Welkom
Stop je telefoon in je kluisje
Pak de juiste spullen en ga zitten
Wacht op instructie
minute
second
Welkom
Stop je telefoon in je kluisje
Pak de juiste spullen en ga zitten
Wacht op instructie
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
Opstart
Blz. 67, koershoekmeter, geo, liniaal, gum, rekenmachine, rode pen
Ik kan een koershoek meten en aflezen en weet wat windrichtingen zijn
Ik kan een hoogtekaart aflezen
PPT THEORIE D en uitlegvideo leerboek
Opdr. 29, 30 , 31 en TO(70), 32 t/m 38 volgens LR
L4
32 t/m 43
L5
Wat je niet afhebt!
Deze slide heeft geen instructies
Hoogtelijnen lezen en begrijpen
Open met het idee dat een platte kaart toch hoogte kan laten zien. Koppel aan herkenbare situaties zoals wandelen, fietsen of kaarten in een atlas.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat hoogtelijnen zijn en aflezen hoe hoog, steil of vlak een gebied op een kaart is.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden denk jij aan bij hoogtelijnen?
Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: hoogte, berg, kaart, steil, heuvel, dal, lijnen.
Deze slide heeft geen instructies
Wat zijn hoogtelijnen?
Hoogtelijnen zijn lijnen op een kaart die punten met gelijke hoogte verbinden.
Elke lijn stelt dus één vaste hoogte voor, bijvoorbeeld 20 meter boven zeeniveau.
Zo kun je op een platte kaart toch zien hoe het landschap omhoog of omlaag loopt.
Benadruk dat alle punten op dezelfde lijn even hoog liggen. Dat is het kernidee waar de rest van de les op bouwt.
Van landschap naar kaart
Denk aan horizontale sneden door een heuvel
Elke snede geeft één hoogte aan
Op de kaart worden die sneden lijnen
Samen laten de lijnen de vorm van het reliëf zien
Gebruik eventueel een stapelplaten- of taartvergelijking: elke laag is een nieuwe hoogte. Zo wordt zichtbaar waarom gesloten lijnen vaak bij heuvels horen.
Hoogtegetallen op de kaart
Bij sommige hoogtelijnen staat een hoogtegetal.
Dat getal hoort bij die lijn. Staat er 50, dan liggen alle punten op die lijn op 50 meter boven zeeniveau.
Tussen twee lijnen ligt de hoogte dus hoger of lager, afhankelijk van de richting.
Wijs erop dat leerlingen niet het getal tussen de lijnen moeten gokken zonder naar de vaste tussenafstand te kijken. Dat komt op de volgende slide terug.
Hoogteverschil tussen lijnen
De afstand in hoogte tussen twee opeenvolgende hoogtelijnen heet het hoogteverschil.
Voorbeeld:
10 m, 20 m, 30 m, 40 m
dan is het hoogteverschil steeds 10 meter
Je leest dus niet alleen de lijn af, maar ook het patroon.
Noem dat het hoogteverschil op één kaart meestal overal gelijk is. Laat leerlingen letten op regelmaat in de getallen.
Wat betekent één hoogtelijn op een kaart?
Punten met gelijke hoogte
Punten met gelijke afstand
Punten met gelijke kleur
Punten met gelijke richting
Controleert het kernbegrip uit slides 2-3. Veelgemaakte fout: leerlingen denken aan afstand in plaats van hoogte.
Vul de juiste woorden in
Een hoogtelijn verbindt punten met gelijke hoogte. Een hoogtegetal laat zien hoe hoog die lijn ligt. Het hoogteverschil is het verschil in hoogte tussen twee opeenvolgende lijnen.
Herhaalt de drie basiswoorden uit de eerste subtopic. Alle blanks zijn inhoudelijk dragend en hebben een vaste plek.
Dicht bij elkaar of ver uit elkaar
De afstand op de kaart tussen hoogtelijnen vertelt iets over de helling:
lijnen dicht bij elkaar → steile helling
lijnen ver uit elkaar → flauwe helling
bijna geen lijnen in een gebied → vrij vlak terrein
Veel leerlingen verwarren kleine kaartafstand met klein hoogteverschil. Maak duidelijk: het hoogteverschil kan gelijk blijven, maar de helling verandert doordat dat verschil over een kortere of langere horizontale afstand gebeurt.
Steil en vlak herkennen
Vergelijk twee hellingen met hetzelfde hoogteverschil.
Als de lijnen snel op elkaar volgen, stijgt het terrein in korte afstand sterk. Liggen de lijnen verder uit elkaar, dan gaat de stijging geleidelijker.
Koppel aan fietsen: dezelfde 20 meter stijging kan zwaar of licht voelen, afhankelijk van de lengte van de weg.
Een heuvel op de kaart
Een heuvel herken je vaak aan gesloten hoogtelijnen.
