Injecteren: mogen, kunnen, veilig
Injecteren: mogen, kunnen, veilig
De les draait om de vraag: wanneer mag een verzorgende of verpleegkundige een injectie uitvoeren, en wat zegt de Wet BIG daarover?
Leerdoelen
-Uitleggen wat de Wet BIG, bevoegdheid en bekwaamheid betekent.
-Onderscheiden wat de wettelijke positie is van een verzorgende IG en een verpleegkundige bij een voorbehouden handeling.
-Toepassen of een zorgverlener in een praktijksituatie een injectie mag uitvoeren en onder welke voorwaarden.
Deze slide heeft geen instructies
Wat heeft de wet BIG met
injecteren te maken?
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een voorbehouden handeling?
Een voorbehouden handeling is een handeling met een extra verhoogd risico voor de patiënt.
Daarom staat in de wet dat niet iedereen deze handeling zomaar mag doen.
Injecteren valt onder de voorbehouden handelingen.
Noem dat het risico bijvoorbeeld kan gaan om weefselschade, infectie of medicatiefouten.
Handelingen die bij ondeskundig gebruik vrijwel zeker leiden tot gezondheidsschade
Een zorginstelling bepaald welke handelingen risicovol zijn
Niet alle risicovolle handelingen zijn voorbehouden handelingen
Medische handelingen met een verhoogd risico
Zijn in de wet BIG vastgelegd
Mogen zelfstandig worden uitgevoerd door specifieke beroepsgroepen
Alle voorbehouden handelingen zijn automatisch ook risicovolle handelingen
Risicovolle handelingen
Voorbehouden handelingen
Deze slide heeft geen instructies
Wat staat er in de wet BIG?
De Wet BIG beschermt patiënten tegen ondeskundig en onzorgvuldig handelen.
De wet geeft regels over wie bepaalde handelingen mag uitvoeren.
Ook regelt de wet registratie en verantwoordelijkheden van zorgverleners.
Leg BIG uit als: Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg. Houd de nadruk op patiëntveiligheid, niet op juridisch taalgebruik.
Opdracht
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Er zijn 6 beroepsgroepen die voorbehouden handelingen zelfstandig mogen uitvoeren die behoren tot hun deskundigheidsgebeid:
Artsen
Tandartsen
Physical assistent
Verpleegkundig specialisten
Verloskundigen
Klinisch technologen
Deze slide heeft geen instructies
Er zijn 3 beroepsgroepen met een functioneel zelfstandige bevoegdheid
Ambulanceverpleegkundigen
Verpleegkundigen
Mondhygiënisten
Deze slide heeft geen instructies
Andere zorgprofessionals mogen voorbehouden handelingen alleen uitvoeren onder de volgende voorwaarden:
Als zij een uitvoeringsverzoek hebben gekregen van een bevoegd beroepsbeoefenaar
Als er toezicht of tussenkomst mogelijk is van een bevoegd beroepsoefenaar.
Als zij bevoegd en bekwaam zijn
Is er een uitvoeringsverzoek?
Ben ik bevoegd?
Ben ik bekwaam?
Is er toezicht nodig?
Kan de opdrachtgever of een andere bevoegde zorgprofessional zo nodig ingrijpen?
Vragen die je jezelf voorafgaand kan stellen:
Deze slide heeft geen instructies
Bevoegd: wat betekent dat?
Bevoegd betekent dat iemand volgens de wet of volgens een geldige opdracht een voorbehouden handeling mag uitvoeren. Het gaat dus om de juridische toestemming om te handelen.
Maak onderscheid tussen 'mogen' en 'kunnen'. Bevoegd = mogen.
Bekwaam: wat betekent dat?
Bekwaam betekent dat iemand de handeling deskundig en veilig kan uitvoeren. Daarvoor zijn kennis, vaardigheid, training en actuele ervaring nodig. Wie niet bekwaam is, mag de handeling niet uitvoeren, ook niet als die persoon wel bevoegd is.
Bekwaam = kunnen. Benadruk dat bekwaamheid per handeling en per moment kan verschillen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Casus
Lisa is tweedejaars student en doet de PABO
opleiding. Zij is aan het wandelen met haar hond
als zij een man op de ziet grond liggen. Zij gaat
naar de man toe en ziet dat hij een rood gelaat,
opgezwollen lippen en bulten op zijn gezicht en
armen heeft. De man reageert niet op aanspreken
en heeft een hoge hartslag. Er rolt een epipen uit
de broekzak van de man. Lisa weet dat haar nichtje
die ook gebruikt bij een allergische reactie.
Ze denkt dat dit hetzelfde is. Ze kijkt om zich heen
maar er is niemand in de buurt om te helpen.
Ze twijfelt of ze de epipen mag toedienen want ze
heeft dit nog nooit eerder gedaan.
Deze slide heeft geen instructies
"Nood breekt wet"
Volgens de Nederlandse wet heeft iedere burger een hulpplicht
De wet gaat ervan uit dat je hulp biedt naar je eigen kennis en mogelijkheden
In een acute of levensbedreigende situatie mag je injecteren zelfs als je niet bevoegd en bekwaam bent.
De wettelijke plicht weegt op dat moment zwaarder dan de wet BIG.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom bestaat de Wet BIG vooral?
Patiënt beschermen
Meer zorg registreren
Medicatie bestellen
Roosters plannen
De kern van de eerste slides is patiëntveiligheid en bescherming tegen ondeskundig handelen.
