Thema 9 Regeling

Startklaar

  • Zit op je plek

  • Telefoon is weg

  • Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond

  • Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, etui

3

minute

00

second

1 / 63
volgende
Slide 1: Slide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvmbo kLeerjaar 4

In deze les zitten 63 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 70 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Startklaar

  • Zit op je plek

  • Telefoon is weg

  • Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond

  • Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, etui

3

minute

00

second

Thema 9 Regeling

Wat weet je al over regeling?


Introductie

Maak de opdracht 1 t/m 6

Bladzijde 102 en 103

10

minute

00

second

Thema 9 Regeling

Basisstof 1 Het zenuwstelsel

Learning objective

Leerdoelen deze les

Aan het einde van deze les:

  • Kan ik de delen en functies van het zenuwstelsel noemen.

Het zenuwstelsel

Het centrale zenuwstelsel bestaat uit:

  • De grote hersenen

  • De kleine hersenen

  • De hersenstam

  • Het ruggenmerg



De zenuwen verbinden het centrale

zenuwstelsel met alle lichaamsdelen, zoals

je ogen en spieren.

De werking van het zenuwstelsel

Je zintuigen vangen prikkels op.


Prikkel:

  • Ontstaat door een verandering in je omgeving of in je lichaam.

Impuls:

  • Een elektrisch signaal dat door zenuwen kan worden doorgegeven.


Impulsen gaan via zenuwen naar je hersenen.

  • Je hersenen verwerken de impulsen en sturen nieuwe impulsen naar spieren of klieren om te reageren.

Hoe werkt je zenuwstelsel?

De werking van het zenuwstelsel

  1. Het meisje ziet bonbons en ruikt chocolade.

  2. Haar hersenen verwerken de prikkels.

  3. Ze krijgt speeksel in haar mond (speekselklieren)

  4. Ze pakt een bonbon ( spieren trekken samen)

Inwendige en uitwendige prikkel

Uitwendige prikkel

Inwendige prikkel

  • Ontstaan in je lichaam zelf.

  • Worden beïnvloed door hormonen.


Bijvoorbeeld:

  • Dorst: je lichaam heeft vocht nodig.

  • Angst: je lichaam maakt stresshormonen aan.

  • Komen van buiten je lichaam.

  • Worden opgevangen door zintuigen.


Bijvoorbeeld:

  • Het rode stoplicht dat je ziet

  • Het geluid van de schoolbel

  • De geur van chocolade

Gedrag

Wat is gedrag?

  • Alles wat een mens of dier doet.

  • Gedrag bestaat uit meerdere handelingen die met elkaar samenhangen.




Voorbeeld van gedrag bij meeuwen.

  1. Jongen ziet een rode vlek op de snavel.

  • Uitwendige prikkel.


  1. Het jong heeft honger.

  • Inwendige prikkel


De ouder voelt het pikken en braakt voedsel op.

Aan de slag!

Basisstof 1 Het zenuwstelsel

Maken opdracht 1 t/m 5

Bladzijde 106 t/m 108

Wat is een prikkel

A

Een spier die samentrekt

B

Een verandering in je omgeving of in je lichaam

C

Een elektrisch signaal in een zenuw

D

Een stof die door een klier wordt gemaakt

Wat gebeurt er in een zintuig als het een prikkel ontvangt.

A

Er ontstaat impulsen

B

De hersenen reageren direct

C

De klieren maken speeksel aan

D

De spieren trekken samen

Wat is een impuls?

A

Een gevoel in je lichaam

B

Een elektrisch signaal dat door zenuwen gaat

C

Een verandering in je omgeving

D

Een stof die door hormonen wordt gemaakt

Wat is een uitwendige prikkel?

A

Een prikkel die in je lichaam ontstaat

B

Een prikkel die door hormonen wordt veroorzaakt

C

Een prikkel die van buiten je lichaam komt

D

Een prikkel die niets met je zintuigen te maken heeft

Wat is een voorbeeld van een inwendige prikkel?

