Startklaar
Zit op je plek
Telefoon is weg
Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, etui
minute
second
Startklaar
Zit op je plek
Telefoon is weg
Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, etui
minute
second
Thema 9 Regeling
Wat weet je al over regeling?
Introductie
Maak de opdracht 1 t/m 6
Bladzijde 102 en 103
minute
second
Thema 9 Regeling
Basisstof 1 Het zenuwstelsel
Learning objective
Leerdoelen deze les
Aan het einde van deze les:
Kan ik de delen en functies van het zenuwstelsel noemen.
Het zenuwstelsel
Het centrale zenuwstelsel bestaat uit:
De grote hersenen
De kleine hersenen
De hersenstam
Het ruggenmerg
De zenuwen verbinden het centrale
zenuwstelsel met alle lichaamsdelen, zoals
je ogen en spieren.
De werking van het zenuwstelsel
Je zintuigen vangen prikkels op.
Prikkel:
Ontstaat door een verandering in je omgeving of in je lichaam.
Impuls:
Een elektrisch signaal dat door zenuwen kan worden doorgegeven.
Impulsen gaan via zenuwen naar je hersenen.
Je hersenen verwerken de impulsen en sturen nieuwe impulsen naar spieren of klieren om te reageren.
Hoe werkt je zenuwstelsel?
De werking van het zenuwstelsel
Het meisje ziet bonbons en ruikt chocolade.
Haar hersenen verwerken de prikkels.
Ze krijgt speeksel in haar mond (speekselklieren)
Ze pakt een bonbon ( spieren trekken samen)
Inwendige en uitwendige prikkel
Uitwendige prikkel
Inwendige prikkel
Ontstaan in je lichaam zelf.
Worden beïnvloed door hormonen.
Bijvoorbeeld:
Dorst: je lichaam heeft vocht nodig.
Angst: je lichaam maakt stresshormonen aan.
Komen van buiten je lichaam.
Worden opgevangen door zintuigen.
Bijvoorbeeld:
Het rode stoplicht dat je ziet
Het geluid van de schoolbel
De geur van chocolade
Gedrag
Wat is gedrag?
Alles wat een mens of dier doet.
Gedrag bestaat uit meerdere handelingen die met elkaar samenhangen.
Voorbeeld van gedrag bij meeuwen.
Jongen ziet een rode vlek op de snavel.
Uitwendige prikkel.
Het jong heeft honger.
Inwendige prikkel
De ouder voelt het pikken en braakt voedsel op.
Aan de slag!
Basisstof 1 Het zenuwstelsel
Maken opdracht 1 t/m 5
Bladzijde 106 t/m 108
Wat is een prikkel
Een spier die samentrekt
Een verandering in je omgeving of in je lichaam
Een elektrisch signaal in een zenuw
Een stof die door een klier wordt gemaakt
Wat gebeurt er in een zintuig als het een prikkel ontvangt.
Er ontstaat impulsen
De hersenen reageren direct
De klieren maken speeksel aan
De spieren trekken samen
Wat is een impuls?
Een gevoel in je lichaam
Een elektrisch signaal dat door zenuwen gaat
Een verandering in je omgeving
Een stof die door hormonen wordt gemaakt
Wat is een uitwendige prikkel?
Een prikkel die in je lichaam ontstaat
Een prikkel die door hormonen wordt veroorzaakt
Een prikkel die van buiten je lichaam komt
Een prikkel die niets met je zintuigen te maken heeft
Wat is een voorbeeld van een inwendige prikkel?
Geluid dat je hoort
Honger of dorst
Een rood stoplicht
De geur van eten
Wat is de functie van hormonen bij prikkels?
Ze sturen impulsen via zenuwen
Ze zorgen dat je spieren bewegen
Ze geven boodschappen door in je lichaam
Ze vangen geuren en smaken op
Waaruit bestaat het centraal zenuwstelsel?
Startklaar
Zit op je plek
Telefoon is weg
Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, etui
minute
second
Basisstof 2
Zenuwcellen en zenuwen
Leerdoelen deze les
Aan het einde van deze les:
Kan ik in een afbeelding de onderdelen van de zenuw benoemen.
Kan ik 3 type zenuwcellen noemen met hun functies en kenmerken.
Kan ik omschrijven wat een zenuw is en kan ik 3 typen zenuwen noemen met hun kenmerken.
Type zenuwcellen
Wat doet het zenuwstelsel
Verplaatst impulsen door je lichaam via zenuwcellen
Bestaat uit miljoenen zenuwcellen
Zenuwcel bestaat uit:
Cellichaam met daarin de celkern.
Cellichaam zitten een of meer uitlopers.
Uitlopers verplaatsen de impulsen.
3 type zenuwcellen
Gevoelszenuwcel
Bewegingszenuwcel
Schakelcel
Gevoelszenuwcel
Gevoelszenuw
Gaan van zintuigen naar het centrale zenuwstelsel.
