Krachten bij een raketlancering

Waarom stijgt een raket op?

1 / 34
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNatuurkundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 1

In deze les zitten 34 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Waarom stijgt een raket op?

Open bij de verwondering: een raket is zwaar en staat eerst stil, maar kan toch loskomen van de aarde. Dat centrale idee wordt in de les verklaard met krachten, nettokracht en de drie wetten van Newton.

Na deze les kan ik ...

... uitleggen welke krachten bij een raketlancering een rol spelen.

... de drie wetten van Newton benoemen.


... met de drie wetten van Newton uitleggen hoe een raketlancering werkt.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wat weet jij al van raketlanceringen?

Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte thema’s: kracht, snelheid, zwaartekracht, vuur, motor, omhoog, explosie, Newton.

Wat is een kracht?

Een kracht kan de beweging van een voorwerp veranderen.


  • Versnellen of afremmen

  • Van richting veranderen


  • Bij een raket werken meerdere krachten tegelijk

Benadruk dat een kracht een interactie is. Koppel direct aan de raket: niet één kracht, maar een samenspel van krachten bepaalt wat er gebeurt.

De krachten op een raket

Bij een raketlancering zijn vooral deze krachten belangrijk:


  • Zwaartekracht trekt de raket omlaag

  • Stuwkracht duwt de raket omhoog

  • Luchtweerstand werkt de beweging tegen


De richting en grootte van deze krachten bepalen samen de beweging van de raket.

Je kunt noemen dat luchtweerstand pas echt groot wordt zodra de raket snel door de lucht beweegt. In het begin zijn vooral zwaartekracht en stuwkracht het belangrijkst.

Zwaartekracht, stuwkracht, luchtweerstand

  • Zwaartekracht is altijd aanwezig

  • Stuwkracht ontstaat door motoren

  • Luchtweerstand remt de raket af

  • Niet alle krachten werken dezelfde kant op

Leg bij stuwkracht alvast een brug naar Newton 3: de raketmotor stoot gas naar beneden uit, waardoor de raket omhoog wordt geduwd.

Resulterende kracht

De resulterende kracht is de kracht die overblijft als je alle krachten bij elkaar optelt of van elkaar af haalt.


  • Omhoog werkende krachten tellen samen

  • Omlaag werkende krachten tellen samen

  • Het verschil bepaalt of de raket versnelt, afremt of stil staat


Gebruik eventueel een eenvoudig voorbeeld met getallen, zoals 100 N omhoog en 80 N omlaag geeft 20 N omhoog als resulterende kracht.

Hoe groot is de resulterende kracht?


Stuwkracht = 750 N (Oranje)

Zwaartekracht = 430 N (Blauw)

Luchtweerstand = 65 N (Groen)

A

255 N

B

495 N

C

750 N

D

1245 N

Deze slide heeft geen instructies

Wanneer stijgt een raket op?

Stuwkracht moet groter zijn dan de tegenwerkende krachten.


Stuwkracht → omhoog

Zwaartekracht + luchtweerstand → omlaag


Alleen als de resulterende kracht omhoog is kan de raket versnellen.

Noem expliciet dat luchtweerstand bij het loskomen klein kan zijn, maar wel meetelt in het algemene model van tegenwerkende krachten.

Wanneer komt een raket los van het lanceerplatform?

A

Bij een nettokracht van 0

B

Bij een grote luchtweerstand

C

Bij opwaartse nettokracht

D

Als er stuwkracht is

Toetst het kernidee uit de eerste subtopic: de raket stijgt pas op als de resulterende kracht omhoog is. 'Nul nettokracht' en 'constante snelheid' zijn bewuste verwisselingen met Newton 1.

Krachten bij het opstijgen

Bij een raketlancering trekt de zwaartekracht de raket omlaag. De motoren leveren stuwkracht omhoog. Samen bepalen deze krachten de resulterende kracht. Alleen als die omhoog is, stijgt de raket op.

zwaartekracht
stuwkracht
resulterende kracht
luchtweerstand
traagheid
versnelling

De drie sleutelbegrippen uit deze eerste uitleg worden in context herhaald.