Naar binnen toe worden de hoogtes meestal hoger:
buitenste lijn: lager
binnenste lijn: hoger
Hoe meer gesloten lijnen, hoe duidelijker de hoogte toeneemt.
Laat zien dat een heuvel niet per se puntig is; hoogtelijnen geven vorm en hoogte-opbouw aan, niet automatisch een scherpe top.
Top en hellingrichting
De hoogste plek ligt binnen de binnenste gesloten lijn
Van de top af daalt het terrein naar buiten toe
Je kunt dus ook zien in welke richting water zou afstromen
Noem dat de top soms geen exact punt met getal heeft op de kaart. Je weet wel dat die binnen de hoogste gesloten lijn ligt.
Wat zegt kleine afstand tussen hoogtelijnen?
Vlak terrein
Steile helling
Laag hoogtegetal
Diep dal
Gebaseerd op slides 6-7. Distractors sluiten aan bij typische verwarring tussen hoogte, vorm en steilheid.
Waar ligt de hoogste plek bij een heuvel?
Buitenste lijn
Tussen twee lijnen
Binnenste lijn
Overal even hoog
Deze slide heeft geen instructies
Welke kant stroomt water op een heuvel op?
Bespreek dat water van hoog naar laag stroomt, dus vanaf de top naar buiten toe, weg van de binnenste gesloten lijn.
Een dal herkennen
Bij een dal lopen hoogtelijnen anders dan bij een heuvel.
De lijnen buigen naar binnen langs de lagere strook van het landschap. De hoogte neemt daar juist af in plaats van toe.
Een dal is dus een laagte tussen hogere delen.
Houd het op herkenning van laagte tegenover hoogte. Vermijd te veel extra kaarttekens, omdat de les alleen over de basis van hoogtelijnen gaat.
Heuvel of dal?
Bij het lezen kijk je steeds naar het patroon:
worden de lijnen naar binnen hoger? → heuvel
wordt het gebied naar binnen lager? → dal
De vorm alleen is niet genoeg; de hoogtegetallen geven de doorslag.
Dit is een belangrijk contrast in de les: dezelfde soort bochten of gesloten vormen kunnen pas goed worden geïnterpreteerd met de hoogte-informatie erbij.
Hoogtelijnen stap voor stap lezen
Zoek een hoogtegetal op de kaart
Bepaal het hoogteverschil tussen de lijnen
Kijk of de lijnen dichter of verder uit elkaar liggen
Lees of het gebied stijgt, daalt, steil of vlak is
Deze slide brengt de losse begrippen samen tot een leesstrategie. Gebruik hem als samenvattend model voor elk kaartvoorbeeld.
Voorbeeld van aflezen
Staan er lijnen van 30 m, 40 m, 50 m rond elkaar heen?
Dan geldt:
naar binnen toe wordt het hoger
het gaat dus om een heuvel
staan de lijnen dicht op elkaar, dan is de helling steil
Werk het voorbeeld mondeling verder uit met een eenvoudige schets. Laat zien hoe drie observaties samen één conclusie geven.
Opstart
Blz. 67, koershoekmeter, geo, liniaal, gum, rekenmachine, rode pen
Ik kan een koershoek meten en aflezen en weet wat windrichtingen zijn
Ik kan een hoogtekaart aflezen
PPT THEORIE D (69) en uitlegvideo
Opdr. 29, 30 , 31 en TO(70)
L4
32 t/m 43
L5
Wat je niet afhebt!
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer weet je dat het om een dal gaat?
Naar binnen hoger
Lijnen ver uit elkaar
Naar binnen lager
Binnenste lijn steil
Toetst het contrast uit slides 10-11: niet de vorm alleen, maar de hoogte naar binnen toe geeft de doorslag.
Lees de kaart stap voor stap
Zoek eerst een hoogtegetal op de kaart. Bepaal daarna het hoogteverschil tussen de lijnen. Kijk vervolgens of de lijnen dicht of ver uit elkaar liggen. Zo lees je of het gebied stijgt, daalt, steil of vlak is.
Sluit aan bij de leesstrategie van slide 12 en het voorbeeld op slide 13.
Exitopdracht op een post-it
Deze slide heeft geen instructies
Exitopdracht op een post-it
Deze slide heeft geen instructies
Wat uit deze les ga jij zeker onthouden?
Deze slide heeft geen instructies
Welk onderdeel van hoogtelijnen vond jij het lastigst?
Deze slide heeft geen instructies
Wat hielp jou het meest om dit te begrijpen?
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijke begrippen
hoogtelijn - lijn die punten met gelijke hoogte verbindt
hoogtegetal - getal dat aangeeft hoe hoog een lijn ligt
hoogteverschil - verschil in hoogte tussen twee opeenvolgende hoogtelijnen
reliëf - hoogteverschillen in het landschap
helling - stuk terrein dat omhoog of omlaag loopt
heuvel - hoger deel van het landschap
dal - lager deel tussen hogere gebieden
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies