LEERJAAR 2 • PERIODE 1
TZ2
MACHT, MYTHES
EN MONUMENTEN
Grieken en Romeinen
8 lessen van 90 minuten
met theorie, begrippen, kijken, demo en maken
GROTE VRAAG
Hoe laat je met beeld zien dat iemand belangrijk, sterk of bijzonder is?
LEERJAAR 2 • PERIODE 1
TZ2
MACHT, MYTHES
EN MONUMENTEN
Grieken en Romeinen
8 lessen van 90 minuten
met theorie, begrippen, kijken, demo en maken
GROTE VRAAG
Hoe laat je met beeld zien dat iemand belangrijk, sterk of bijzonder is?
De periode in één oogopslag
Elke les begint rustig met lezen en eindigt met portfolio/check. De kunstgeschiedenis is geen losse theorie: leerlingen gebruiken die direct in hun eigen beeldend werk.
1
Klassieke wereld
figuur in basisvormen
2
Houding
contrapposto
3
Attributen
goden en helden
4
Profiel & status
munt/portret
5
Fries & reliëf
verhalen in stroken
6
Ontwerpen
eindopdracht plan
7
Atelier
maken en verbeteren
8
Presenteren
portfolio en eindcheck
vaste lesboog: LEZEN → TIJD → KIJKEN → DEMO → MAKEN → CHECK → PORTFOLIO
01
LES
Welkom in de klassieke wereld
Macht • goden • helden • ideale lichamen
LESDOEL
Je weet waarom Grieken en Romeinen vaak sterke, mooie en belangrijke figuren maakten. Je kunt een mensfiguur opbouwen uit eenvoudige basisvormen.
90 MINUTEN
5 min lezen
10 min tijd & verhaal
10 min kunst kijken
10 min demo
45 min maken
5 min check
5 min opruimen
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 1
TIJD & VERHAAL
Waar zijn we?
• Oud-Griekenland en Rome.
• Mensen maken beelden van goden, helden, leiders en sporters.
• Kunst laat zien wat belangrijk is: schoonheid, kracht, orde, macht en verhalen.
Klassieke kunst maakt mensen vaak groter, idealer en belangrijker dan in het gewone leven.
Bronnen: Met Heilbrunn Timeline — The Art of Classical Greece; Getty Villa gallery text.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 1
BEGRIPPEN
Vier woorden die je nodig hebt
• Klassieke kunst: kunst uit de Griekse en Romeinse oudheid.
• Mythe: oud verhaal over goden, helden of bijzondere gebeurtenissen.
• Held: iemand die iets moedigs of bijzonders doet.
• Status: laten zien dat iemand belangrijk is.
Vraag bij elk beeld: hoe probeert de maker belang, kracht of status te tonen?
Bronnen: Met Heilbrunn Timeline; Getty Education — Looking at Gods, Goddesses, and Heroes.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 1
KIJKEN
Wat maakt een figuur belangrijk?
KIJK NAAR
• houding
• grootte
• materiaal
• plaatsing
• rust of beweging
NIET METEEN
• gezicht natekenen
• details zoeken
• mooi/lelijk zeggen
• te snel oordelen
Bronnen: Met Heilbrunn Timeline; Getty Villa ancient sculpture gallery.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 1
MAKEN
Opdracht 1A — Figuur in basisvormen
VANDAAG
1. Drie figuurstudies maken
2. Sterkste opbouw kiezen
3. Figuur op stevig papier starten
4. Eerst grote vormen, daarna pas details
CHECK
Exitvraag: wat teken je eerst — details of grote vormen?
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
02
LES
Houding zegt iets
Contrapposto en levende houding
LESDOEL
Je kunt uitleggen wat contrapposto is en een figuur tekenen waarbij het gewicht op één been rust.
90 MINUTEN
5 min lezen
10 min tijd & verhaal
10 min kunst kijken
10 min demo
45 min maken
5 min check
5 min opruimen
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 2
THEORIE
Contrapposto
• Het gewicht rust vooral op één been.