Eerste wet van Newton

De eerste wet van Newton gaat over traagheid.


Een voorwerp blijft in rust of beweegt met constante snelheid, zolang de resulterende kracht nul is.


Veel leerlingen denken dat beweging altijd een kracht in de bewegingsrichting nodig heeft. Corrigeer dat: verandering van beweging vraagt een resulterende kracht.

Deze slide heeft geen instructies

Traagheid van de raket

Traagheid betekent dat een voorwerp verandering van beweging tegenwerkt.


  • Een stilstaande raket blijft niet vanzelf bewegen

  • Een zware raket is moeilijker in beweging te krijgen

  • Er is dus voldoende stuwkracht nodig om de beginsituatie te veranderen

Verbind traagheid hier nog niet met een formule; houd het kwalitatief. De massa van de raket speelt een grote rol in hoe lastig versnellen is.

Tweede wet van Newton

De tweede wet van Newton zegt dat een resulterende kracht zorgt voor versnelling.


  • Geen resulterende kracht → geen versnelling

  • Wel een resulterende kracht → snelheid verandert

  • Hoe groter de resulterende kracht, hoe groter de versnelling



Je kunt de formule F = m·a noemen als ondersteuning, maar de kern van deze les is het verband tussen nettokracht en versnelling.

Slide heading

Slide text

Deze slide is inhoudelijk te leeg in het schema zonder tekstdeel; daarom vullen we met de volgende slide de toepassing uit. Gebruik deze afbeelding alleen als visuele adempauze rond de tweede wet.

Versnellen tijdens de lancering

Als de raket opstijgt en de stuwkracht groter blijft dan de tegenwerkende krachten, dan is de resulterende kracht omhoog.


Daardoor:

  • neemt de snelheid toe

  • versnelt de raket omhoog

  • verandert de beweging dus voortdurend

Je kunt hier benoemen dat de tegenwerkende krachten tijdens de vlucht kunnen veranderen. Voor deze les is het genoeg dat leerlingen snappen dat de nettokracht de versnelling bepaalt.

Wat zegt de eerste wet van Newton over een raket die stilstaat op het platform?

A

Er is een nettokracht omlaag

B

Er is geen nettokracht

C

Er is een nettokracht omhoog

D

De raket versnelt

Controleert begrip van traagheid en nul resulterende kracht.

1e en 2e wet van Newton

Volgens de eerste wet blijft een raket in rust als de resulterende kracht nul is. Volgens de tweede wet zorgt een resulterende kracht juist voor versnelling. Daarom gaat een raket sneller omhoog als de nettokracht omhoog blijft.

resulterende kracht
resulterende kracht
versnelling
stuwkracht
luchtweerstand
traagheid

De twee wetten worden direct gekoppeld aan hetzelfde raketvoorbeeld.

Derde wet van Newton

Als de raket motoren gas naar beneden uitstoten, dan duwt dat gas even hard terug op de raket.


Deze 'reactiekracht' levert de stuwkracht.

Benadruk dat actie en reactie op verschillende voorwerpen werken: de raket duwt op het gas, het gas duwt op de raket.

Hoe ontstaat stuwkracht?

Raketmotoren verbranden brandstof en stoten hete gassen met hoge snelheid uit.


Gas naar beneden → raket omhoog


  • Het uitgestoten gas krijgt beweging omlaag

  • De raket krijgt een kracht omhoog

  • Zo kan de raket ook zonder contact met de grond versnellen

Dit is een goed moment om een misvatting te benoemen: een raket hoeft niet tegen de lucht of de grond te duwen om vooruit te komen.

