Cursus 7 - Spelling

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 1

Goedemorgen 1EHA1

• Doe je jas uit, tas op de grond

• Ga rustig zitten, volgens de plattegrond

• Pak je materiaal: boek + schrift voor Nederlands + leesboek én je Plenda

Startopdracht:

Leg je schrift open

op tafel

Paragraaf 2: Hoofdletters en leestekens

Hoofdletters

• Aan het begin van een zin

• Bij namen

Let op bij tussenvoegels:

Mevrouw De Wit (als voornaam of voorletter ontbreekt)

R. de Wit

• Bij woorden die afgeleid zijn van aardrijkskundige namen

• Geen hoofdletters bij: seizoenen, dagen, maanden en windstreken

Paragraaf 2: Hoofdletters en leestekens

• Punt (na een gewone zin)

• Vraagteken (bij het stellen van een vraag)

• Uitroepteken (als je een zin extra nadruk wilt geven -> Pas op!)

Komma

• Tussen twee persoonsvormen (Als je dit boek leest, weet je alles over leestekens)

• Voor voegwoorden: als, dan, maar, omdat, terwijl, zodat, want...

Paragraaf 3: Bijvoeglijke naamwoorden

Beschrijft een eigenschap of een toestand van een zelfstandig naamwoord

Je hebt altijd een korte en een lange vorm: leuk / leuke, groot / grote

De jongen is groot / De grote jongen 

Van korte naar lange vorm:

• Zet een -e achter het woord -> dicht / dichte 

• Verdubbel de laatste letter + zet een -e achter het woord -> wit / witte of gek / gekke 

• Haal een a,e,o of u weg en zet een -e achter het woord -> puur / pure 

• Verander een f in een v of een s in een z + zet een -e erachter -> grijs / grijze

• Of combineer de laatste twee manieren -> gaaf / gave - boos / boze
  

-> Soms komt er een trema (twee puntjes boven een klinker): commercieel / commerciële of financieel / financiële 

Stoffelijk bijvoeglijk naamwoord

Stoffelijk bijvoeglijk naamwoord -> zegt van welk materiaal iets is gemaakt

Het heeft een vorm en eindigt vaak op -en:

koperen, zilveren, gouden, katoenen

Behalve materialen/stoffen die nog niet lang bestaan, zoals plastic, acryl, denim, latex, aluminium, rotan

Paragraaf 4: Meervouden

Wat valt je op aan het meervoud?

1. Boek - boeken / leerling - leerlingen / school - scholen 

2. Haven - havens / computer - computers / garage - garages

3. Auto - auto's / ski - ski's / pinda - pinda's

Meervouden op -en

Maar... soms moet je nog iets extra's doen:
1. de laatste letter (medeklinker) verdubbelen: krokodil - krokodillen
2. een -f veranderen in een -v: verblijf - verblijven 
3. een -s veranderen in een -z: prijs - prijzen 
4. een a, e, o of u (klinker) weghalen -> boog / bogen 

Som doe je ook 2 en 4 -> slaaf - slaven

Of 3 en 4 -> doos - dozen 

Meervouden met s of 's

Voorbeeld -> haven - havens / garage - garages

Je schrijft een 's (apostrof + s) achter het enkelvoud: 

• bij woorden die eindigen op a, i, o, u, y -> lama - lama's / taxi - taxi's / jojo - jojo's

• bij afkortingen: tv - tv's / havo - havo's 

Let op: eindigt een woord in enkelvoud op twee of drie klinkers die samen 1 klank vormen? Dan schrijf je ook een -s erachter.

Voorbeeld -> cadeau - cadeaus / etui - etuis 

Eindigt een woord op -ee of -ie?

• met een -s erachter

• of met ën

VOORBEELD -> dictee - dictees / idee - ideeën

Eindigt een woord op ie? Let dan goed op de klemtoon!

• Valt de klemtoom op de ie? Dan wordt het -ën toe bij meervoud
  VOORBEELD -> melodie - melodieën

• Valt de klemtoon op een andere lettergreep? Dan voeg je een -s of een -n toe 
  VOORBEELD -> traditie - tradities

Aan de slag!

Paragraaf 4: Meervouden

Maken: alle opdrachten

Hoe? Individueel

Tijd? 15:00

Vraag? Steek je hand

omhoog

15

minute

00

second

add30s

Volgende les:
wo. 18 nov, 2e uur

Huiswerk:

• Cursus 6 Spelling - paragraaf 4 meervouden -> alle opdrachten

Materiaal: zorg dat je alles bij je hebt: boek Nederlands + schrift + Plenda + leesboek

• Blijf zitten tot

  de bel gaat

• Schuif je stoel
  netjes aan

Terugblik

• Kies een keuzeopdracht uit het leesdossier en werkt die uit

• Voeg 'm toe aan je portfolio in Magister (zie instructie in Leesdossier)

Klaar?

