Verandering verbeelden

• newEditor
• Beeldende vorming
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

Verandering verbeelden

Open vanuit de herkenbare overgang naar havo 4: nieuwe verwachtingen, andere keuzes, meer zelfstandigheid. De les koppelt die persoonlijke verandering aan beeldende kunst.

Leerdoel

Ik kan ideeën van kunstenaars over verandering gebruiken
in een persoonlijk kunstwerk over mijn eigen overgang van de onderbouw naar de bovenbouw.

Welke verandering past voor jou bij de overgang naar havo 4?

Gebruik de woordenwolk als start: laat leerlingen woorden noemen als zelfstandigheid, keuzes, stress, groei, vrijheid, planning, nieuwe vakken. Koppel daarna terug aan het leerdoel.

De overgang naar havo 4

Welkom in havo 4!

De stap van onderbouw naar bovenbouw is meer dan een nieuw leerjaar.

• vakken worden specifieker

• je maakt keuzes die bij je passen

• er komt meer zelfstandigheid bij

• je laat iets achter en neemt iets mee

Die overgang kan een onderwerp voor kunst zijn.

Leg de link tussen persoonlijke ervaring en beeldende vorming: kunst hoeft niet alleen mooi te zijn, maar kan ook iets zichtbaar maken wat moeilijk in woorden te vatten is.

Wat neem je mee, wat laat je achter?

Bij verandering hoort vaak een dubbel gevoel.

• je neemt herinneringen, gewoontes of voorwerpen mee

• je laat oude routines of zekerheden achter

• sommige dingen veranderen zichtbaar

• andere veranderingen gebeuren van binnen

Kunst kan beide kanten tegelijk laten zien.

Benadruk dat een voorwerp in deze opdracht niet alleen functioneel is, maar ook drager van herinnering of betekenis kan zijn.

Een persoonlijk verhaal in beeld

Een kunstwerk hoeft niet letterlijk alles uit te leggen.

Een voorwerp kan symbool worden voor:

• wie je was

• wie je wordt

• wat je bewaart

• wat je loslaat

Voorbereiding op de maakopdracht: laat leerlingen denken aan een schoen, sleutel, tas, schrift, kledingstuk of ander persoonlijk object.

Do Ho Suh

Do Ho Suh is een kunstenaar die vaak werkt met ruimte en herinnering.

Hij maakt werk over plekken waar hij heeft gewoond en wat daarvan in zijn hoofd blijft bestaan.

Een huis kan bestaan uit herinneringen, ervaringen en gevoelens. Zijn werk maakt zichtbaar dat je een oude plek kunt meenemen, zelfs als je daar niet meer woont

Je hoeft geen volledige biografie te geven. Focus op zijn thema's: thuis, verhuizen, identiteit, herinnering.

Voorstelling

Veel werken van Do Ho Suh lijken op kamers, gangen of huizen.

• herkenbaar, maar niet echt bewoonbaar

• details van deuren, ramen en gangen voor herinnering

Benadruk dat de transparante stof herinneringen zichtbaar maakt: je ziet de vorm nog, maar het is geen letterlijk huis meer.

Beeldende aspecten

Vormgeving

• Vorm: levensgrote vormen voor herkenning

• Licht: Transparant

• Ruimte: ruimte vullend (je kan er doorheen lopen)

• Kleur: Zachte pastelkleuren

Materialen en technieken

• Textiel voor zachtheid en kwetsbaarheid

• Stalen constructie voor de stevigheid

Leg uit dat vormmiddelen niet losstaan van betekenis: materiaal en uitstraling versterken het onderwerp.

Do Ho Suh en jouw opdracht (Ruimte en herinnering)

Van Do Ho Suh kun je meenemen:

• een persoonlijke herinnering als uitgangspunt

• iets bekends omvormen tot een beeld

• laten zien wat blijft, ook als iets verandert

• ruimte gebruiken als symbool voor je verhaal

Laat leerlingen nadenken of hun voorwerp verbonden is aan een plek: kamer, schooltas, bureau, fiets, sportveld.

Wat maakt Do Ho Suh zichtbaar in zijn werk?

A

Herinnering als ruimte

B

Emotie als houding

C

Patroon als spel

D

Contrast als grap

De juiste keuze sluit aan bij slides 6-10: plek, ruimte, wonen en herinnering. De andere opties verwijzen eerder naar Bourgeois of Escher of zijn te oppervlakkig.

Welk voorwerp past bij jouw herinnering aan een plek?

Goede antwoorden noemen een persoonlijk voorwerp én leggen uit hoe dat voorwerp verbonden is aan een plek, herinnering of overgang. Laat leerlingen kort uitwisselen in duo’s.

Louise Bourgeois

Louise Bourgeois maakte werk over herinneringen, emoties, jeugd en persoonlijke ervaringen.

Bourgeois gebruikte vaak symbolische vormen.

Ze werkt met tegenstellingen.

Een vorm in haar werk is niet zomaar decoratie, maar draagt een herinnering, spanning of gevoel met zich mee.

Houd de introductie compact. Het gaat hier vooral om hoe persoonlijke herinnering beeld wordt.

