Examentraining 1 tv 9-10 en hc Duitsland 1918-1991
Examentraining 1 tv 9-10 en hc Duitsland 1918-1991
Welkom bij de examentraining Geschiedenis
Vandaag werk je aan jouw voorbereiding op het Centraal Examen. We behandelen stap voor stap de historische ontwikkelingen, kenmerkende aspecten en bronvaardigheden die je nodig hebt om CE‑vragen zelfstandig en zeker te beantwoorden.
Wat doen we vandaag? (Examentraining 1)
We richten ons op drie onderwerpen uit het eindexamenprogramma:
Tijdvak 9 – De wereldoorlogen
Tijdvak 10 – Tijd van televisie en computer
Historische Context Duitsland 1918–1991
Later in de examentrainingen behandelen we ook:
Examentraining 2: HC Verlichting, HC China, Tijdvak 7
Examentraining 3: HC Steden & Burgers in de Lage Landen, Tijdvakken 1 t/m 6
Kies één van de drie manieren van werken:
Oefentoets (op papier)
→ Stil en zelfstandig, als in het echte examen.
Interactieve uitleg (LessonUp)
→ Uitleg → bron → opdracht → antwoordmodel → CE‑strategie.
Werken met de Examenbundel
→ CE‑vragen maken, zelf nakijken, zwakke plekken ontdekken.
Wat moet je meenemen?
Samengevat Geschiedenis vwo
Examenbundel Geschiedenis vwo
Deze mag je gebruiken in werkvorm 3 of naast de uitleg.
Voorwaarde: je werkt geconcentreerd, zonder afleiding.
Blok 1: Tijdvak 9 & Duitsland 1918–1945
Leerdoelen Blok 1
Aan het eind van dit blok kun je:
oorzaken van de kwetsbaarheid van de Weimarrepubliek uitleggen
bronvragen beantwoorden zoals in het CE (betrouwbaarheid, standplaatsgebondenheid)
de opkomst van het nazisme koppelen aan kenmerken van een totalitaire staat
oorzaak–gevolg-redeneringen formuleren over appeasement en Hitlers buitenlandse politiek
Uitleg: Einde keizerrijk & kwetsbare Weimarrepubliek
1918: nederlaag in WOI, revolutie, keizer vertrekt → Weimarrepubliek ontstaat
Verdrag van Versailles: oorlogsschuld, herstelbetalingen, territoriale verliezen → “Diktat”
Politieke versplintering, noodverordeningen, geweld op straat (Freikorpsen, communistische opstanden)
Tijdvak 9: massapolitiek, economische crisis → voedingsbodem voor radicale partijen
Bron 1: Herinneringen van Christabel Bielenberg (1973, geparafraseerd)
“Toen ik in 1932 in Duitsland aankwam, voelde je overal dat de republiek op haar laatste benen liep. Regeringen wisselden elkaar om de paar maanden af en konden alleen nog met nooddecreten regeren. Op straat liepen knokploegen van verschillende partijen; elk weekend waren er demonstraties en soms schietpartijen. Met miljoenen werklozen verlangden veel gewone Duitsers naar iemand die ‘orde op zaken’ zou stellen.” – Christabel Bielenberg, terugblik op haar leven in Duitsland in de vroege jaren ’30
Vraag (3 punten, ± 6 min) Gebruik Bron 1.
Noem twee oorzaken voor de instabiliteit van de Weimarrepubliek die in de bron naar voren komen en leg per oorzaak uit hoe deze bijdroeg aan de bereidheid van mensen om een sterk leider te steunen.
Van crisis naar dictatuur – Machtigingswet
Rijksdagbrand-verordening (1933) onder artikel 48 Weimar-grondwet → grondrechten buiten werking
Machtigingswet (23 maart 1933): regering mag 4 jaar lang zonder parlement wetten maken
SPD stemt als enige tegen; Otto Wels verdedigt de democratie (“vrijheid en leven kunnen ons worden afgenomen, eer niet” – geparafraseerd)
Gevolg: parlement schakelt zichzelf uit → stap naar totalitaire eenpartijstaat
Bron 2: Fragment uit een Reichstag-debat (geparafraseerd uit SPD‑toespraak 1933)
“U kunt onze vrijheid en ons leven afnemen, maar niet onze eer. Wij sociaaldemocraten zullen niet meewerken aan een wet die het parlement buitenspel zet. Dit voorstel levert onbeperkte macht in handen van één regering en maakt oppositie praktisch onmogelijk.” – Fractievoorzitter van de SPD in de Reichstag, maart 1933 (geparafraseerd) Vraag (3 punten, ± 6 min) Gebruik Bron 2.
a. Leg met behulp van de bron uit welk politiek bezwaar de SPD had tegen de Machtigingswet. (2 p)
b. Leg vervolgens uit waarom deze wet past bij de ontwikkeling richting een totalitair systeem. (1 p)
Rassenpolitiek & discriminatieladder
Kernpunten (KA 41): racisme en discriminatie die leidden tot genocide Anti-Joodse stereotypen en complottheorieën
Neurenberger rassenwetten (1935): Joden verliezen burgerrechten en mogen niet trouwen met “Ariërs”
Reichskristallnacht (1938): grootschalig geweld tegen Joodse winkels, huizen, synagogen
Later: systematische vernietiging (Holocaust)
Bron 3: Samenvatting “discriminatieladder” (geparafraseerd)
Stap 1: Vooroordelen en stereotypen over Joden (“rijke Jood”, “Jodenwereldheerschappij”).