• Cursus 7 Spelling: paragraaf 2, 3 en 4

Paragraaf 5: Verkleinwoorden

Van een zelfstandig naamwoord kun je een verkleinwoord maken. Je zet er dan achter: 

woord + je

woord + kje

woord + pje

woord + tje 

woord + etje

Feitje -> bij verkleinwoorden staat altijd het lidwoord HET

Soms doe je weer wat extra's

• Woorden die eindigen op -ng -> je verkleint met -je waarbij de g soms verandert in een k. Of je voegt toe -etje. 
  >> haring / harinkje - camping / campinkje / - ketting / kettinkje 

• Eindigt het woord op de klinkers a, o, é en u? -> dan verdubbelt de klinker
  >> auto / autootje - hyena / hyenaatje - pyjama / pyjamaatje 

• Eindigt woord op i? -> dan verandert de i in ie
  >> ski / skietje 

• Woorden met medeklinker en -y? Dan komt er een apostrof. Staat er een klinker voor de -y? Dan komt er geen apostrof 
  >> baby / baby'tje - cowboy / cowboytje 

• Bij afkortingen komt een apostrof -> wc'tje 

• Korte klanken worden in het verkleinwoord soms lang -> blad / blaadje - glas / glaasje 

9. Persoonsvorm verleden tijd (zwakke ww)

• Apps - application

• Privacy

• Data (gegevens)

• Cookies

• Tracking

• Beveiligen (virus scanner, cookies verwijderen)

10. Persoonsvorm verleden tijd (sterke ww)

• Apps - application

• Privacy

• Data (gegevens)

• Cookies

• Tracking

• Beveiligen (virus scanner, cookies verwijderen)

11. Voltooid en onvoltooid deelwoord

• Apps - application

• Privacy

• Data (gegevens)

• Cookies

• Tracking

• Beveiligen (virus scanner, cookies verwijderen)

12. Werkwoordsvormen en werkwoordstijden

• Apps - application

• Privacy

• Data (gegevens)

• Cookies

• Tracking

• Beveiligen (virus scanner, cookies verwijderen)

ON/OFF

Paragraaf 1:

Heb ik iets gemist?

• Ben je vaak online?

• Wat doe je online?

• Denk je na over wat je op social media zet?

Paragraaf 2:

Sociale media

• Wat is de invloed van sociale media op jezelf en anderen?

Nakijken huiswerk: 5, 6 en 7

Paragraaf 4:

Reageren op social media

Geef je een mening? Dan is het belangrijk om uit te leggen waarom je iets vindt

Hoe doe je dat?

• Je geeft voorbeelden

• Je geeft redenen

  
  Blijf vriendelijk en beleefd -> woorden online kunnen harder aankomen

Programma

• Wat kijken naar de verschillende aspecten van social media (communicatie, psychologie, etc.)

• Wat zijn de voor- en nadelen van social media?

• Lezen, spreken en schrijven

• Eindproduct: schrijven van een blog = Proefwerk

Thema B: ON/OFF

Eens of oneens:

'Scholen moeten verplicht lesgeven over de gevaren van social media'

Wat kun je na paragraaf 1?

• Je kunt het verschil tussen fictie en non-fictie herkennen

• Je kunt uitleggen wat het tekstdoel is van fictie

• Je kunt uitleggen wat het tekstdoel is van non-fictie

Extra begrippen:

Realistische fictie / verhalen
Fantasieverhalen

Wat kun je na paragraaf 3?

• Je kunt je voorkeur voor bepaalde onderwerpen en genres uitleggen

• Je kunt het onderwerp en genre in een verhaal herkennen

Extra begrippen:

• Probleemboeken

Huiswerk

Boek -> blz. 72/73

Opdracht 4 en 5

Paragraaf 2: Personages en perspectief

Blz. 68 in je boek

Personages en perspectief

• Personages = alle personen die een rol spelen in een verhaal

• Hoofdpersonage = het belangrijkste personage, diegene over wie het verhaal gaan

• Perspectief = als lezer weet je wat het hoofdpersonage denkt en voelt

- ik-perspectief -> het verhaal is in de ik-vorm geschreven

- hij/zij-perspectief -> het verhaal is in de hij of zij-vorm geschreven

- wisselend perspectief -> vanuit meerdere perspectieven

Schrijf over

in je schrift!

Inleven en meeleven

Personages roepen gevoelens bij jou als lezer op. Je vindt personages aardag of juist irritant. Dat komt doordat je je kunt inleven en/of met hen kunt meeleven (of juist niet).

• Inleven = je begrijpt wat een personage voelt of denkt, door jezelf voor te stellen hoe het personage een situatie beleeft
  

• Meeleven = je wilt graag dat het goed gaat met het personage

Schrijf over in je schrift

Huiswerk bespreken

Opdracht 3 op blz. 71/72

'Taal is het voertuig van de geest'

Driek van Wissen, bekende Nederlandse dichter

Waarom is taal zo leuk?

Praten / Zingen / Luisteren

Lezen / Denken / Schrijven

-> Taal verbindt ons met elkaar

-> Taal is altijd in beweging
-> Je kunt met taal spelen

Waarom Nederlands op school?

Goede communicatie: je leert helder spreken, lezen en schrijven -> dat heb je nodig voor je werk, studie en het dagelijks leven

Begrijpen van de maatschappij: je leert moeilijke teksten van de overheid, het nieuws of de bank goed lezen en begrijpen

Cultuur en geschiedenis: via literatuur leer je over Nederlandse schrijvers, verhalen en onze gezamenlijke geschiedenis

Je eigen mening uiten: je leert hoe je jouw gedachten en gevoelens netjes en overtuigend opschrijft of vertelt