laagland Rijm versregels strofen rijmschema en metrum

Plattegrond h4d

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

1 / 30
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolhavoLeerjaar 4

In deze les zitten 30 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 40 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Plattegrond h4d

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Plattegrond h4e

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Programma

1. Binnenkomst en startvraag

2. Theorie: herhaling en rijm

3. Rijmschema's herkennen

4. Korte uitlegvideo en quiz

5. Zelfstandig gedicht analyseren

6. Afsluiting

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

4.4 Bouwstenen: versregels en strofen

POËZIE • RIJM • RIJMSCHEMA'S • METRUM EN RITME


Wat maakt losse versregels samen tot één gedicht?


Wat is poëzie? | Schooltv

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Lesdoelen – ik kan …

• uitleggen hoe herhaling samenhang in een gedicht schept.

• volrijm, alliteratie en assonantie herkennen.

• eindrijm en rijmschema's benoemen (aabb, abab, abba).

• uitleggen wat metrum, jambe, antimetrie en ritme zijn.

• rijm analyseren en het effect ervan uitleggen.

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Startvraag

  • Wat zorgt ervoor dat een gedicht als één geheel klinkt?


  • Denk aan terugkerende woorden, beelden, klanken en klemtonen.



4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Samenhang door herhaling

  • Inhoudelijke herhaling: woorden, beelden of situaties keren terug, soms met variatie.


  • Klankherhaling: overeenkomstige klanken verbinden woorden en versregels.


  • Rijm is een vorm van klankherhaling.

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Volrijm en halfrijm

  • VOLRIJM: de beklemtoonde klinker én de klanken daarna komen overeen.

    • Voorbeelden: nacht – zacht; lopen – hopen.




  • HALFRIJM: slechts een deel van de klanken komt overeen.

    • Twee vormen: alliteratie en assonantie.

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Alliteratie en assonantie

  • ALLITERATIE: dezelfde beginmedeklinkerklank van beklemtoonde woorden.

    • Voorbeeld: wilde wolven; witte wanten.


  • ASSONANTIE: dezelfde beklemtoonde klinker, maar andere medeklinkers.

    • Voorbeeld: maan – vaas; zwarte panter.

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Controleer je begrip

1. nacht – zacht

2. wilde wolven

3. maan – vaas

4. lopen – hopen

5. zoele zomer


Noteer per voorbeeld: volrijm, alliteratie of assonantie.

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Antwoorden – rijmsoorten

1. volrijm

2. alliteratie

3. assonantie

4. volrijm

5. alliteratie


Let op: bij rijm kijk je naar de klank, niet alleen naar de spelling.

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Eindrijm en rijmschema

  • Bij eindrijm rijmen de laatste woorden van versregels.


  • Elke nieuwe eindklank krijgt een nieuwe letter: a, b, c …


  • Gelijke eindklanken krijgen dezelfde letter.


  • Drie belangrijke schema's: aabb, abab, abba.

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Gepaard rijm – aabb

De nacht is stil

Ik kijk naar wat ik wil

De maan staat hoog

Een ster valt in mijn oog


De regels rijmen twee aan twee.

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

a

a

b

b

Gekruist rijm – abab

Ik wandel door de nacht

De sterren geven licht

De wind beweegt heel zacht

Ik zie een mooi gezicht


De rijmklanken wisselen elkaar af.

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

a

b

a

b

Omarmend rijm – abba

a Ik droom van verre zee

b De nacht is stil en zacht

b Ik wacht de hele nacht

a De wind neemt dromen mee


De buitenste regels ‘omarmen’ de binnenste.

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

a

b

b

a

Antwoord: bepaal het rijmschema

1. De maan verschijnt vannacht

De sterren geven licht

De wind beweegt heel zacht

Een wolk verdwijnt uit zicht


2. De vogels vliegen over zee

De avond valt zo stil en zacht

De sterren stralen in de nacht

De wind neemt onze dromen mee

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

a

b

a

b

Oefening: bepaal het rijmschema

1. De maan verschijnt vannacht

De sterren geven licht

De wind beweegt heel zacht

Een wolk verdwijnt uit zicht



2. De vogels vliegen over zee

De avond valt zo stil en zacht

De sterren stralen in de nacht

De wind neemt onze dromen mee

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

a

b

a

b


gekruist rijm

a

b

b

a


omarmd rijm

Metrum, jambe en ritme

  • METRUM: vaste, regelmatige afwisseling van zwak en sterk beklemtoonde lettergrepen.


  • JAMBE: onbeklemtoond → beklemtoond (∪ —).

    • Bijvoorbeeld: ge-DICHT.


  • RITME: afwisseling van beklemtoonde en onbeklemtoonde lettergrepen, zonder noodzakelijk vast patroon.

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Antimetrie

  • ANTIMETRIE: een bewuste afwijking van het bestaande metrum.


  • Waarom zou een dichter dat doen?

    • Bijvoorbeeld om een woord extra nadruk te geven of een verwachting te doorbreken.

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Kennistoets – vragen 1 t/m 5

1. nacht – zacht: welke rijmsoort?

2. wilde wolven: welke rijmsoort?

3. maan – vaas: welke rijmsoort?

4. Welk paar heeft volrijm? boom–brood / lopen–hopen / kleine–kijken

5. Gekruist rijm: aabb / abab / abba

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Kennistoets – vragen 6 t/m 10

6. Omarmend rijm: aabb / abab / abba

7. nacht – licht – zacht – zicht: welk schema?

8. straat – laat – grijs – ijs: welk schema?

9. zee – zacht – nacht – mee: welk schema?

10. Waarom gebruiken dichters rijm?

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Kennistoets – antwoorden

1 volrijm

2 alliteratie

3 assonantie

4 lopen – hopen

5 abab

6 abba

7 abab

8 aabb

9 abba

10 Rijm creëert klanksamenhang en kan nadruk geven.

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Verdiepingsopdracht – Herinnering

De oude bomen fluisteren zacht,

Ik denk aan jou in deze nacht.

De stille straten zijn verlaten,

Ik hoor de regen op de ruiten praten.


De wilde wind waait door mijn haar,

Ik denk aan vroeger, aan elkaar.

De maan beschijnt het stille plein,

Ik wou dat wij weer samen zijn.

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Verdiepingsopdracht – vragen

  1. Noteer het volledige rijmschema.

  2. Welke vorm van eindrijm komt in beide strofen voor?

  3. Zoek een voorbeeld van alliteratie.

  4. Waarom is haar – elkaar volrijm?

  5. Wat is het effect van rijm op ritme en samenhang?

  6. Herschrijf strofe 1 met gekruist rijm (abab).

4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND

Antwoorden verdieping

  1. aabb ccdd (per strofe gepaard rijm).

  2. Gepaard eindrijm.

  3. ‘wilde wind waait’ of ‘stille straten’.

  4. De beklemtoonde klinker en daaropvolgende klanken komen overeen.

  5. Rijm verbindt regels, versterkt klank en maakt de tekst makkelijker te onthouden.

  6. Eigen uitwerking; controleer abab.

DOCENTDIA • ANTWOORDEN

Afsluiting – exit-ticket

  1. Wat is het verschil tussen alliteratie en assonantie?

  2. Welk rijmschema hoort bij omarmend rijm?

  3. Wat is een jambe?



4 HAVO • NEDERLANDS • LAAGLAND