• Heupen en schouders staan niet helemaal recht.
• De figuur lijkt minder stijf en meer levend.
• De houding kan rust, kracht of status uitstralen.
Een kleine verschuiving in houding kan een beeld meteen levendiger maken.
Bronnen: Met Heilbrunn Timeline; Saint Louis Art Museum blog over contrapposto; Smarthistory/Khan Academy Doryphoros.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 2
KIJKEN
Stijf of levendig?
STIJF
• gewicht verdeeld
• schouders recht
• heupen recht
• figuur lijkt stil
LEVENDIGER
• gewicht op één been
• schouders/heupen schuiven
• lichaam heeft ritme
• figuur lijkt aanwezig
Bronnen: Met Heilbrunn Timeline; SLAM — Noticing contrapposto in Classical art.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 2
DEMO
Docent tekent voor
• Eerst een stijve houding.
• Dan gewicht links.
• Dan gewicht rechts.
• Daarna een heldhaftige houding.
• Controle: kun je zien op welk been het gewicht rust?
De lijn van heupen en schouders vertelt of je houding werkt.
Bron: lesopzet uit werkdocument TZ2.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 2
MAKEN
Opdracht 1B — Houding en contrapposto
VANDAAG
1. Twee houdingen vergelijken
2. Drie contrapposto-schetsen maken
3. Sterkste houding kiezen
4. Eindfiguur starten
CHECK
Check: zie je in jouw werk op welk been het gewicht rust?
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
03
LES
Goden, helden en attributen
Herkennen aan voorwerpen
LESDOEL
Je weet wat een attribuut is en kunt een figuur ontwerpen die herkenbaar wordt door een voorwerp of symbool.
90 MINUTEN
5 min lezen
10 min tijd & verhaal
10 min kunst kijken
10 min demo
45 min maken
5 min check
5 min opruimen
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 3
THEORIE
Wat is een attribuut?
• Een attribuut is een herkenbaar voorwerp.
• Het vertelt iets over kracht, taak of karakter.
• Een attribuut helpt de kijker zonder tekst begrijpen wie iemand is.
• Voorbeelden: bliksem, schild, helm, staf, dier, fakkel.
Een goed attribuut is geen versiering: het vertelt iets.
Bronnen: Getty Education — Gods, Goddesses, Heroes; Getty — Sculpting a Modern Hero.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 3
DENKEN IN BEELD
Van eigenschap naar attribuut
EIGENSCHAP
• sterk
• snel
• wijs
• beschermend
• gevaarlijk
BEELD
• schild / leeuw / steen
• vleugel / pijl / paard
• uil / boek / staf
• mantel / helm / muur
• slang / bliksem / vuur
Bronnen: Getty Education — Sculpting a Modern Hero.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 3
KIJKEN
Vraag aan het kunstwerk
• Wat draagt de figuur?
• Wat zegt dat voorwerp?
• Zou je de figuur zonder attribuut begrijpen?
• Welk attribuut zou jij veranderen of toevoegen?
Attributen zijn beeldtaal: ze maken karakter zichtbaar.
Bron: Getty Education — Looking at Gods, Goddesses, and Heroes.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 3
MAKEN
A: Attribuutkaart • B: Heldenkaart • C: Masker
VANDAAG
1. A-route: 2A Attribuutkaart
2. B-route: 2B Heldenkaart met houding en attribuut
3. C-route: 2C Mythisch masker — karakter kiezen
4. Laat iemand raden wat jouw attribuut betekent
CHECK
Check: zegt je attribuut iets, of is het alleen decoratie?
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
04
LES
Portret, profiel en status
Iemand belangrijk laten lijken
LESDOEL
Je kunt uitleggen hoe profiel, rand, attribuut, blik of compositie status kunnen laten zien.