Alle wetten samen in één lancering

Bij een raketlancering werken de drie wetten van Newton samen:


  • Eerste wet: zonder resulterende kracht geen verandering van beweging

  • Tweede wet: een resulterende kracht veroorzaakt versnelling

  • Derde wet: uitstoten van gas levert de stuwkracht



Laat zien dat de wetten geen losse feiten zijn, maar drie manieren om dezelfde lancering te begrijpen.

Stap voor stap bij het opstijgen

Rust op platform → resulterende kracht is 0


Meer stuwkracht → resulterende kracht wordt groter


Resulterende kracht omhoog → raket versnelt en komt los


Blijvende nettokracht omhoog → raket versnelt verder

Hier mag je hardop laten meelezen als oorzaak-gevolgketen. Dit is de kernredenering van de les.

Samenvatting van de verklaring

Een raket stijgt op omdat de motoren stuwkracht leveren door gas naar beneden uit te stoten. Tegelijk werken zwaartekracht en luchtweerstand tegen. De resulterende kracht bepaalt of de raket stil blijft staan, opstijgt, versnelt of remt. Met de drie wetten van Newton kun je precies uitleggen waarom dat gebeurt.

Gebruik deze slide om de centrale vraag expliciet te beantwoorden: de raket stijgt op zodra de opwaartse nettokracht positief wordt.

Welke actie en reactie hoort bij de raketmotor?

A

Gas omhoog, raket omlaag

B

Gas omlaag, raket omhoog

C

Lucht omlaag, aarde omhoog

D

Raket omhoog, zwaartekracht omlaag

Toetst Newton 3 en de misvatting dat de raket tegen de lucht of grond moet duwen.

Alle wetten samen

De raket stoot gas naar beneden uit. Daardoor ontstaat stuwkracht omhoog. Als die groter is dan zwaartekracht en luchtweerstand, is de resulterende kracht omhoog en gaat de raket versnellen.

naar beneden
stuwkracht
resulterende kracht
traagheid
constante snelheid
naar boven

Laat leerlingen de causale keten van Newton 3 naar nettokracht en versnelling reconstrueren.

Waarom gaat een raket niet meteen met constante snelheid omhoog?

A

De motor valt uit

B

De nettokracht is nog nul

C

De nettokracht is nog niet nul

D

De zwaartekracht verdwijnt

Verbindt de samenvattende slides: constante snelheid hoort bij nul resulterende kracht.

Wat is één inzicht dat jij meeneemt uit deze les?

Reflectie zonder fout antwoord. Laat leerlingen benoemen welk inzicht is blijven hangen, bijvoorbeeld stuwkracht, nettokracht of een wet van Newton.

Welk onderdeel vond jij nog het lastigst?

Reflectie op moeilijkheden. Gebruik antwoorden om na te gaan of vooral nettokracht, traagheid of actie-reactie nog herhaald moet worden.

Na deze les kan ik ...

... uitleggen welke krachten bij een raketlancering een rol spelen.

... de drie wetten van Newton benoemen.


... met de drie wetten van Newton uitleggen hoe een raketlancering werkt.

Deze slide heeft geen instructies

Ik heb deze doelen gehaald

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

kracht - kan de beweging van een voorwerp veranderen

zwaartekracht - de kracht waarmee de aarde voorwerpen aantrekt

stuwkracht - de opwaartse kracht die ontstaat door het uitstoten van gas

luchtweerstand - een tegenwerkende kracht geleverd door de lucht

resulterende kracht - de totale kracht als alle krachten met richting worden opgeteld

traagheid - de eigenschap van een voorwerp om verandering van beweging tegen te werken

versnelling - verandering van snelheid

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

eerste wet van Newton - als de resulterende kracht nul is, blijft een voorwerp in rust of beweegt het met constante snelheid

tweede wet van Newton - een resulterende kracht veroorzaakt versnelling

derde wet van Newton - bij elke actie hoort een even grote, tegengestelde reactie

actie-reactie - twee krachten die tegelijk ontstaan op twee verschillende voorwerpen

raketlancering - het moment waarop een raket vanaf het platform opstijgt

Deze slide heeft geen instructies