DUITSLAND · 1961-1991
Duitsland: detente en hereniging
Examenstof geschiedenis havo
DUITSLAND · 1961-1991
Duitsland: detente en hereniging
Examenstof geschiedenis havo
Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: Historische context Duitsland in Europa 1918-1991, leidende vraag 3; KA 45, 47, 48. Image credit: Friedrich Gahlbeck, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
DUITSLAND · 1961-1991
Wat ga je kunnen?
Ik kan uitleggen hoe detente, de koers van Gorbatsjov en de protesten in de DDR leidden tot de Duitse hereniging in 1990.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden en beelden horen bij het einde van de Koude Oorlog in Duitsland?
Verwacht: Berlijnse muur, 1989, hereniging, Gorbatsjov, Kohl, protest, Oost en West. Gebruik de woorden als ophaak: eerst de detente en Ostpolitik, dan Gorbatsjov en de protesten, dan de val van de muur en Europa.
Kissinger, Brezjnev, Ford en Gromyko bij de Conferentie van Helsinki, 1975
DUITSLAND · 1961-1991
Detente: minder spanning
Vanaf eind jaren 1960 verbeterden de relaties tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten
Deze periode van ontspanning heet detente
Dat gaf Duitsland ruimte om de verhouding tussen West en Oost te verbeteren
KA 45. Na de bouw van de muur in 1961 bleef de dreiging van een atoomoorlog bestaan, maar de grootmachten zochten beheersing van de spanning. Veelgemaakte fout: detente zien als het einde van de Koude Oorlog. De blokken bleven bestaan. Image credit: David Hume Kennerly / Wikimedia Commons, publiek domein
Bondskanselier Brandt en DDR-premier Stoph ontmoeten elkaar in Erfurt, 19 maart 1970
DUITSLAND · 1961-1991
Brandt en de Ostpolitik
Brandt wilde de relatie met de DDR en andere Oost-Europese landen verbeteren
Dit beleid heet Ostpolitik
Hij zette zich ook actief in voor Europese integratie, om de band met het Westen te waarborgen
KA 47. Brandt was bondskanselier van de BRD. De Ostpolitik betekende geen afscheid van het Westen: juist door de Europese integratie bleef de BRD stevig verankerd in het Westen. Veelgemaakte fout: Ostpolitik zien als een stap naar het communisme. Image credit: Ludwig Wegmann, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
DUITSLAND · 1961-1991
Erkenning in 1972
In 1972 erkenden de BRD en de DDR elkaar als gelijkwaardige staten
De BRD hield toch vast aan het streven naar Duitse eenheid
Honecker stond open voor de Ostpolitik, maar zag de deling als definitief
Veelgemaakte fout: denken dat erkenning betekende dat de BRD de deling accepteerde. De BRD gaf het streven naar eenheid niet op. Honecker was de leider van de DDR en wilde juist een blijvende tweede Duitse staat.
Wat gebeurde er in 1972 tussen de BRD en de DDR?
De BRD brak alle contact met de DDR af
Ze besloten tot een gezamenlijke regering
Ze erkenden elkaar als gelijkwaardige staten
De DDR trad toe tot de NAVO
In 1972 erkenden beide staten elkaar. Verwachte fout: denken dat de BRD toen de eenheid opgaf.
Vul in
De Ostpolitik van Brandt moest de relatie met de DDR verbeteren.
Ostpolitik van bondskanselier Brandt. Verwachte fout: Honecker, de DDR-leider.
Gorbatsjov en Honecker op het SED-partijcongres in Oost-Berlijn, april 1986
DUITSLAND · 1961-1991
Gorbatsjov wil hervormen
In de tweede helft van de jaren 1980 wilde Gorbatsjov de Sovjet-Unie hervormen
Zijn beleid heette glasnost (openheid) en perestrojka (herstructurering)
Voor succes had hij medewerking van het Westen nodig
KA 45. Glasnost betekent openheid, perestrojka betekent herbouw of herstructurering van de economie en het bestuur. Veelgemaakte fout: de twee begrippen omwisselen of denken dat Gorbatsjov het communisme meteen wilde afschaffen. Image credit: Rainer Mittelstädt, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
DUITSLAND · 1961-1991
Het einde van de Brezjnevdoctrine
Daarom liet Gorbatsjov de Brezjnevdoctrine los
Eerder greep de Sovjet-Unie in als een Oostblokland het communisme dreigde te verlaten
Nu kregen Oost-Europese landen meer ruimte voor eigen keuzes
De Brezjnevdoctrine hield in dat Moskou zich het recht voorbehield in te grijpen in Oostbloklanden. Dat Gorbatsjov dit losliet, maakte de weg vrij voor veranderingen in Oost-Europa. Veelgemaakte fout: denken dat Gorbatsjov de DDR zelf opheft.
Montagsdemonstratie in Leipzig, 23 oktober 1989
DUITSLAND · 1961-1991
De DDR keert zich af
De DDR-leiding keerde zich af van de liberale koers van Gorbatsjov
Zij vreesde de gevolgen van hervormingen voor haar eigen macht
Veel DDR-burgers zagen via de televisie het leven in West-Duitsland en waren ontevreden
In 1989 ontstond een protestbeweging voor meer vrijheid
KA 45. De televisie liet zien hoe anders het leven in het Westen was; dat is een cultureel-mentale oorzaak. De protesten, zoals de Montagsdemonstraties in Leipzig, eisten vrijheid en politieke hervormingen. Veelgemaakte fout: denken dat de DDR-leiding de hervormingen van Gorbatsjov volgde. Image credit: Friedrich Gahlbeck, Bundesarchiv / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 de
Waarom liet Gorbatsjov de Brezjnevdoctrine los?