90 MINUTEN
5 min lezen
10 min tijd & verhaal
10 min kunst kijken
10 min demo
45 min maken
5 min check
5 min opruimen
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 4
THEORIE
Portret als macht
• Romeinen gebruikten portretten en munten om leiders zichtbaar te maken.
• Een portret kon laten zien wie macht had.
• Profiel, tekst, rand en materiaal versterken status.
• Een statusportret zegt meer dan alleen hoe iemand eruitziet.
Een portret is ook propaganda: het stuurt hoe je iemand ziet.
Bronnen: Met — Roman Portrait Sculpture; Smarthistory — Augustus of Primaporta.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 4
BEGRIPPEN
Profiel • buste • statusportret
• Profiel: gezicht van opzij.
• Buste: beeld van hoofd, hals en schouders.
• Statusportret: portret dat iemand belangrijk laat lijken.
• Focuspunt: de plek waar je als eerste naar kijkt.
Kijk niet alleen naar het gezicht, maar naar alle keuzes eromheen.
Bronnen: Met — Roman Portrait Sculpture; Smarthistory — Augustus of Primaporta.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 4
KIJKEN
Waaraan zie je status?
BEELDMIDDELEN
• blik
• houding
• kleding
• rand/tekst
• attribuut
EFFECT
• autoriteit
• rust of strengheid
• rijkdom of functie
• officieel karakter
• herkenbaarheid
Bronnen: Met — Roman Portrait Sculpture; Khan Academy/Smarthistory — Augustus.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 4
MAKEN
A: Profiel op munt • B: Statusportret • C: Masker verder
VANDAAG
1. A-route: 3A Profiel op een munt
2. B-route: 3B Statusportret
3. C-route: verder aan 2C Mythisch masker
4. Gebruik rand, houding, attribuut of contrast voor status
CHECK
Check: waar zie je status in jouw werk?
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
05
LES
Fries, reliëf en herhaling
Verhalen in stroken
LESDOEL
Je kunt uitleggen wat een fries of reliëf is en herhaling gebruiken in een beeldstrook.
90 MINUTEN
5 min lezen
10 min tijd & verhaal
10 min kunst kijken
10 min demo
45 min maken
5 min check
5 min opruimen
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 5
THEORIE
Verhalen op monumenten
• In tempels en monumenten zie je vaak beeldstroken.
• Beeldstroken tonen verhalen, optochten, overwinningen of rituelen.
• Herhaling en ritme zorgen dat je oog door de strook beweegt.
• Reliëf komt uit de achtergrond naar voren.
Een fries is lezen met je ogen: van vorm naar vorm, van scène naar scène.
Bronnen: British Museum — Parthenon Sculptures; British Museum gallery text over Parthenon frieze.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 5
BEGRIPPEN
Fries • reliëf • ritme • compositie
• Fries: lange horizontale beeldstrook.
• Reliëf: beeld dat uit een achtergrond naar voren komt.
• Ritme: herhaling in beeld.
• Compositie: hoe alles op het vlak staat.
In een smal vlak moet je nog bewuster kiezen wat belangrijk is.
Bron: British Museum — Greece: Parthenon; Parthenon sculptures.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 5
DEMO
Drie manieren om een strook te maken
HERHALEN
• één vorm steeds terug
• rust en ritme
• patroongevoel
AFWISSELEN
• twee of meer vormen
• figuur + patroon
• begin/midden/einde
Bron: lesopzet en British Museum Parthenon-frieze bronnen.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 5
MAKEN
A: Tempelfries • B: Portret afronden • C: Masker afronden
VANDAAG
1. A-route: 4A Tempelfries of reliëfstrook
2. B-route: 3B Statusportret afronden
3. C-route: 2C Masker afronden / presenteren
4. Let op: herhaling, ritme en één belangrijkste deel
CHECK
Check: heeft jouw werk ritme of herhaling?
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
06
LES
Eindopdracht ontwerpen
Monument voor macht en mythe
LESDOEL
Je hebt aan het einde van de les een idee, materiaalkeuze en minimaal drie ontwerpen voor je eindopdracht.
