel of in de vensterbank.

  2. Je opent je werkboek en je bladert naar bladzijde je maakt op bladzijdes 140/141 opdrachten 40,41, 42.

  3. Klaar? Maak opdracht 50 van bladzijde 143, en daarna opdracht 55 op bladzijde 144/145. Let wel op: je hoeft alleen in het schema de punten voor John Locke en Jean-Jacques Rousseau in te vullen.


Leg handelsmonopolie eenvoudig uit als alleenrecht op handel in een product of gebied.

Noem dat Banda in deze les het concrete voorbeeld is waarmee leerlingen zien dat economische belangen tot geweld konden leiden.

En dan nu:

Centrale vraag van deze week (week 46): welke nieuwe ideeen hadden Locke, Montesquieu en Rousseau over bestuur en vrijheid?


Centrale vraag staat in de studewijzer.


Leerdoelen deze les (neem over in je schrift, we beantwoorden ze aan het eind van deze les):

  1. Je kunt uitleggen wat Locke bedoelde met natuurrechten en waarom een vorst deze rechten volgens


Deze slide moet de kernbegrip-uitleg helder neerzetten: niet alleen aankomst van goederen, maar ook opslag en doorverkoop.

Centrale vraag (staat in de studiewijzer): Hoe veranderden verlichte ideeën in de 18e eeuw de manier waarop mensen dachten over macht, vrijheid en samenleving?


Leerdoelen (overnemen):

  1. Je kunt uitleggen hoe de Wetenschappelijke Revolutie en de Verlichting met elkaar samenhangen, aan de hand van waarneming, onderzoek, logisch denken en kritisch nadenken.

  2. Je kunt uitleggen hoe Descartes en Kant dachten over kennis en waarneming, en daarbij de begrippen cogito ergo sum en het ‘filter’ van de menselijke waarneming gebruiken.

Deze slide heeft geen instructies

Descartes: kun je je zintuigen vertrouwen?

twijfel aan zintuiglijke waarneming
wat is absoluut zeker?

cogito ergo sum: Ik denk, dus ik besta/ben



Dualisme:

Res extensa (het uitgebreide ding): Het stoffelijke lichaam. Biologische machine.


Res cogitans (het denkende ding): De geest of ziel. Heeft geen massa.

Leg handelsmonopolie eenvoudig uit als alleenrecht op handel in een product of gebied.

Wetenschappelijke revolutie

oude kennis wordt kritisch onderzocht
empirie + ratio


Empirisme: Een filosofische stroming die stelt dat kennis uitsluitend op basis van (zintuigelijke) ervaring wordt opgedaan. Het doen van experimenten, proefjes speelt hierbij een belangrijke rol.


Rationalisme: Een filosofische stroming die stelt dat het menselijk verstand (de ratio) de belangrijkste of zelfs enige bron van betrouwbare kennis is.

Deze slide moet de kernbegrip-uitleg helder neerzetten: niet alleen aankomst van goederen, maar ook opslag en doorverkoop.

De Verlichting (1700-1800)

dezelfde kritische manier van denken wordt toegepast op mens en maatschappij


vrijheid, rechten, bestuur, religie en vooruitgang worden onderzocht


Met rede (menselijk vermogen om te kunnen denken) kunnen we steeds betere kennis bereiken.

Leg handelsmonopolie eenvoudig uit als alleenrecht op handel in een product of gebied.

Kant: wij zien de werkelijkheid door een filter

kennis ontstaat door waarneming én verstand


wij ervaren werkelijkheid via een menselijk filter


Onderscheid tussen Ding an sich = De werkelijkheid zoals die echt is, los van de menselijke waarneming of gedachten.

En Ding fur mich = De werkelijkheid zoals die aan ons verschijnt nadat onze zintuigen en verstand hier grip op hebben gekregen.

Noem dat Banda in deze les het concrete voorbeeld is waarmee leerlingen zien dat economische belangen tot geweld konden leiden.

Kant

Ding fur mich = Dit is de enige wereld die wij kunnen kennen. Onze hersenen gebruiken namelijk aangeboren 'brillen' (zoals tijd, ruimte en oorzaak/gevolg) om losse indrukken te ordenen tot een logisch beeld. Dit noem je de fenomenale wereld.



Stelling: Zit er kennis in mijn brein dat niet via mijn zintuigen is binnengekomen?


Noem dat Banda in deze les het concrete voorbeeld is waarmee leerlingen zien dat economische belangen tot geweld konden leiden.

Wat is dit?

Verbind hier expliciet terug naar het openingsbeeld van de slachting op Banda.

Hoe keken mensen in Nederland in 1948 naar Amerika?


En hoe kijken mensen nu?