Waarom zijn bevoegd én bekwaam allebei nodig?
Verwachte elementen: bevoegd = juridisch mogen; bekwaam = veilig kunnen; beide zijn nodig; bij ontbreken van één van beide voer je de injectie niet uit.
Wettelijke positie van de verpleegkundige
Een verpleegkundige kan binnen de wettelijke kaders een rol hebben bij voorbehouden handelingen.
Die ruimte betekent niet dat elke verpleegkundige elke injectie altijd mag geven.
Ook hier geldt: alleen uitvoeren als de verpleegkundige bevoegd én bekwaam is.
Blijf algemeen en zorgvuldig: de kern is dat de wettelijke positie ruimte kan geven, maar nooit losstaat van bekwaamheid en organisatieafspraken.
Wettelijke positie van de verzorgende IG
Een verzorgende IG voert een voorbehouden handeling niet zelfstandig uit op basis van de beroepstitel alleen.
Bij injecteren is meestal een opdracht of toestemming binnen de geldende regels nodig.
Daarnaast moet de verzorgende IG ook daadwerkelijk bekwaam zijn.
Benadruk dat een diploma alleen niet genoeg is voor elke situatie. Organisatiebeleid en opdrachtvoorwaarden blijven van belang.
Belangrijk verschil
Handelt bij injecteren doorgaans op opdracht en onder voorwaarden.
Moet net zo goed bekwaam zijn om veilig te handelen.
Kan binnen wettelijke kaders meer zelfstandige ruimte hebben.
Blijft gebonden aan bekwaamheid en zorgvuldigheid.
Verzorgende IG
Verpleegkundige
Maak duidelijk dat het verschil juridisch is, maar dat veiligheid voor beide hetzelfde zwaar weegt.
Voorwaarden bij een opdracht
Er is een duidelijke opdracht.
De handeling past bij de situatie van de patiënt.
De zorgverlener heeft instructie gekregen.
De zorgverlener is bekwaam.
Noem dat de opdracht duidelijk en actueel moet zijn. Veiligheid en duidelijkheid gaan voor snelheid.
Wat klopt voor de verzorgende IG bij injecteren?
Altijd zelfstandig
Alleen met diploma
Op opdracht en voorwaarden
Nooit toegestaan
De veelgemaakte fouten zijn denken dat een diploma genoeg is of dat een verzorgende IG het nooit mag doen.
Wat weegt voor jou het zwaarst bij een opdracht voor injecteren?
Duidelijke opdracht
Bekwaam zijn
Patiëntsituatie
Instructie gehad
Deze slide heeft geen instructies
Stap 1: Mag deze zorgverlener injecteren?
Beoordeel eerst de juridische kant. Heeft deze zorgverlener de bevoegdheid om in deze situatie een injectie uit te voeren? Zonder bevoegdheid stopt het besluit hier.
Gebruik het woord 'situatie', zodat studenten niet te absoluut gaan denken over functies of diploma's.
Stap 2: Kan deze zorgverlener de handeling veilig uitvoeren?
Is de handeling geoefend?
Is de kennis actueel?
Is er ervaring met dit soort injectie?
Weet de zorgverlener wat te doen bij complicaties?
Laat studenten zien dat bekwaamheid concreet toetsbaar is en niet alleen een gevoel van vertrouwen.
Stap 3: Zijn de voorwaarden op orde?
Juiste patiënt
Juiste medicatie
Juiste dosering
Juiste toedieningsweg
Duidelijke opdracht en verslaglegging
Je kunt hier koppelen aan veilige medicatietoediening en professioneel handelen.
Beslisroute in de praktijk
Bevoegd? → ja of nee
Bekwaam? → ja of nee
Voorwaarden veilig en duidelijk? → ja of nee
Alleen bij drie keer ja mag de injectie worden uitgevoerd.
Dit is de kernsamenvatting van toepassen in praktijksituaties.
Als het antwoord nee is
Voer de injectie niet uit.
Vraag hulp of overleg met een bevoegde collega of opdrachtgever.
Zorg eerst voor uitleg, scholing of begeleiding.
Benadruk dat stoppen of hulp vragen professioneel handelen is, geen zwakte.
Praktijkvoorbeeld: wel of niet doen?
Een zorgverlener heeft eerder leren injecteren, maar heeft het al lange tijd niet gedaan en twijfelt over de uitvoering. Dan is bekwaamheid niet vanzelfsprekend. Zonder actuele bekwaamheid mag de injectie niet worden uitgevoerd.
Gebruik dit voorbeeld om te laten zien dat eerdere scholing niet automatisch genoeg blijft.
Praktijkvoorbeeld: onder voorwaarden
Een zorgverlener heeft een duidelijke opdracht, kent de handeling, is recent geschoold en werkt volgens de afspraken van de organisatie. Dan kan de injectie worden uitgevoerd, als ook de patiëntgegevens en medicatiecontrole kloppen.
Laat zien dat toestemming alleen niet genoeg is; de hele keten moet kloppen.
Wat doe je als je twijfelt aan je bekwaamheid?
Verwachte elementen: niet uitvoeren; hulp vragen of overleggen; scholing, instructie of begeleiding regelen; patiëntveiligheid staat voorop.
Wat neem jij mee uit deze les?
Laat studenten kort benoemen wat voor hen de belangrijkste lesopbrengst was.