90 MINUTEN
5 min lezen
10 min tijd & verhaal
10 min kunst kijken
10 min demo
45 min maken
5 min check
5 min opruimen
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 6
TERUGBLIK
Wat neem je mee?
• Houding laat karakter zien.
• Attribuut maakt iemand herkenbaar.
• Symbool geeft betekenis.
• Profiel en portret tonen status.
• Fries en reliëf vertellen in stroken.
• Monumentale presentatie maakt iets belangrijk.
Je eindopdracht combineert niet alles, maar kiest wat jouw idee sterker maakt.
Bron: werkdocument TZ2 + Met/British Museum/Getty bronnen.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 6
EINDOPDRACHT
Monument voor macht en mythe
• Kies zelf de vorm: figuur, masker, munt, fries/reliëf, maquette of combinatie.
• Laat macht, mythe, heldendom of status zichtbaar worden.
• Gebruik houding, attribuut, symbool, schaal of presentatie bewust.
• Maak minimaal drie ontwerpen voordat je kiest.
Monumentaal betekent: de kijker voelt dat dit belangrijk is.
Bron: werkdocument TZ2 eindopdracht.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 6
ONTWERPEN
Van idee naar plan
EERST DENKEN
• wat maak ik belangrijk?
• wat moet het uitstralen?
• welk symbool/attribuut?
• welk materiaal past?
DAN MAKEN
• drie ontwerpen
• focuspunt kiezen
• materiaal plannen
• GO / nog even
Bron: werkdocument TZ2 eindopdracht.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 6
MAKEN
Eindopdracht — ontwerp en plan
VANDAAG
1. Onderwerp kiezen
2. Boodschap kiezen
3. Beeldmiddelen kiezen
4. Drie ontwerpen maken
5. Materiaal plannen
6. Starten als je plan duidelijk is
CHECK
GO als: idee duidelijk, 3 ontwerpen klaar, materiaal klopt, focuspunt bekend.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
07
LES
Eindopdracht maken
Atelierles: maken, verbeteren, doorzetten
LESDOEL
Je eindwerk is zichtbaar in opbouw en je hebt minstens één bewuste verbetering gemaakt.
90 MINUTEN
5 min lezen
10 min tijd & verhaal
10 min kunst kijken
10 min demo
45 min maken
5 min check
5 min opruimen
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 7
ATELIERAFSPRAAK
Zelfstandig, maar niet gedachteloos
• Wat wil ik laten zien?
• Waar kijkt de kijker eerst?
• Past mijn materiaal bij mijn idee?
• Wat kan sterker?
• Welke keuze is vandaag belangrijk?
Atelierwerken betekent: maken én blijven kijken naar wat je beeld nodig heeft.
Bron: werkdocument TZ2 les 7.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 7
WERKVOLGORDE
Van basis naar presentatie
• Grote vorm of constructie.
• Stevigheid controleren.
• Focuspunt duidelijk maken.
• Attribuut of symbool toevoegen.
• Afwerking en presentatie.
• Procesfoto voor portfolio.
Werk van groot naar klein: constructie eerst, details later.
Bron: werkdocument TZ2 les 7.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 7
TUSSENCHECK
Kies één bewuste verbetering
MOGELIJKHEDEN
• groter maken
• vereenvoudigen
• steviger bouwen
• meer contrast
• attribuut duidelijker
JE MOET KUNNEN ZEGGEN
• dit heb ik aangepast
• daarom werd het sterker
• dit zie je nu beter
• dit past bij mijn idee
Bron: werkdocument TZ2 les 7.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 7
MAKEN
65 minuten atelierwerken
VANDAAG
1. Werk door aan je eindopdracht
2. Vraag gericht feedback
3. Verbeter minimaal één onderdeel
4. Maak een procesfoto
5. Ruim je werk veilig op
CHECK
Check: wat heb je vandaag sterker gemaakt?
