Economie: kiezen onder schaarste
Economie: kiezen onder schaarste
Deze slide heeft geen instructies
Voordat we starten met de les...
Even voorstellen:
Wiclef Poesiat
w.poesiat@rocmondriaan.nl / teams
3 uur per week les
Havo, VWO, Economie
Financien, Buiza, (part-time) ondernemen, verschillende bedrijven, later lesgeven. Dit jaar VAVO
Wie ben jij?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat schaarste en alternatief aanwendbaar betekenen.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is economie?
1
Economie is niets nieuws.
Je bent er iedere dag mee bezig!
Deze slide heeft geen instructies
Waar denk jij aan bij economie?
Deze slide heeft geen instructies
Stel je hebt 100 EURO, die je vandaag moet uitgeven. Wat koop je?
Deze slide heeft geen instructies
Kijk naar de antwoorden
DENK–DEEL
3
Waarom kiest niet iedereen hetzelfde?
Bespreek je antwoord met je buur.
Deze slide heeft geen instructies
Nieuwe spelregel
OPEN VRAAG
4
Je krijgt geen €100, maar €10.
Wat verandert er aan jouw keuze?
Deze slide heeft geen instructies
Is economie de wetenschap van geld?
POLL
6
JA
NEE
EEN BEETJE
Deze slide heeft geen instructies
Economie of geen economie?
POLL
7
Een broodje kopen op school
Je telefoon opladen
Een uur langer slapen
Een voetbalclub koopt Mbape
Vriend/vriendin hebben
Deze slide heeft geen instructies
Wat bestudeert economie?
Economie gaat over keuzes.
Mensen, bedrijven en overheden hebben wensen, maar hun tijd, geld en middelen zijn beperkt. Daarom moeten ze kiezen.
Open bij de alledaagse intuïtie: leerlingen maken elke dag economische keuzes, vaak zonder dat zo te noemen. Benadruk dat economie niet alleen over geld gaat, maar over het verdelen van schaarse middelen.
Economie om je heen
13
Waarom verdient een profvoetballer meer dan een verpleegkundige?
Waarom staat er file?
Waarom kost cola op Schiphol €4?
Waarom is Spotify gratis mét reclame?
Waarom kan de overheid niet iedereen €1.000 geven?
Deze slide heeft geen instructies
Economische bril >> omgeving >> begrijpen >> beinvloeden
Deze slide heeft geen instructies
Van ervaring naar economische taal
UITLEG
24
BEHOEFTEN
Alles wat mensen willen of nodig hebben.
MIDDELEN
Tijd, geld en goederen waarmee je behoeften kunt vervullen.
KIEZEN
Het ene doen betekent dat een andere mogelijkheid vervalt.
Deze slide heeft geen instructies
Een middel kan meerdere kanten op
25
€1.000
→
telefoon · rijbewijs · reis · vrije tijd
ALTERNATIEF AANWENDBAAR
Je kunt hetzelfde middel voor verschillende doelen gebruiken.
Deze slide heeft geen instructies
Welk woord past voor jou bij schaarste?
Gebruik de reacties om voorkennis op te halen. Verwachte thema’s: tekort, kiezen, geld, tijd, budget, wensen.
Schaars betekent niet: zeldzaam
26
ZELDZAAM
Er is weinig van.
Voorbeeld: een zeldzame postzegel
SCHAARS
Voor productie worden middelen opgeofferd.
Voorbeeld: drinkwater
Deze slide heeft geen instructies
Schaarste: niet alles kan tegelijk
Schaarste betekent dat er minder middelen zijn dan wensen.
Daardoor is het onmogelijk om alles te krijgen wat je wilt. Kiezen is dus noodzakelijk.
Voorkom de misvatting dat schaarste alleen over armoede gaat. Ook rijke mensen en landen kennen schaarste, omdat wensen groter kunnen zijn dan beschikbare middelen.
Voorbeelden van schaarste
Tijd: je kunt je middag maar één keer besteden
Geld: je inkomen heeft een grens
Ruimte: grond en woningen zijn beperkt
Arbeid: mensen en uren zijn niet onbeperkt beschikbaar
Grondstoffen: veel materialen zijn schaars
Deze slide heeft geen instructies
Schaarste leidt tot keuzes
Als je kiest voor het één, kies je vaak niet voor iets anders.
