Literatuurgeschiedenis: Verlichting 1700-1800
Literatuurgeschiedenis
De 18e eeuw
De verlichting
Onderdelen in deze les
Literatuurgeschiedenis
De 18e eeuw
De verlichting
De 18e eeuw
De tijd van Pruiken en revoluties
Europa:
-Absolutisme
-Groeiende welvaart
-Einde 18e eeuw: verdere opkomst burgerij (uiteindelijk Franse revolutie in FR)
De Franse revolutie
-In 1789
-Hiervoor altijd een vorst
-Opstand van het volk
-Lodewijk XVI
-Absolutisme
-Standenmaatschappij
'Vrijheid, gelijkheid, broederschap'
Slide titel
Slide tekst
Nederland in de 18e eeuw
Nederland:
-Republiek
In Nederlands gebeurt in deze tijd niet veel opzienbarends. Ze teren nog op de roem van de Gouden Eeuw, maar verder (in tegenstelling tot Europa) niet veel vooruitgang.
Na oorlogen met Engeland:
-Armoede en werkloosheid
-patriotten vs de orangisten/prinsgezinden
De patriotten vonden dit de schuld van Willem V. Zij hadden kritiek op deze stadhouder en moesten zelfs naar Frankrijk vluchten voor deze opvattingen.
Met behulp van Franse troepen:
1795: Bataafse republiek
1798: Eerste grondwet -> Uitbreiding kiesrecht & scheiding kerk en staat
Verlichting
Slide teks
Verlichting
Slide tekst
Verlichting
Slide tekst
Verlichting
Slide tekst
Opkomst jeugdliteratuur
Slide tekst
Slide titel
Nederlands bekend voorbeeld:
1778: Hieronymus van Alphen met zijn 'Proeve van kleine gedigten voor kinderen'
Slide titel
Slide tekst
Slide titel
Slide tekst
Slide titel
Slide tekst
De encyclopedie
- is didactisch van aard, wil kennis over de wereld, opvattingen en ideeën verspreiden
Spectatioriale geschriften
krantjes
verschenen 1 á 2 keer per week
beschouwingen over o.a. opvoeding, mode, geloof, toneel, deugden etc.
populair: karakterschetsen (Thysbuurs Os)
geen politiek
Slide titel
Slide tekst
Imaginaire reisverhalen
Dromen van een betere wereld:
Imaginaire reisverhalen zijn verhalen waarin gereisd wordt naar landen, gebieden en volken die niet bestaan, behalve dan in het hoofd van de schrijver.
Verlichte auteurs gebruikten het genre om te dromen over betere, rechtvaardiger samenlevingen.
Nederlands voorbeeld van zo'n schets: Beschryvinge van het magtig Koningryk Krinke Kesmes, Hendrik Smeeks, 1708
Het Nederlandse Reize door het apenland is juist meer een satire. De lezer wordt een spiegel voorgehouden om te laten zien dat hun maatschappij niet deugt.
Imaginaire reisverhalen
Slide tekst
Slide titel
Slide tekst
Korte prozateksten
Verhalen met beperkte omvang
Vermakelijke inhoud
Maar ook: een maatschappelijke, kritische boodschap
Voorbeeld: De edelman
De roman in de 18e eeuw
Minder nadruk op gebeurtenissen en meer aandacht voor de personages en hun gevoelens/karakters
Populair?
Aanvankelijke bezwaren: de lezeressen zouden zich weleens mee kunnen laten slepen door de hartstochten van de hoofdpersonen.
Deugdzame hoofdpersonen boden hier een oplossing (past weer bij dat verlichte denken).
De briefroman
Slide tekst
De briefroman
Brieven:
-Eerst meer volgens regels, later vrijer en persoonlijker, zoals we nu zouden appen/mailen.
-Dit vormt de basis voor de briefroman.
Een nieuw literair genre:
In verlichte literatuur krijgt de jonge, meestal ongetrouwde, vrouw veel meer aandacht dan voorheen. Vooral het nieuwe genre briefroman bleek heel geschikt om iets te laten zien van de problemen waar moderne vrouwen in de achttiende eeuw mee te maken kregen.
De briefroman
In de briefroman wordt het verhaal verteld door middel van brieven die verschillende personages aan elkaar schrijven. Dit betekende een kleine revolutie voor het genre roman. In avonturenromans draaide alles om avonturen en anekdotes, in de briefroman om gedachten, gevoelens en de psychologie van de personages. Meestal waren dat ‘normale’ burgers, jonge mensen die op het punt stonden de volwassen wereld te betreden en die worstelden met de verantwoordelijkheden die daar bij hoorden.
Coming of age
Ontstaan in Engeland
In Nederland: Sara Burgerhart van Wolff en Deken
Slide titel
Slide tekst
Sara Burgerhart
Betje Wolff & Aagje Deken
Geschreven 1782
Waarom zo bijzonder?
Eerste briefroman in Nederlands (epistolariteit)
Meervoudig ik-perspectief
Het gaat over de gewone vrouwelijke burger
Inzicht in psyche en gedrag
Bildungsroman
'Writing to the moment'
Basis van de moderne roman
Publiek
Sara Burgerhart
Sara Burgerhart is uitgegeven in 1782
MAAR speelt zich eind jaren 1760- begin jaren 1770 af, waarom?
Republiek economisch in verval, 4e Engelse zeeoorlog (1780-1784) machtspositie definitief verloren aan Engeland.
Pamflet 'Burgers van Nederland'. Strijd tussen patriotten en Oranjegezinden
1780- 1787- Patriotten Opstand
1795- 1804 Bataafse Republiek- Eerste grondwet in Nederland
175 brieven en 24 personages
44 brieven van Sara
Op papier krijg je nu een leesinstructie met:
-een introductie
-een uitwerking van de belangrijkste personages
-een aangewezen selectie van brieven