Stap 2: Juridische uitsluiting, bijvoorbeeld door wetten die Joden hun burgerrechten afnemen.
Stap 3: Geweld tegen Joodse burgers, winkels en synagogen.
Stap 4: Besluit van de overheid om de Joden systematisch uit te roeien.
Vraag (3 punten, ± 6 min) Gebruik Bron 3. Leg uit hoe de Neurenberger wetten een nieuwe stap vormden in de ontwikkeling van discriminatie naar genocide. Betrek daarbij:
de positie van Joden vóór deze wetten
de juridische gevolgen van de wetten
de mogelijkheid om vervolgens verder te escaleren.
Uitleg: Buitenlandse politiek 1933–1939
Doel: herstel nationale trots, Lebensraum
Stappen: herbewapening, aansluiting Oostenrijk, Sudetenland
Appeasement door democratieën → angst voor nieuwe oorlog + economische problemen
Dit type vraag (verklaren + internationale context) komt vaak terug in CE’s
Oefenvraag (vaardigheid: redenering opbouwen)
(3 punten, ± 6 min)
Leg uit waarom het appeasementbeleid van Groot‑Brittannië en Frankrijk paste binnen de politieke context van tijdvak 9.
PAUZE — 10 minuten
Leerdoelen Blok 2
Aan het eind van dit blok kun je…
kenmerken van Koude Oorlog toepassen op de Duitse deling
bronvragen beantwoorden zoals in eerdere examens (bijv. betrouwbaarheid & representativiteit)
verschillen BRD–DDR verklaren met tijdvak 9
Duitsland 1990 verbinden met tijdvak 10: integratie, globalisering, democratisering
Uitleg: Duitsland in de Koude Oorlog
1945: bezettingszones → 1949 BRD & DDR
BRD: democratie + kapitalisme
DDR: communistische (SED)-dictatuur + planeconomie
Stasi → controle, repressie
Veel voorkomende CE‑vraag: “verklaar één verschil vanuit ideologie VS–USSR”
Oefenvraag (vaardigheid: vergelijken)
(3 punten, ± 6 min)
Vergelijk BRD en DDR op twee terreinen (politiek, economie, maatschappij) en leg uit hoe één verschil past binnen de Koude Oorlog.
Uitleg: Berlijnse Muur 1961
vluchtelingenstroom van Oost naar West bedreigt legitimiteit DDR
Muur → symbool Koude Oorlog
relevante examenvaardigheid: concrete voorbeelden koppelen aan abstracte begrippen (invloedssfeer, containment)
Oefenvraag (vaardigheid: oorzaak–gevolg)
(2 punten, ± 4 min)
Leg uit waarom de bouw van de Berlijnse Muur logisch was vanuit de tegenstelling tussen de twee invloedssferen.
Uitleg: Ostpolitik en Europese integratie (tijdvak 10)
Ostpolitik → ontspanning, dialoog, erkenning DDR
BRD wordt “motor” van Europese eenwording
Tijdvak 10: globalisering, transnationale samenwerking
Vaardigheid: ontwikkelingen in lange termijn plaatsen
Oefenvraag (vaardigheid: continuïteit & verandering)
(3 punten, ± 6 min)
Leg uit waarom de Ostpolitik van Brandt past in ontwikkelingen van tijdvak 10.
Uitleg: Val Muur & hereniging
Protesten 1989 + Gorbatsjov → grenzen open, Muur valt (9 november)
1990: Duitse eenwording
Daarna: BRD onderdeel van EU en NAVO
Vaardigheid: verbanden leggen tussen binnenlandse en internationale factoren
Oefenvraag (vaardigheid: factoren combineren)
(3 punten, ± 6 min)
Noem twee factoren die leidden tot de val van de DDR en licht één factor toe.
Jeugdcultuur & welvaart (Tijdvak 10)
Jeugd uit de babyboomgeneratie (1945-1965) kreeg vrije tijd, meer welvaart en geld, muziekcultuur, onderwijsuitbreiding → kritische generatie.
Bron
Posters 1969: “Make love, not war”
Opdracht
Leg uit hoe welvaart leidde tot nieuwe jeugdculturen
Hereniging Duitsland (1990)
Groot Europees keerpunt → einde Koude Oorlog → integratie in EU, komst euro na Verdrag van Maastricht.
Bron
Foto 1989: mensen dansen op de Muur.
Opdracht
Gebruik KA 47 de Eenwording van Europa om uit te leggen waarom hereniging belangrijk was voor Europa.
Zet de gebeurtenissen in volgorde van vroeg → laat:
Bronvaardigheden voor het CE
Bij bronvragen in het examen moet je altijd:
Uitleg geven
Verwijzen naar de bron
Beschrijven wat je ziet/leest
De context of een kenmerkend aspect koppelen