Schaarste zorgt dus voor afwegingen: wat vind je het belangrijkst?
Je kunt hier alvast vooruitwijzen naar het idee van opofferen: elke keuze heeft een prijs in gemiste mogelijkheden, ook als er geen geld wordt uitgegeven.
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat schaarste en alternatief aanwendbaar betekenen.
Lukt dit al?
Deze slide heeft geen instructies
Waarom moeten mensen volgens de economie kiezen?
Omdat middelen beperkt zijn
Omdat prijzen altijd stijgen
Omdat wensen verdwijnen
Omdat arbeid gratis is
Toetst het kernidee uit slides 2-5: economie gaat over keuzes onder beperkte middelen, niet alleen over geld of prijzen.
Maak de tekst compleet
In de economie gaat het om keuzes. Er is sprake van schaarste als er minder middelen zijn dan wensen. Daardoor maak je een afweging tussen mogelijkheden.
Alle drie de ingevulde woorden zijn kernbegrippen uit het eerste blok en hebben elk maar één logische plek in de tekst.
Alternatief aanwendbaar
Productiemiddelen zijn alternatief aanwendbaar als je ze op verschillende manieren kunt gebruiken.
Kies je voor de ene inzet, dan kun je diezelfde middelen niet tegelijk voor iets anders gebruiken.
Noem productiemiddelen eventueel kort: arbeid, kapitaal, natuur en ondernemerschap. Houd de focus op het idee dat dezelfde middelen meerdere toepassingen kunnen hebben.
Voorbeelden van alternatief aanwendbaar
Een stuk grond: woningbouw of landbouw
Geld: sparen of uitgeven
Arbeid: werken in de zorg of in de techniek
Een fabriekshal: opslag of productie
Tijd: leren of vrije tijd
Deze slide heeft geen instructies
Waarom is dit belangrijk?
Omdat middelen alternatief aanwendbaar zijn, heeft elke keuze een alternatief dat niet doorgaat.
Economie bestudeert hoe mensen en organisaties met die afweging omgaan.
Dit is het verbindende idee tussen schaarste en budgetlijn: beperkte middelen + verschillende bestedingsmogelijkheden = zichtbare keuzeruimte.
Wat betekent alternatief aanwendbaar?
Middelen zijn onbeperkt
Middelen zijn gratis
Middelen hebben één doel
Middelen hebben meer gebruik
De juiste optie vat samen dat dezelfde productiemiddelen op verschillende manieren inzetbaar zijn.
Noem een eigen voorbeeld van alternatief aanwendbaar.
Goede antwoorden noemen dat dezelfde middelen op verschillende manieren gebruikt kunnen worden, bijvoorbeeld tijd, geld, grond of arbeid. Laat leerlingen hun eigen voorbeeld toelichten.
pagina 8 uit het boek
Deze slide heeft geen instructies
Lees even mee
pagina 9
Nettobaten: voor iedere aanwendingsrichting de kosten en baten (opbrengsten) berekenen
Hoe bij schoenen (wat zijn de baten van nieuwe schoenen)?
Hoe bij werken in de supermarkt (kosten van ongerief naast baten)?
Deze slide heeft geen instructies
Aan de slag
Werk alleen of samen met buurvrouw/-man
2, 4, 5, 7, 8 en 10
20 minuten
Deze slide heeft geen instructies
Wat hielp jou vandaag het meest om economie te begrijpen?
Voorbeelden
Begrippen
Schema/grafiek
Klassengesprek
Deze slide heeft geen instructies
Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?
Laat leerlingen één concreet inzicht formuleren, bijvoorbeeld over schaarste, alternatief aanwendbaar of de budgetlijn.
Exit-ticket
OPEN VRAAG
30
1
Leg schaarste uit zonder het woord ‘weinig’.
2
Geef een eigen voorbeeld van iets dat alternatief aanwendbaar is.
3
Economie gaat over mijn dagelijks leven, omdat …
Deze slide heeft geen instructies
De volgende stap
31
Hoe kun je al je mogelijke keuzes zichtbaar maken?