Tweede voorbeeld: jongen uit een rijk gezin, vader ondernemer/ man met uitkering.

Belastingen gaan omhoog, hoe reageren deze twee mensen hierop? Is dat een goed iets?


Standplaatsgebondenheid

Verbind hier expliciet terug naar het openingsbeeld van de slachting op Banda.

Centrale vraag (staat in de studiewijzer): Hoe veranderden verlichte ideeën in de 18e eeuw de manier waarop mensen dachten over macht, vrijheid en samenleving?


Leerdoelen (overnemen):

  1. Je kunt uitleggen hoe de Wetenschappelijke Revolutie en de Verlichting met elkaar samenhangen, aan de hand van waarneming, onderzoek, logisch denken en kritisch nadenken.

  2. Je kunt uitleggen hoe Descartes en Kant dachten over kennis en waarneming, en daarbij de begrippen cogito ergo sum en het ‘filter’ van de menselijke waarneming gebruiken.

Deze slide heeft geen instructies

Zelfstandige werktijd (15 minuten)

Individueel:



Gebruik de woordwolk als korte voorkennisactivatie na het lesdoel. Vraag door op woorden als handel, winst, geweld, schepen, specerijen of Amsterdam.

Deze slide moet de kernbegrip-uitleg helder neerzetten: niet alleen aankomst van goederen, maar ook opslag en doorverkoop.

Houd dit historisch en algemeen: de slide laat de verbreding van handelsnetwerken zien, zonder af te dwalen van de centrale vraag.

Benadruk dat de VOC geen losstaand verhaal is, maar voortkomt uit de groeiende handelspositie van de Republiek.

Koppel dit aan de vraag waarom Nederlandse handelaren verder keken dan Europa alleen.

Verbind driehoekshandel hier niet inhoudelijk met Banda zelf, maar met de algemene uitbreiding van wereldhandel en winststreven.

Deze slide is de brug tussen de economische opkomst van Amsterdam en de VOC-politiek in Azië.

Driehoekshandel

• Europa → Afrika: onder andere textiel, metaalwaren en wapens.

• Afrika → Amerika: tot slaaf gemaakte mensen.

• Amerika → Europa: koloniale producten, zoals suiker en tabak.

• Let op: de driehoek is een model; niet iedere afzonderlijke reis volgde alle drie de stappen.

Neem over!

Gebruik deze slide om de centrale vraag expliciet af te ronden.

Wat verbindt Amsterdam en de VOC het best?

A

Meer controle en winst

B

Minder handel in Europa

C

Alleen landbouw in Holland

D

Alleen bestuur op zee

De brugslides leggen uit dat zowel de stapelmarkt als de VOC passen bij dezelfde handelsontwikkeling: meer aanvoer, meer controle en meer winst.

Vul het verband in

Driehoekshandel verbond Europa, Afrika en Amerika. In dezelfde tijd wilden Nederlandse kooplieden ook rechtstreeks in Azië handelen. Zo werd de handel steeds mondialer.

Europa
Azië
mondialer
Amsterdam
India
lokaler
nijverheid

Hier controleer je of leerlingen het bredere wereldhandelskader begrijpen zonder driehoekshandel direct met Banda te verwarren.

Hoe hangt Amsterdam als stapelmarkt samen met Banda?

Goede antwoorden noemen beide delen van de centrale samenhang: Amsterdam als stapelmarkt door productie, immigratie en netwerken; Banda als gevolg van winststreven, monopolie en geweld.

Welk onderdeel vond jij vandaag het lastigst?

Gebruik antwoorden om te zien welk onderdeel nog herhaald moet worden, bijvoorbeeld stapelmarkt, VOC of Banda.

Begrippen

VOC - Verenigde Oost-Indische Compagnie, opgericht in 1602 voor handel van de Republiek met Azië

stapelmarkt - plaats waar goederen worden aangevoerd, opgeslagen en weer doorverkocht

commerciële landbouw - landbouw gericht op productie voor de markt en winst

nijverheid - ambachtelijke of vroege industriële productie van goederen

handelsmonopolie - alleenrecht om in een product of gebied handel te drijven

immigratie - vestiging van mensen uit andere gebieden in een stad of land

Europees handelsnetwerk - verbindingen tussen steden en gebieden waarlangs goederen werden verhandeld

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

driehoekshandel - handel tussen Europa, Afrika en Amerika via vaste zeeroutes

Banda - eilandengroep in Azië die belangrijk was voor de handel in nootmuskaat

nootmuskaat - specerij die in de VOC-tijd veel winst kon opleveren

Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden - de staat waarin de Noord-Nederlandse gewesten samenwerkten in de 17e eeuw

Deze slide heeft geen instructies