A

Geluid dat je hoort

B

Honger of dorst

C

Een rood stoplicht

D

De geur van eten

Wat is de functie van hormonen bij prikkels?

A

Ze sturen impulsen via zenuwen

B

Ze zorgen dat je spieren bewegen

C

Ze geven boodschappen door in je lichaam

D

Ze vangen geuren en smaken op

Waaruit bestaat het centraal zenuwstelsel?

Startklaar

  • Zit op je plek

  • Telefoon is weg

  • Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond

  • Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, etui

3

minute

00

second

Basisstof 2

Zenuwcellen en zenuwen

Leerdoelen deze les

Aan het einde van deze les:

  • Kan ik in een afbeelding de onderdelen van de zenuw benoemen.

  • Kan ik 3 type zenuwcellen noemen met hun functies en kenmerken.

  • Kan ik omschrijven wat een zenuw is en kan ik 3 typen zenuwen noemen met hun kenmerken.

Type zenuwcellen

Wat doet het zenuwstelsel

  • Verplaatst impulsen door je lichaam via zenuwcellen

  • Bestaat uit miljoenen zenuwcellen

Zenuwcel bestaat uit:

  • Cellichaam met daarin de celkern.

  • Cellichaam zitten een of meer uitlopers.

  • Uitlopers verplaatsen de impulsen.


3 type zenuwcellen

Gevoelszenuwcel

Bewegingszenuwcel

Schakelcel

Gevoelszenuwcel

Gevoelszenuw

  • Gaan van zintuigen naar het centrale zenuwstelsel.

  • Cellichaam ligt vlak bij het centrale zenuwstelsel.

  • Heeft een lange uitloper naar het cellichaam toe.

Beweginszenuwcel

Bewegingszenuwcellen

  • Gaan van het centrale zenuwstelsel naar spieren of klieren.

  • Cellichaam ligt in het centrale zenuwstelsel.

  • Heeft een lange uitloper van het cellichaam af.

Schakelcel

Schakelcel

  • Liggen helemaal in het centrale zenuwstelsel

  • Verbinding tussen andere zenuwcellen

  • Geven impulsen binnen het centrale zenuwstelsel door.

Het doorgeven van impulsen.

Zenuw

  • Een zenuw is een bundel van uitlopers van zenuwcellen.

  • Elk uitloper heeft een dun, isolerend laagje.

  • Rondom de zenuw zitten bindweefsel.



De 3 typen zenuwen

De 3 typen zenuwen:

  • Gevoelszenuw: bevat alleen uitlopers van gevoelszenuwcellen.

  • Bewegingszenuw: bevat alleen uitlopers van bewegingszenuwcellen

  • Gemengde zenuw: bevat uitlopers van gevoelszenuwcellen en bewegingszenuwcellen.

Gemengde zenuwen sluiten op het centrale zenuwstelsel aan.

Tekenopdracht

Wat ga je doen?

  • Je gaat laten zien hoe impulsen zich verplaatsen door het zenuwstelsel. Je maakt een tekening van 3 soorten zenuwcellen.



  1. Teken drie zenuwcellen

  • Gevoelszenuwcel

  • Schakelcel

  • Bewegingszenuwcel


  1. Geef de richting van de impulsen aan met pijlen

  • Van zintuig --> schakelcel --> spier

Startklaar

  • Zit op je plek

  • Telefoon is weg

  • Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond

  • Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, etui

3

minute

00

second

Basisstof 3

Het ruggenmerg

Leerdoelen deze les

Aan het einde van deze les:

  • Kan ik de delen van het ruggenmerg noemen met hun functie en kenmerken.

Wervelkanaal

Het ruggenmerg zorgt ervoor dat boodschappen van je hersenen naar je lichaam gaan en andersom.


Waar ligt het ruggenmerg?

