Examenbundel H5 paragraaf 6

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 5

6

Intentie, stijlmiddelen

en framing

Examenvaardigheid Nederlands

Ontdekken hoe taal het oordeel van de lezer beïnvloedt

EXAMENBUNDEL HAVO 5

Wat kan het examen vragen?

1

Intentie

Wat probeert de schrijver met deze passage te bereiken?

2

Houding

Hoe staat de schrijver tegenover het onderwerp?

3

Toonzetting

Hoe klinkt de tekst of een tekstgedeelte?

4

Taalgebruik

Welk effect hebben woordkeuze, stijlmiddelen en beeldspraak?

EXAMENBUNDEL HAVO 5

Intentie, houding en toon

Intentie

Wat wil de schrijver bereiken?

Bijvoorbeeld:

waarschuwen, overtuigen, relativeren

Houding

Hoe kijkt de schrijver naar het onderwerp?

Bijvoorbeeld:

kritisch, betrokken, neutraal

Toon

Hoe klinkt de tekst?

Bijvoorbeeld:

alarmerend, enthousiast, prikkelend, spottend

EXAMENBUNDEL HAVO 5

Woordkeuze, stijlmiddelen en figuurlijk taalgebruik

Taalkeuzes geven aanwijzingen over de houding van de schrijver

A

Woordkeuze

Positief, negatief of neutraal geladen woorden

B

Stijlmiddelen

Bijvoorbeeld woordspeling, ironie en overdrijving

C

Figuurlijk taalgebruik

Beeldspraak waarmee de schrijver iets indirect voorstelt

EXAMENBUNDEL HAVO 5

Mogelijke effecten van opvallend taalgebruik

1

aandacht trekken

2

de boodschap kracht bijzetten

3

een emotie oproepen

4

amuseren

5

twijfel of kritiek benadrukken

6

de lezer beïnvloeden

EXAMENBUNDEL HAVO 5

Framing stuurt het perspectief

Framing betekent dat een schrijver een onderwerp op een bepaalde manier ‘inlijst’ met taal.

De gekozen woorden roepen vaak een positieve of negatieve emotie op. Daardoor wordt het moeilijker om buiten het gekozen kader over het onderwerp te denken.

Framing komt vooral voor in betogende teksten.

EXAMENBUNDEL HAVO 5

Eén onderwerp, twee frames

‘Meer efficiëntie in de zorg’

roept gedachten op aan:

zorgminuten

stopwatchcultuur

‘Minder geldverspilling in de zorg’

roept gedachten op aan:

zuinig omgaan met geld

onnodige kosten voorkomen

Het frame bepaalt vanuit welk uitgangspunt de discussie begint.

EXAMENBUNDEL HAVO 5

Aanpak bij examenvragen

1

Lees de opdracht precies

Gaat de vraag over intentie, houding, toon, effect of framing?

2

Zoek taalbewijs

Let vooral op titel, inleiding, slot en opvallende woorden.

3

Benoem het effect

Leg uit welk gevoel, oordeel of beeld de formulering oproept.

4

Verbind bewijs en conclusie

Citeer precies en maak duidelijk waarom het citaat je antwoord steunt.

1. De schrijver noemt een nieuw plan ‘roekeloos en onbetaalbaar’. Welke houding blijkt vooral uit deze woordkeuze?

A

enthousiast

B

kritisch

C

neutraal

D

afstandelijk

2. Een artikel opent met: ‘Als we nu niets doen, is onze kust over twintig jaar verloren.’ Hoe kan de toon het best worden getypeerd?

A

alarmerend

B

spottend

C

luchtig

D

zakelijk

3. Een schrijver noemt een kleine fout ‘de grootste ramp uit de geschiedenis’. Welk stijlmiddel gebruikt de schrijver?

A

woordspeling

B

ironie

C

overdrijving

D

framing

4. Waarom kan figuurlijk taalgebruik effectief zijn?

A

Het maakt elke tekst objectief

B

Het kan aandacht trekken en de boodschap versterken

C

Het vervangt alle argumenten

D

Het maakt de intentie onbelangrijk

5. Een politicus spreekt over ‘belastingverlichting’ in plaats van ‘belastingverlaging’. Welk verschijnsel herken je?

A

framing

B

een neutrale formulering

C

een opsomming

D

een tegenstelling