Volgende les: de budgetlijn
Deze slide heeft geen instructies
Van keuzes naar een budgetlijn
Een budgetlijn laat zien welke combinaties van twee goederen je kunt kopen met een bepaald budget.
De lijn toont dus de grens van wat betaalbaar is.
Leg uit dat de budgetlijn een eenvoudig model is. Het gaat om twee goederen tegelijk, zodat leerlingen de keuze zichtbaar kunnen maken in een grafiek.
Hoe lees je een budgetlijn?
Op de lijn: combinaties die precies betaalbaar zijn
Onder de lijn: combinaties die ook betaalbaar zijn
Boven de lijn: combinaties die niet betaalbaar zijn
De lijn laat de grens van het budget zien
Benadruk dat onder de lijn niet betekent 'slim' of 'dom'; het betekent alleen dat niet het hele budget wordt gebruikt.
Waar hangt de budgetlijn van af?
De ligging van de budgetlijn hangt af van:
het inkomen of budget
de prijs van goed 1
de prijs van goed 2
Verandert één van deze drie, dan verschuift of verandert de lijn.
Je hoeft hier nog niet diep in te gaan op helling of formule. Voor een introductieles is het genoeg dat leerlingen het verband tussen budget en prijzen herkennen.
Eenvoudig voorbeeld
Stel: je hebt €10 voor drinken en snacks.
Dan kun je niet onbeperkt van allebei kopen. De budgetlijn laat zien welke combinaties binnen die €10 passen.
Gebruik eventueel mondeling een concreet voorbeeld met ronde prijzen, zoals frisdrank van €2 en snacks van €1, zonder de slide te overladen met rekenwerk.
Welke combinatie ligt boven de budgetlijn?
Niet betaalbaar
Precies betaalbaar
Altijd verstandig
Nog binnen budget
Checkt het onderscheid op / onder / boven de budgetlijn uit slides 9-10.
Vul de kernwoorden in
Een budgetlijn laat zien welke combinaties van twee goederen je kunt kopen. Combinaties op de lijn zijn precies betaalbaar. Combinaties boven de lijn zijn niet betaalbaar.
De tekst herhaalt letterlijk de kern van slides 9-10. 'Onder' is een bewuste afleider naast 'op' en 'boven'.
Welk onderdeel vond je nog het lastigst?
Gebruik antwoorden om te zien waar herhaling nodig is. Verwachte punten: verschil tussen schaarste en armoede, alternatief aanwendbaar, of op/onder/boven de budgetlijn.
Kernbegrippen
economie - de studie van keuzes bij beperkte middelen
schaarste - situatie waarin middelen kleiner zijn dan de wensen
middelen - dingen die je kunt inzetten, zoals tijd, geld en grondstoffen
alternatief aanwendbaar - op verschillende manieren bruikbaar
afweging - het vergelijken van mogelijkheden voordat je kiest
budget - het bedrag dat beschikbaar is om uit te geven
budgetlijn - de grens van alle betaalbare combinaties van twee goederen
Deze slide heeft geen instructies
Waarom moeten mensen kiezen?
27
behoeften
→
middelen
→
schaars
→
alternatief aanwendbaar
→
kiezen
Mensen hebben meer behoeften dan zij met hun beschikbare middelen kunnen vervullen.
Deze slide heeft geen instructies
Test jezelf
QUIZ
28
Welke uitspraak is juist?
A Een schaars goed is altijd zeldzaam.
B Een gratis product kan economisch schaars zijn.
C Alleen geld is alternatief aanwendbaar.
D Als je niets betaalt, hoef je niets op te offeren.
Deze slide heeft geen instructies
Pas de begrippen toe
ZELFSTANDIG
29
Je hebt vanavond twee uur en wilt sporten, leren én gamen.
1 Wat zijn je behoeften?
2 Wat is het beperkte middel?
3 Waarom is dit middel alternatief aanwendbaar?
4 Welke keuze maak je en wat offer je op?
Deze slide heeft geen instructies
Je krijgt €100 en moet het vandaag uitgeven. Wat koop jij?
Deze slide heeft geen instructies