  • Het begint bij de hersenstam

  • Het eindigt boven het heiligbeen

  • Het ligt bescherm in het wervelkanaal van de wervelkolom


Tussen de wervels komt aan twee kanten een zenuw uit

  • De zenuwen verbinden je ruggenmerg met de rest van je lichaam.

Grijze stof en witte stof

De bouw van het ruggenmerg.

Binnenkant GRIJZE STOF

  • In het midden ligt de grijze stof

  • Hierin zitten de cellichaam van de schakelcellen en bewegingszenuwcellen.


Buitenkant WITTE STOF

  • Aan de buitenkant ligt de witte stof

  • Hierin liggen uitlopers van schakelcellen

  • Uitlopers geleiden impulsen van en naar de hersenen

Gemengde zenuwen

  • Net buiten het ruggenmerg splitsen de zenuwen zich:

    • Bewegingszenuwen: gaan aan de buikzijde naar buiten.

    • Gevoelszenuwen: komen aan de rugzijde naar binnen.


  • De cellichamen van gevoelszenuwcellen liggen bij elkaar in zenuwknopen naast het ruggenmerg.

Zenuwcellen in het ruggenmerg

Basisstof 4

De hersenen

Hersenstam

De hersenstam zit vast aan het ruggenmerg.


Wat doet de hersenstam?

  • Geeft impulsen door:

    • Tussen ruggenmerg - grote hersenen en kleine hersenen

    • Van zintuigen in hoofd en hals naar de hersenen

    • Van hersenen naar spieren en klieren in hoofd en hals



Hersenstam

Welke functies regelt de hersenstam?

  • Hartslag

  • Ademhaling

  • Bloeddruk

  • Lichaamstemperatuur


Deze functies gebeuren automatisch

Je hoeft er niet over te denken

De grote hersenen

Hoe zien de grote hersenen eruit?

  • bestaat uit een linker en rechter helft.

  • sterk geplooid

  • Buitenste laag = hersenschors bevat grijze stof

  • Binnenste laag = witte stof bevat uitlopers en schakelcellen

De grote hersenen

Wat gebeurt er in de grote hersenen?

  • Hier komen heel veel impulsen van zintuigen binnen

  • Pas na verwerking van de impulsen wordt je bewust van een prikkel


Hersencentra in de hersenschors:

  • Gevoelscentra: ontvangen informatie van zintuigen

  • Bewegingscentra: sturen spieren en klieren aan

Functies van de grote hersenen

Waarnemen (gevoelscentra)

  • Impulsen van zintuigen komen binnen in de gevoelscentra

  • In het gezichtscentrum worden impulsen van de oogzenuw verwerkt

  • Na verwerking word je bewust van de prikkel


Bewuste bewegingen (bewegingscentra)

  • In de bewegingscentra ontstaan impulsen

  • Deze impulsen gaan via het CZS en BZ naar spieren

  • Je maakt hierdoor bewuste bewegingen zoals zwaaien

Kleine hersenen

Bouw van de kleine hersenen

  • Bestaan uit een linker en rechterhelft

  • Buitenste laag: geplooide grijze stof

  • Binnenste deel: witte stof


Wat doen de kleine hersenen?

  • Ze zorgen voor coördinatie: het goed afstemmen van al je bewegingen

  • Hierdoor kun je: evenwicht bewaren, bal vangen, meerdere bewegingen tegelijk uitvoeren.

Basisstof 5

De weg die impulsen afleggen

Bewuste reactie

Wat is een bewuste reactie?

  • Je denkt na en kiest hoe je reageert

  • Impulsen gaan altijd via de grote hersenen


Zo verloopt dit in je lichaam:

  1. Prikkel: licht valt in de zintuigcellen in je ogen.

  2. Impulsen gaan via de gevoelszenuwen naar de grote hersenen

  3. Impulsen komen aan in het gezichtscentrum

  4. In de bewegingscentra ontstaan impulsen

Reflexen

Onbewuste reacties

  • Je lichaam reageert zonder dat je erover nadenkt

  • vb: evenwicht bewaren zodat je niet van je stoel valt


Wat is een reflex?

