§2 Tekstverbanden herkennen

Tekstverbanden herkennen

1 / 33
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolmavoLeerjaar 3

In deze les zitten 33 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Tekstverbanden herkennen

Open met het idee dat signaalwoorden lezers helpen om verbanden in een tekst snel te zien. Deze les bouwt voort op vier al bekende tekstverbanden en voegt drie nieuwe toe.

Lesdoel

Ik kan tekstverbanden herkennen aan de hand van signaalwoorden.

Deze slide heeft geen instructies

Welke signaalwoorden ken je al?

Gebruik de inzendingen om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort bij enkele woorden welk tekstverband erbij past.

Wat is een tekstverband?

Een tekstverband laat zien hoe zinnen of alinea’s met elkaar samenhangen.


Signaalwoorden helpen je dat verband te herkennen.


Als je het signaalwoord ziet, kun je beter bepalen wat de schrijver bedoelt.

Benadruk dat hetzelfde signaalwoord soms in meer dan één verband kan voorkomen. Leerlingen kijken daarom niet alleen naar het woord, maar ook naar de betekenis in de zin.

Waarom zijn signaalwoorden handig?

  • ze maken de structuur van een tekst zichtbaar

  • ze helpen bij begrijpend lezen

  • ze laten zien of iets een voorbeeld, tegenstelling of conclusie is

Deze slide heeft geen instructies

Eerst: vier bekende verbanden

Deze tekstverbanden ken je al:


  • opsommend verband

  • chronologisch verband

  • tegenstellend verband

  • toelichtend verband

Gebruik deze slide als korte activatie van voorkennis, maar zonder opdrachten op de slide zelf.

Opsommend en chronologisch

Signaalwoorden:

  • vroeger

  • later

  • nu

  • eerst

  • daarna

  • vervolgens

  • nadat

Opsommend verband

Chronologisch verband

Signaalwoorden:

  • ten eerste

  • ten tweede

  • om te beginnen

  • ook

  • verder

  • ten slotte

  • en

Maak duidelijk dat een opsomming onderdelen naast elkaar zet, terwijl een chronologisch verband een volgorde in de tijd laat zien.

Tegenstellend en toelichtend

Signaalwoorden:

  • bijvoorbeeld

  • zo

  • als

  • zoals

  • denk aan

  • neem nou

Toelichtend verband

Signaalwoorden:

  • maar

  • echter

  • toch

  • hoewel

  • daarentegen

Tegenstellend verband

Leg uit dat een toelichting extra uitleg of een voorbeeld geeft. Bij tegenstelling staan twee ideeën juist tegenover elkaar.

Nieuw: concluderend verband

Bij een concluderend verband trekt de schrijver een conclusie uit informatie die eerder is gegeven.


Je leest eerst gegevens of argumenten, en daarna wat daaruit volgt.

Aantekening

Deze slide heeft geen instructies

Signaalwoorden bij conclusie

  • dus

  • daarom

  • dat houdt in

  • kortom

  • concluderend

  • al met al

Wijs erop dat 'dus' ook bij oorzaak-gevolg kan passen. Het verschil zit in de functie: wordt er een conclusie getrokken of een gevolg genoemd?

Hoe herken je een conclusie?

Let op deze aanpak:


  • zoek naar informatie die eerst genoemd wordt

  • kijk of daarna een slotsom volgt

  • controleer of een signaalwoord als kortom of dus erbij staat

Deze slide heeft geen instructies

Nieuw: oorzaak-gevolg

Een oorzaak-gevolgverband laat zien waardoor iets gebeurt en wat het gevolg daarvan is.


De oorzaak is de aanleiding. Het gevolg is wat er daarna ontstaat.

Aantekening

Gebruik consequent de termen oorzaak en gevolg. Laat zien dat de volgorde in een zin kan wisselen: soms staat het gevolg eerst en de oorzaak daarna.

Signaalwoorden bij oorzaak-gevolg

Gevolg

  • daardoor

  • het gevolg is

  • dus

Oorzaak

  • doordat

  • als gevolg van

  • (dat) komt door

Benadruk dat sommige zinnen oorzaak en gevolg in één keer laten zien. Laat leerlingen steeds benoemen welk deel de oorzaak is en welk deel het gevolg.

Oorzaak en gevolg uit elkaar halen

Oorzaak → waarom iets gebeurt

Gevolg → wat er gebeurt


Voorbeeld van de denkrichting:

regen → natte straat

Gebruik een eenvoudig alledaags voorbeeld om de denkrichting te verhelderen. Het gaat hier om het herkennen van het verband, niet om ingewikkelde zinnen.

Nieuw: redengevend verband

Een redengevend verband maakt duidelijk waarom iemand iets doet, zegt of vindt.


Het gaat niet alleen om wat er gebeurt, maar om de reden achter een keuze of mening.

Aantekening

Maak hier het onderscheid met oorzaak-gevolg scherp: bij reden gaat het vaak om menselijk handelen of een standpunt.

Signaalwoorden bij reden

  • omdat

  • daarom

  • want

  • de reden hiervoor is

  • dankzij

  • immers

  • namelijk

Leg uit dat 'daarom' zowel bij conclusie als bij reden kan voorkomen. De context bepaalt het verband.

Reden of oorzaak-gevolg?

Deze verbanden lijken op elkaar, maar zijn niet hetzelfde.