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
08
LES
Afmaken, presenteren en terugkijken
Van werkstuk naar monument
LESDOEL
Je eindwerk is afgerond, gefotografeerd, gepresenteerd en geëvalueerd.
90 MINUTEN
5 min lezen
10 min tijd & verhaal
10 min kunst kijken
10 min demo
45 min maken
5 min check
5 min opruimen
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 8
LAATSTE WERKPLANNING
Vandaag telt presentatie
• Schrijf op wat je nog moet doen.
• Werk af: constructie, randen, kleur, betekenisvolle details.
• Maak het klaar om bekeken te worden.
• Maak een goede foto voor je portfolio.
Een kunstwerk is niet alleen gemaakt; het wordt ook gepresenteerd.
Bron: werkdocument TZ2 les 8.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 8
MINI-EXPOSITIE
Kijken als kunstkijker
• Wat straalt dit werk uit?
• Waaraan zie je macht, mythe of status?
• Welk detail werkt sterk?
• Welke keuze maakt het monumentaal?
• Wat neem je mee naar je eigen werk?
Feedback gaat over keuzes, niet over “mooi” of “lelijk”.
Bron: werkdocument TZ2 les 8.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 8
PORTFOLIO & EINDCHECK
Wat lever je in?
PORTFOLIO
• eindopdrachtspread
• procesfoto
• eindfoto
• korte zelfreflectie
• eindcheck
EINDCHECK
• ideeën bedenken
• proberen en verbeteren
• beeldtaal gebruiken
• materiaal kiezen
• zelfstandig verder komen
Bron: werkdocument TZ2 les 8.
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
LES 8
AFSLUITING
Terugkijken op TZ2
VANDAAG
1. Eindwerk afronden
2. Mini-expositie bekijken
3. Portfolio compleet maken
4. Eindcheck invullen
5. Doel voor volgende periode noteren
CHECK
Maak af: ik ben deze periode beter geworden in…
LEES → ONTDEK → KIJK → PROBEER → MAAK → CHECK
Begrippenbank TZ2
Klassieke kunst
kunst uit de Griekse en Romeinse oudheid
Mythe
oud verhaal over goden, helden of bijzondere gebeurtenissen
Attribuut
voorwerp waaraan je iemand herkent
Contrapposto
gewicht rust vooral op één been
Profiel
gezicht van opzij
Status
belangrijkheid of aanzien
Buste
beeld van hoofd, hals en schouders
Reliëf
beeld komt uit de achtergrond naar voren
Fries
lange horizontale beeldstrook
Monument
beeld/object dat iets belangrijk maakt of herdenkt
Gebruik steeds maximaal 3 begrippen per les actief. De rest is herhaling.
Bronnen en beeldmateriaal
Inhoudelijke bronnen
• Metropolitan Museum of Art — Heilbrunn Timeline: The Art of Classical Greece; Roman Portrait Sculpture.
• British Museum — Parthenon Sculptures; Greece: Parthenon; objectinformatie over Parthenon-fries.
• Getty Education — Looking at Gods, Goddesses, and Heroes; Sculpting a Modern Hero.
• Smarthistory / Khan Academy — Augustus of Primaporta; Classical Greek art introduction.
• Saint Louis Art Museum — Noticing contrapposto in Classical art and beyond.
Afbeeldingen in deze opzet
De grote sfeerbeelden zijn AI-ondersteunende lesbeelden voor deze PowerPoint. Vervang ze waar gewenst door rechtenvrije/open access foto’s van de genoemde collecties. In de sprekersnotities staat steeds welke inhoudelijke bron bij de dia hoort.
Aanbevolen kunstbeelden om later te plaatsen: Parthenon, Doryphoros, Discobolus, Zeus/Athena met attributen, Romeinse munt, Augustus van Prima Porta, Romeinse buste, Parthenonfries, Ara Pacis-reliëf, hedendaags monument.
Bronnen staan in de notities en op deze slotdia.