  • Een vaste, snelle, onbewuste reactie op een prikkel

  • Beschermt je lichaam tegen beschadiging


Vb: kniepeesreflex

  • Door op de pees onder de knieschijf te tikken.

Reflexen

Waarom zijn reflexen zo snel?

  • Impulsen gaan niet via de grote hersenen

  • Ze volgen een reflexboog (kortere route)


Waar lopen reflexbogen?

  • Hoofd en hals: via de hersenstam

  • Romp en ledematen: via het ruggenmerg

Reflex met bewustwording

De grote hersenen horen niet bij reflexbogen

Maar soms komen er toch impulsen in de grote hersenen aan: je wordt bewust van wat er gebeurde.


Voorbeeld: de terugtrekreflex

  • je houdt je hand per ongeluk onder hete kraan

  • je trekt je hand direct terug

  • pas daarna voel je pijn

Reflex met bewustwording

Hoe werkt dit?

  • De reflexboog via het ruggenmerg zorg voor het snelle terugtrekken.

  • Schakelcellen in het ruggenmerg sturen impulsen naar de grote hersenen.

  • De route naar de hersenen is langer dan de route naar de armspier.


Daarom!

  • Eerst trek je je hand terug

  • Daarna voel je de pijn

Basisstof 6

Het hormoonstelsel

Hormoonklieren

Wat is een klier?

  • Orgaan dat een stof maakt en afgeeft.

  • Voorbeeld: speekselklieren, traanklieren.

  • Veel klieren hebben een afvoerbuis.


Wat is een hormoonklier?

  • Het maakt hormonen.

  • Regelen de werking van organen

  • Hormoonklieren hebben geen afvoerbuis

  • Geven hormonen direct af aan het bloed

Hormoonklieren

Hoe werken hormonen?

  • Via het bloed gaan hormonen door het hele lichaam.

  • Alleen organen die gevoelig zijn voor hormonen reageren.

  • Regelen langzame, langdurige processen:

    • Groei en ontwikkeling

    • Stofwisseling

    • Voortplanting


Alle hormoonklieren samen: het hormoonstelsel

De hypofsye

Waar ligt de hypofyse

  • Onder aan de hersenen, tussen de twee hersenhelften


Wat doet de hypofyse?

  • Maakt meerdere hormonen

  • Geeft hormonen die andere hormoonklieren aansturen

  • Maakt ook het groeihormoon

De hypofyse

Groeihormoon

  • Regelt de groei van botten

  • Bepaalt hoe lang je kunt worden

  • In de puberteit zorgt extra groeihormoon voor een groeispurt


Te veel groeihormonen

  • Reuzengroei


Te weinig groeihormonen

  • dwerggroei

De schildklier

Waar ligt de schildklier?

  • In de hals, voor het strottenhoofd tegen de luchtpijp aan.


Wat doet de schildklier?

  • Produceert schildklierhormoon.

  • Dit gebeurt onder invloed van een hormoon uit de hypofyse


Functie schildklier

  • Stimuleert de verbranding in cellen.

  • Verbranding = energie maken

Eilandjes van langerhans

Zit in de alvleesklier

  • Produceert insuline en glucagon

  • Houdt het glucosegehalte in je bloed ongeveer gelijk.


  1. In de dunne darm wordt glucose opgenomen in je bloed

  2. Glucosegehalte stijgt --> Insuline wordt gemaakt.

  3. Glucose wordt opgenomen in de lever en spiercellen

  4. Glucose wordt omgezet in glycogeen.


De bijnieren

Waar liggen de bijnieren?

  • boven op de nieren


Wat maken de bijnieren?

  • Het hormoon adrenaline


Wanneer maak je adrenaline?

  • Als je boos, bang bent of schrikt.