  • oorzaak-gevolg: iets veroorzaakt iets anders

  • reden: iemand heeft een motief voor een keuze, handeling of mening

Dit is een belangrijke vergelijking in de les. Neem eventueel mondeling twee korte voorbeeldzinnen om het verschil tastbaar te maken.

Zo pak je het aan

Als je een tekst leest:


  • zoek naar signaalwoorden

  • lees de zin of alinea daaromheen

  • bepaal welk verband het best past

  • let op of het gaat om volgorde, tegenstelling, uitleg, conclusie, oorzaak-gevolg of reden

Benadruk dat signaalwoorden een hulpmiddel zijn, maar dat betekenis altijd meeweegt.

Overzicht van de verbanden

Je kent nu zeven tekstverbanden:


  • opsommend

  • chronologisch

  • tegenstellend

  • toelichtend

  • concluderend

  • oorzaak-gevolg

  • redengevend

Gebruik deze slide als samenvattend anker voordat je naar de begrippenlijst gaat.

Bekende verbanden herkennen

Bij een opsommend verband zet je onderdelen naast elkaar. Bij een chronologisch verband zie je een volgorde in de tijd. Een tegenstellend verband zet twee ideeën tegenover elkaar. Een toelichtend verband geeft extra uitleg of een voorbeeld.

opsommend
chronologisch
tegenstellend
toelichtend
concluderend
redengevend
oorzaak-gevolg
slotsom

Laat leerlingen niet alleen de woorden invullen, maar ook kort uitleggen waarom elk verband past.

Wanneer herken je een concluderend verband?

A

Bij een tijdsvolgorde

B

Bij een slotsom

C

Bij een voorbeeld

D

Bij een tegenstelling

Sluit aan bij slide 9: eerst informatie, daarna de conclusie.

Hoe herken je een conclusie in een tekst?

Goede antwoorden noemen dat eerst informatie of argumenten staan en dat daarna een slotsom volgt, vaak met een signaalwoord als dus, kortom, concluderend of al met al.

Welk signaalwoord past het best bij een toelichtend verband?

A

zoals

B

echter

C

daarna

D

verder

De andere opties horen bij tegenstellend, chronologisch en opsommend verband.

Oorzaak en gevolg

Een oorzaak laat zien waardoor iets gebeurt. Het gevolg is wat er daarna ontstaat. In een zin helpen signaalwoorden als doordat en daardoor om dat verband te herkennen.

oorzaak
gevolg
doordat
daardoor
want
kortom
voorbeeld
echter

De blanks volgen rechtstreeks uit de uitleg op slides 10-12.

Wat is in 'Het regende, daardoor werd de straat nat' het gevolg?

A

het regende

B

de straat nat

C

daardoor

D

de oorzaak

Test het onderscheid tussen oorzaak en gevolg, niet alleen het signaalwoord.

Welk verband past het best bij: 'Zij gaat naar huis, want ze is moe'?

A

concluderend

B

toelichtend

C

redengevend

D

chronologisch

Hier gaat het om een motief voor iemands handeling, dus redengevend.

Welk verschil vind jij het lastigst?

1

reden en oorzaak-gevolg

2

conclusie en oorzaak-gevolg

3

opsomming en toelichting

4

chronologie en tegenstelling

Deze slide heeft geen instructies

Overzicht toepassen

Als je een tekst leest, zoek je eerst naar signaalwoorden. Daarna lees je de zin eromheen en bepaal je welk verband past. Bij een reden gaat het om een motief van iemand, terwijl oorzaak-gevolg laat zien waardoor iets gebeurt.

signaalwoorden
verband
reden
oorzaak-gevolg
conclusie
voorbeeld
tegenstelling
uitleg

Deze vraag koppelt de aanpak van slide 16 aan het onderscheid op slide 15 en het overzicht op slide 17.

Wat heb jij vandaag het best geleerd?

Bespreek welke inhoud leerlingen meenemen, bijvoorbeeld nieuwe verbanden, signaalwoorden of het verschil tussen reden en oorzaak-gevolg.

Wat hielp jou het meest om dit te begrijpen?

Laat leerlingen benoemen wat hielp: voorbeelden, signaalwoordenlijst, vergelijken van verbanden of de stappenaanpak.

Welk deel vond je nog lastig?

Gebruik de antwoorden om te zien waar extra herhaling nodig is, vooral bij concluderend, redengevend en oorzaak-gevolg.

Begrippenlijst

tekstverband - de samenhang tussen zinnen of alinea’s in een tekst

signaalwoord - woord dat helpt om een tekstverband te herkennen

opsommend verband - delen van een tekst worden naast elkaar genoemd

chronologisch verband - gebeurtenissen of stappen staan in tijdsvolgorde

tegenstellend verband - twee zaken worden tegenover elkaar gezet

toelichtend verband - extra uitleg of een voorbeeld verduidelijkt iets

concluderend verband - uit eerdere informatie wordt een conclusie getrokken

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

oorzaak-gevolgverband - laat zien waardoor iets gebeurt en wat het gevolg is

redengevend verband - laat zien waarom iemand iets doet, zegt of vindt

oorzaak - datgene waardoor iets gebeurt

gevolg - wat er door een oorzaak ontstaat

conclusie - slotsom die uit informatie of argumenten wordt getrokken

reden - motief voor een handeling, keuze of mening

Deze slide heeft geen instructies