Text

Text

Text

Voorstelling

• De spin als symbool voor haar moeder.

  • Restaurateur van wandtapijten (weven net als een spin)

  • Intelligentie, zorg en bescherming

Tegenstellingen

• De grote is angstaanjagend of beschermend

• De dunne poten als een kooi of juist kwetsbaar.

• Eieren staan voor moederschap

• een vorm kan tegelijk kwetsbaar en sterk lijken

Dit is een goed moment om te benoemen dat persoonlijke kunst niet perfect of glad hoeft te zijn; spanning mag zichtbaar blijven.

Beeldende aspecten

Vormgeving

Vorm: Uitvergrote vorm (een kleine spin wordt een grote spin).
Beschermend of overweldigend gevoel.

(een kleine vorm kan intiem zijn, een grote juist overweldigend)

Kleur: Donkere, bruine kleur.

Structuur: De bobbelige 'huid' van de spin

Materialen en technieken

• Staal

• Lassen en construeren

Verbind dit aan keuzes voor de opdracht: formaat, plaatsing, materiaal en houding van het object maken verschil.

Louise Bourgeois en jouw opdracht (Symbool en herinnering)

• Gebruik een herinnering

• gebruik symboliek in plaats van alleen letterlijke uitleg

• Maak een tegenstelling zichtbaar

• kies een vorm die jouw gevoel versterkt

Wat laat Bourgeois zien met symbolische vormen?

A

Een exacte plattegrond

B

Een technisch patroon

C

Een persoonlijk gevoel

D

Een optische fout

De kern van slides 11-15 is dat vorm bij Bourgeois herinnering, spanning en emotie draagt.

Welke vormkeuze kan jouw gevoel sterker maken?

Verwacht antwoorden over grootte, materiaal, houding of vorm. Het gaat om de relatie tussen beeldende keuze en gevoel.

M. C. Escher

M. C. Escher is bekend om beelden waarin de ene vorm langzaam overgaat in de andere.

Hij maakt zichtbaar dat kijken niet altijd eenvoudig is.

• herhaling verandert stap voor stap

• patronen schuiven in betekenis

• een overgang wordt letterlijk zichtbaar

Benadruk dat Escher een andere invalshoek biedt dan de andere twee: minder autobiografisch, maar sterk in visuele overgang en transformatie.

Voorstelling

In Eschers werk kijk je vaak twee keer.
Vissen worden vogels, bomen worden gebouwen.

Wat eerst vast lijkt, blijkt te veranderen. Daardoor ervaar je overgang niet alleen als onderwerp, maar ook tijdens het kijken zelf.

Laat zien dat kunst ook via compositie en structuur verandering kan oproepen, niet alleen via emotie of herinnering.

Beeldende aspecten

Vormgeving

• Vorm: nauwkeurige vorm (vaak geometrisch)

• Ruimte: patroon, herhaling en geleidelijke overgang tussen beelden

• Kleur: zwart-witcontrast

Materialen en technieken

• Potlood

• Pen en inkt

Koppel dit aan ontwerpvaardigheden: leerlingen kunnen met herhaling, verdichting of vervorming zelf een overgang opbouwen.

M. C. Escher en jouw opdracht (patroon en herhaling)

• laat een verandering stap voor stap zien

• gebruik herhaling of patroon

• maak een duidelijke overgang in vorm

• denk na over hoe de kijker jouw beeld ontdekt

Hoe maakt Escher verandering vaak zichtbaar?

A

Met losse emoties

B

Met dun textiel

C

Met stap voor stap

D

Met één symbool

De juiste optie verwijst naar geleidelijke overgang en transformatie uit slides 16-20.

Wat wil jij het liefst gebruiken in je eigen werk?

1

Herinnering

2

Symboliek

3

Patroon

4

Ruimte

Drie kunstenaars, drie benaderingen

• Do Ho Suh: herinnering als plek of ruimte

• Louise Bourgeois: herinnering als emotie en symbool

• M. C. Escher: verandering als zichtbare transformatie

Alle drie maken iets onzichtbaars zichtbaar.

Deze vergelijkingsslide brengt de drie subtopics samen en bereidt de vertaalslag naar het eigen werk voor.

Welke kunstenaar hielp jou het meest en waarom?

Gebruik de antwoorden om te horen welke uitleg of kunstenaar het meest hielp bij begrip en inspiratie.

Van idee naar kunstwerk

Kies een voorwerp dat iets vertelt over jouw overgang naar de bovenbouw.

Maak een verandering zichtbaar.

Hoofdopdracht: Verandering verbeelden

Vooropdracht:
Maak een worddocument aan (inleveren op Its)

1. Kies een kunstenaar als inspiratie (zet er min. 4 afbeeldingen neer)

2. Kies een voorwerp. (zet een afbeelding neer)

3. Maak een woordweb waarin je je ideëen opschrijft.
   Op A4

4. Maak minimaal twee schetsen van hoe je de verandering wil laten zien.
   

Noem dat het voorwerp echt aanwezig kan zijn, nagemaakt kan worden of als vorm in het werk terug kan komen.