Hij had medewerking van het Westen nodig voor zijn hervormingen
Hij wilde de DDR direct met de BRD verenigen
Hij wilde het Oostblok juist harder aanpakken
De VS dwongen hem met een oorlog
Hervormen lukte alleen met hulp van het Westen. Verwachte fout: denken dat hij het Oostblok wilde ontbinden.
Vul in
Gorbatsjov voerde glasnost en perestrojka in, maar de DDR-leiding keerde zich ervan af.
Openheid en herstructurering. Verwachte fout: detente, dat is de ontspanning tussen de grootmachten.
Mensen op de Berlijnse muur bij de Brandenburger Tor, 9 november 1989
DUITSLAND · 1961-1991
Open grenzen, muur valt
Enkele Oost-Europese landen stelden in 1989 hun grenzen open
Veel DDR-burgers trokken via die landen naar het Westen
Op 9 november 1989 viel de Berlijnse muur
KA 45. De protesten en de vlucht via open grenzen zetten de DDR-leiding onder druk. De grens tussen Oost- en West-Berlijn ging open en de muur werd geen belemmering meer. Veelgemaakte fout: denken dat de muur werd afgebroken door soldaten uit het Westen. Image credit: Sue Ream / Wikimedia Commons, CC BY 3.0
DUITSLAND · 1961-1991
Hereniging en het einde van de Koude Oorlog
In 1990 werd Duitsland herenigd, met Berlijn als nieuwe hoofdstad
In 1991 viel de Sovjet-Unie uit elkaar
Daarmee kwam de Koude Oorlog ten einde
KA 45. Let op de volgorde: eerst de muur (1989), dan de hereniging (1990), dan het einde van de Sovjet-Unie en de Koude Oorlog (1991). Veelgemaakte fout: denken dat de Koude Oorlog eindigde met de val van de muur zelf.
Euromunten en eurobiljetten, 2002
DUITSLAND · 1961-1991
Kohl, de euro en Europa
Frankrijk steunde de hereniging en de uitbreiding van de EU met landen uit het voormalige Oostblok
Kohl accepteerde in ruil de invoering van de euro
Het nieuwe Duitsland worstelde met de integratie van de voormalige DDR en met immigratie
Het integreerde snel in Europa en nam een leidende rol
KA 47. Kohl was bondskanselier ten tijde van de hereniging. Veelgemaakte fout: denken dat Duitsland na 1990 een zwakke rol in Europa kreeg: het werd juist steeds leidender. Image credit: Rijksmuseum / Wikimedia Commons, CC0
Video: Wat leidde tot de val van de Berlijnse muur? | FF terugspoelen | Schooltv. Kijkvraag: welke oorzaken van de val van de muur worden genoemd? Zet ze daarna in de vakken politiek-bestuurlijk, sociaaleconomisch en cultureel-mentaal.
Zet op volgorde, van vroeg naar laat
1972, tweede helft jaren 1980, 9 november 1989, 1990, 1991. Verwachte fout: de hereniging na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie zetten.
Wat accepteerde Kohl in ruil voor Franse steun voor de hereniging?
Het opheffen van de NAVO
Een Duitse neutraliteit tussen Oost en West
Het afschaffen van de Europese Unie
De invoering van de euro
Steun voor hereniging in ruil voor de euro. Verwachte fout: neutraliteit, wat niet in de syllabus staat.
Welk deel vond je het lastigst?
Detente en Ostpolitik
Gorbatsjov en de Brezjnevdoctrine
Protesten en de val van de muur
Euro en het herenigde Duitsland
Herhaal het onderdeel met de meeste stemmen.
Leg in twee zinnen uit waarom de muur in 1989 viel.
Goed: Gorbatsjov liet de Brezjnevdoctrine los, de DDR-burgers waren ontevreden en protesteerden, en veel mensen vertrokken via open grenzen in Oost-Europa. Verwachte fout: alleen de val van de muur zelf beschrijven zonder oorzaak.
DUITSLAND · 1961-1991
Begrippen (1/2)
detente: Ontspanning in de relatie tussen de VS en de Sovjet-Unie
Ostpolitik: Beleid van Brandt om de relatie met de DDR en Oost-Europa te verbeteren
glasnost: Openheid, onderdeel van Gorbatsjovs hervormingen
perestrojka: Herstructurering van de Sovjet-Unie onder Gorbatsjov
Brezjnevdoctrine: Sovjetrecht om in te grijpen in Oostbloklanden
Deze slide heeft geen instructies
DUITSLAND · 1961-1991
Begrippen (2/2)
hereniging: Samengaan van de BRD en de DDR in 1990
Europese integratie: Toenemende samenwerking tussen Europese landen
euro: Gemeenschappelijke Europese munt
Europese Unie: Samenwerkingsverband van Europese landen
Deze slide heeft geen instructies