Cellichaam ligt vlak bij het centrale zenuwstelsel.
Heeft een lange uitloper naar het cellichaam toe.
Beweginszenuwcel
Bewegingszenuwcellen
Gaan van het centrale zenuwstelsel naar spieren of klieren.
Cellichaam ligt in het centrale zenuwstelsel.
Heeft een lange uitloper van het cellichaam af.
Schakelcel
Schakelcel
Liggen helemaal in het centrale zenuwstelsel
Verbinding tussen andere zenuwcellen
Geven impulsen binnen het centrale zenuwstelsel door.
Het doorgeven van impulsen.
Zenuw
Een zenuw is een bundel van uitlopers van zenuwcellen.
Elk uitloper heeft een dun, isolerend laagje.
Rondom de zenuw zitten bindweefsel.
De 3 typen zenuwen
De 3 typen zenuwen:
Gevoelszenuw: bevat alleen uitlopers van gevoelszenuwcellen.
Bewegingszenuw: bevat alleen uitlopers van bewegingszenuwcellen
Gemengde zenuw: bevat uitlopers van gevoelszenuwcellen en bewegingszenuwcellen.
Gemengde zenuwen sluiten op het centrale zenuwstelsel aan.
Tekenopdracht
Wat ga je doen?
Je gaat laten zien hoe impulsen zich verplaatsen door het zenuwstelsel. Je maakt een tekening van 3 soorten zenuwcellen.
Teken drie zenuwcellen
Gevoelszenuwcel
Schakelcel
Bewegingszenuwcel
Geef de richting van de impulsen aan met pijlen
Van zintuig --> schakelcel --> spier
Startklaar
Zit op je plek
Telefoon is weg
Jas over de stoel, oortjes in de tas, tas op de grond
Schoolspullen op tafel: Boek, Chromebook, etui
minute
second
Basisstof 3
Het ruggenmerg
Leerdoelen deze les
Aan het einde van deze les:
Kan ik de delen van het ruggenmerg noemen met hun functie en kenmerken.
Wervelkanaal
Het ruggenmerg zorgt ervoor dat boodschappen van je hersenen naar je lichaam gaan en andersom.
Waar ligt het ruggenmerg?
Het begint bij de hersenstam
Het eindigt boven het heiligbeen
Het ligt bescherm in het wervelkanaal van de wervelkolom
Tussen de wervels komt aan twee kanten een zenuw uit
De zenuwen verbinden je ruggenmerg met de rest van je lichaam.
Grijze stof en witte stof
De bouw van het ruggenmerg.
Binnenkant GRIJZE STOF
In het midden ligt de grijze stof
Hierin zitten de cellichaam van de schakelcellen en bewegingszenuwcellen.
Buitenkant WITTE STOF
Aan de buitenkant ligt de witte stof
Hierin liggen uitlopers van schakelcellen
Uitlopers geleiden impulsen van en naar de hersenen
Gemengde zenuwen
Net buiten het ruggenmerg splitsen de zenuwen zich:
Bewegingszenuwen: gaan aan de buikzijde naar buiten.
Gevoelszenuwen: komen aan de rugzijde naar binnen.
De cellichamen van gevoelszenuwcellen liggen bij elkaar in zenuwknopen naast het ruggenmerg.
Zenuwcellen in het ruggenmerg
Basisstof 4
De hersenen
Hersenstam
De hersenstam zit vast aan het ruggenmerg.
Wat doet de hersenstam?
Geeft impulsen door:
Tussen ruggenmerg - grote hersenen en kleine hersenen
Van zintuigen in hoofd en hals naar de hersenen
Van hersenen naar spieren en klieren in hoofd en hals
Hersenstam
Welke functies regelt de hersenstam?
Hartslag
Ademhaling
Bloeddruk
Lichaamstemperatuur
Deze functies gebeuren automatisch
Je hoeft er niet over te denken
De grote hersenen
Hoe zien de grote hersenen eruit?
bestaat uit een linker en rechter helft.
sterk geplooid
Buitenste laag = hersenschors bevat grijze stof
Binnenste laag = witte stof bevat uitlopers en schakelcellen
De grote hersenen
Wat gebeurt er in de grote hersenen?
Hier komen heel veel impulsen van zintuigen binnen
Pas na verwerking van de impulsen wordt je bewust van een prikkel
Hersencentra in de hersenschors:
Gevoelscentra: ontvangen informatie van zintuigen
Bewegingscentra: sturen spieren en klieren aan
Functies van de grote hersenen
Waarnemen (gevoelscentra)
Impulsen van zintuigen komen binnen in de gevoelscentra
In het gezichtscentrum worden impulsen van de oogzenuw verwerkt
Na verwerking word je bewust van de prikkel
Bewuste bewegingen (bewegingscentra)
In de bewegingscentra ontstaan impulsen
Deze impulsen gaan via het CZS en BZ naar spieren
Je maakt hierdoor bewuste bewegingen zoals zwaaien
Kleine hersenen
Bouw van de kleine hersenen
Bestaan uit een linker en rechterhelft
Buitenste laag: geplooide grijze stof
Binnenste deel: witte stof
Wat doen de kleine hersenen?