Beeldende aspecten

Maak een keuze of je het in een teken- of handvaardigheid techniek wil uitvoeren.

Materialen en technieken

2D - tekenen, schilderen

3D - klei, roofmate, hout

Leerdoelen

Hoofddoel:

Je maakt een kunstwerk dat de overgang van de onderbouw naar de bovenbouw laat zien. 

Subdoelen:

• Voor je werkstuk heb je een keuze gemaakt voor: een herinnering, symbool of ruimte die past bij jouw overgang naar de bovenbouw.

• In je werk is een letterlijke overgang te zien. 

• Je kan je werk in 2D of 3D technieken uitwerken. Waarbij je laat zien dat je de techniek beheerst. 

• Je werk is duidelijk ‘te lezen’ voor de kijker. (Die snapt welke herinnering, symbool of ruimte je hebt gekozen en kan een verandering zien)

Gebruik een herinnering

Wat zijn positieve herinneringen aan de onderbouw / vorig schooljaar?

Wat zijn negatieve herinneringen aan de onderbouw / vorig jaar?

• Denk aan een een moment of gebeurtenissen. Schrijf ze op.

Gebruik van symboliek

Symboliek helpt om persoonlijk werk sterker te maken.

• een sleutel kan staan voor toegang of afsluiting

• een tas kan staan voor wat je meedraagt

• een schrift kan staan voor ontwikkeling

Stimuleer meerdere betekenissen. Een symbool hoeft niet maar één uitleg te hebben, zolang de keuze bewust is.

Gebruik een ruimte

• Welke ruimte is fijn voor je?

• Welke ruimte is minder fijn voor je?

• Schrijf op welke ruimte het is.

Een herinnering, symbool of ruimte verbeelden

• Gebruik: Kleur of materiaal (Do ho Suh)
  

• Gebruik: Grootte en materiaal (Louise Bourgeois)

De verandering laten zien (Overgang in beeld)

• Verander: van de ene naar de andere vorm of verander de ruimte (Esher)

Je kunstwerk moet niet alleen over verandering gáán, maar die ook laten zien.

Oud → nieuw

Bewaren → loslaten

Zekerheid → groei

Binnenwereld → buitenwereld

Gebruik de pijlvorm hier bewust als visuele samenvatting van mogelijke richtingen in het werk.

Een verandering verbeelden

Voorbeeld:

De grootte aanpassen (van klein naar groot)

De kleur aanpassen (van kleur naar zwart-wit)

Het kan ook anders:

• een kapot of opengewerkt object kan verandering tonen.

Maak 2 schetsen van hoe je deze overgang
in je werk laat zien.

Maak 1 materiaalproefje

2D of 3D

Je krijgt een SO cijfer voor:

Inspiratie document: (inleveren op Its)

• Kies een kunstenaar als inspiratie (zet er min. 4 afbeeldingen neer)

• Kies een voorwerp. (zet een afbeelding neer)

• Maak een woordweb waarin je je ideëen opschrijft.
  2 Schetsen

• Maak minimaal twee schetsen van hoe je de verandering wil laten zien.
  1 Materiaalproef

Start je werkstuk

Kies het materiaal, de drager en het formaat

• 2D

  • kleurpotlood - stevig papier

  • pastelkrijt - stevig papier

  • acrylverf - houten plaat

  • aquarel /ecoline - aquarelpapier

• 3D

  • klei - onderlegger en kleigereedschap

  • Roofmate - onderlegger en roofmate gereedschap

  • Hout - plaat / blok? zagen en vijlen.

Planning

Week 37 introductie, keuze herinnering / symboliek / ruimte, woordweb maken

Week 38 Keuze herinnering / symboliek / ruimte,
2 Schetsen over verandering laten zien!

Week 39 Maak 1 materiaalproefje, Keuze materiaal, Start Werkstuk

Week 40 Werkstuk maken

Week 41 Werkstuk maken,

Week 42 Activiteitenweek

Week 43 Herfstvakantie

Week 44 Werkstuk afmaken (Beoordelen met Rubrics)

Week 45 Biddag

Week 46 Toetsweek Deadline werkstuk vrijdag 13 november (bijwerken)

Persoonlijk, maar vormgegeven

Een persoonlijk kunstwerk is meer dan een herinnering opschrijven.

Je maakt keuzes in vorm, materiaal, schaal en symboliek. Daardoor wordt jouw verhaal zichtbaar voor een ander.

Benadruk dat kunst communicatie is: het werk moet iets overdragen, ook aan iemand die het verhaal niet kent.

Duidelijke vorm en compositie

Zorg dat je werk leesbaar is.

• kies een hoofdvorm die opvalt

• laat onderdelen niet toevallig lijken

• gebruik contrast in grootte, kleur of materiaal

• bepaal waar de overgang in het beeld zichtbaar wordt

Leg uit dat een persoonlijk verhaal sterker wordt als de vorm helder is. Niet alles hoeft in het werk te zitten.

Wat vind jij nog lastig aan je eigen kunstwerk?

Vraag door op obstakels als symboliek kiezen, een voorwerp bedenken of overgang zichtbaar maken. Dit helpt bij de start van de maakopdracht.