Ze zorgen voor coördinatie: het goed afstemmen van al je bewegingen
Hierdoor kun je: evenwicht bewaren, bal vangen, meerdere bewegingen tegelijk uitvoeren.
Basisstof 5
De weg die impulsen afleggen
Bewuste reactie
Wat is een bewuste reactie?
Je denkt na en kiest hoe je reageert
Impulsen gaan altijd via de grote hersenen
Zo verloopt dit in je lichaam:
Prikkel: licht valt in de zintuigcellen in je ogen.
Impulsen gaan via de gevoelszenuwen naar de grote hersenen
Impulsen komen aan in het gezichtscentrum
In de bewegingscentra ontstaan impulsen
Reflexen
Onbewuste reacties
Je lichaam reageert zonder dat je erover nadenkt
vb: evenwicht bewaren zodat je niet van je stoel valt
Wat is een reflex?
Een vaste, snelle, onbewuste reactie op een prikkel
Beschermt je lichaam tegen beschadiging
Vb: kniepeesreflex
Door op de pees onder de knieschijf te tikken.
Reflexen
Waarom zijn reflexen zo snel?
Impulsen gaan niet via de grote hersenen
Ze volgen een reflexboog (kortere route)
Waar lopen reflexbogen?
Hoofd en hals: via de hersenstam
Romp en ledematen: via het ruggenmerg
Reflex met bewustwording
De grote hersenen horen niet bij reflexbogen
Maar soms komen er toch impulsen in de grote hersenen aan: je wordt bewust van wat er gebeurde.
Voorbeeld: de terugtrekreflex
je houdt je hand per ongeluk onder hete kraan
je trekt je hand direct terug
pas daarna voel je pijn
Reflex met bewustwording
Hoe werkt dit?
De reflexboog via het ruggenmerg zorg voor het snelle terugtrekken.
Schakelcellen in het ruggenmerg sturen impulsen naar de grote hersenen.
De route naar de hersenen is langer dan de route naar de armspier.
Daarom!
Eerst trek je je hand terug
Daarna voel je de pijn
Basisstof 6
Het hormoonstelsel
Hormoonklieren
Wat is een klier?
Orgaan dat een stof maakt en afgeeft.
Voorbeeld: speekselklieren, traanklieren.
Veel klieren hebben een afvoerbuis.
Wat is een hormoonklier?
Het maakt hormonen.
Regelen de werking van organen
Hormoonklieren hebben geen afvoerbuis
Geven hormonen direct af aan het bloed
Hormoonklieren
Hoe werken hormonen?
Via het bloed gaan hormonen door het hele lichaam.
Alleen organen die gevoelig zijn voor hormonen reageren.
Regelen langzame, langdurige processen:
Groei en ontwikkeling
Stofwisseling
Voortplanting
Alle hormoonklieren samen: het hormoonstelsel
De hypofsye
Waar ligt de hypofyse
Onder aan de hersenen, tussen de twee hersenhelften
Wat doet de hypofyse?
Maakt meerdere hormonen
Geeft hormonen die andere hormoonklieren aansturen
Maakt ook het groeihormoon
De hypofyse
Groeihormoon
Regelt de groei van botten
Bepaalt hoe lang je kunt worden
In de puberteit zorgt extra groeihormoon voor een groeispurt
Te veel groeihormonen
Reuzengroei
Te weinig groeihormonen
dwerggroei
De schildklier
Waar ligt de schildklier?
In de hals, voor het strottenhoofd tegen de luchtpijp aan.
Wat doet de schildklier?
Produceert schildklierhormoon.
Dit gebeurt onder invloed van een hormoon uit de hypofyse
Functie schildklier
Stimuleert de verbranding in cellen.
Verbranding = energie maken
Eilandjes van langerhans
Zit in de alvleesklier
Produceert insuline en glucagon
Houdt het glucosegehalte in je bloed ongeveer gelijk.
In de dunne darm wordt glucose opgenomen in je bloed
Glucosegehalte stijgt --> Insuline wordt gemaakt.
Glucose wordt opgenomen in de lever en spiercellen
Glucose wordt omgezet in glycogeen.
De bijnieren
Waar liggen de bijnieren?
boven op de nieren
Wat maken de bijnieren?
Het hormoon adrenaline
Wanneer maak je adrenaline?
Als je boos, bang bent of schrikt.