Rouw, palliatieve zorg en gesprek

Rouw, palliatieve zorg en gesprek

1 / 61
volgende
Slide 1: Slide
newEditorVerpleging en verzorgingMBOStudiejaar 3

In deze les zitten 61 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Rouw, palliatieve zorg en gesprek

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoel

Ik kan de fasen van rouw herkennen en uitleggen hoe ik als verzorgende IG passend begeleid bij rouw, palliatieve zorg en gesprekken in de laatste levensfase.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden koppel jij aan rouw in de zorg?

Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Let op of studenten rouw alleen aan overlijden koppelen of ook aan verlies van gezondheid, zelfstandigheid en toekomst.

Rouw en verlies in de zorg

Rouw is het verwerken van een groot verlies.


Dat kan gaan om het overlijden van een naaste, maar ook om verlies van gezondheid, zelfstandigheid of toekomstperspectief.


Als verzorgende IG krijg je hier vaak mee te maken.


Iedere zorgvrager rouwt op een eigen manier, maar er zijn wel herkenbare grote lijnen.

Deze slide heeft geen instructies

Wat verlies kan betekenen

  • verlies van gezondheid

  • verlies van zelfredzaamheid

  • verlies van rollen, werk of toekomstplannen

  • verlies van dierbaren

  • verlies van controle en zekerheid

Benadruk dat rouw niet alleen hoort bij overlijden. Ook een ongeneeslijke diagnose kan een rouwproces op gang brengen.

Rouw verloopt niet bij iedereen gelijk

De duur, volgorde en heftigheid van rouw verschillen per persoon.


Fasen kunnen elkaar overlappen, door elkaar lopen of later terugkomen.


Daarom is begeleiding nooit standaardwerk: je kijkt steeds wat deze zorgvrager op dit moment nodig heeft.

Deze slide heeft geen instructies

De vijf fasen van rouw

Volgens Elisabeth Kübler-Ross worden vaak vijf fasen onderscheiden:


  • ontkenning

  • boosheid of woede

  • onderhandelen

  • verdriet en depressie

  • aanvaarding


In elke fase past een andere houding van de verzorgende.

Noem dat dit een hulpmodel is, geen strak stappenplan.

Deze slide heeft geen instructies

Casus: mevrouw De Jong

Mevrouw De Jong wil haar leven weer oppakken zodra de katheter eruit kan.


Ze heeft net gehoord dat ze niet meer beter wordt.


Deze situatie laat zien hoe een zorgvrager zichzelf tijdelijk kan beschermen tegen de volle werkelijkheid.

Gebruik deze casus later opnieuw bij ontkenning en gespreksvoering.

Wat past het best bij het model van Kübler-Ross?

A

Vaste volgorde voor iedereen

B

Fasen kunnen door elkaar lopen

C

Rouw duurt altijd even lang

D

Iedereen bereikt aanvaarding snel

Toetst het kerninzicht uit slides 4-5: het model helpt om gedrag te begrijpen, maar is geen strak stappenplan.

Vul de kernwoorden in

Rouw is het verwerken van een groot . Volgens Kübler-Ross worden vaak vijf onderscheiden. Die kunnen elkaar of in een andere volgorde voorkomen. Daarom kijk je als verzorgende steeds wat de zorgvrager op dat nodig heeft.

Rouw is het verwerken van een groot
. Volgens Kübler-Ross worden vaak vijf
onderscheiden. Die kunnen elkaar
of in een andere volgorde voorkomen. Daarom kijk je als verzorgende steeds wat de zorgvrager op dat
behandeling
regels
verdwijnen
verleden

Correcte woorden: verlies, fasen, overlappen, moment.

Fase van ontkenning

In deze fase weigert de zorgvrager de werkelijkheid van ziekte of naderend overlijden onder ogen te zien.


Ontkenning beschermt tegen een overvloed aan emoties en geeft tijd om het nieuws stap voor stap toe te laten.

Deze slide heeft geen instructies

Ontkenning herkennen

Wat jij doet

  • laat de zorgvrager het tempo bepalen

  • ga niet mee in de ontkenning

  • blijf eerlijk in antwoorden

  • bied hulp zonder te forceren

Mogelijk gedrag

  • doen alsof er niets aan de hand is

  • niet willen praten over ziekte of klachten

  • onrealistische plannen maken

  • zorg of hulp weigeren

Voorbeeldzin: 'Ik kan me voorstellen dat hulp juist fijn is. Het bespaart u energie.'

Ontkenning in de praktijk

Bij mevrouw De Jong blijft Anna in gesprek en geeft eerlijke informatie.


Tegelijk dringt zij de werkelijkheid niet op.


Zo versterkt zij de ontkenning niet, maar laat zij ruimte voor verwerking in eigen tempo.

Leg uit dat 'eerlijk zijn' en 'niet forceren' tegelijk nodig zijn.

Wat is bij ontkenning de beste houding van de verzorgende?

A

Direct confronteren

B

Meepraten in de ontkenning

C

Eerlijk en rustig blijven

D

Het onderwerp vermijden

Sluit aan bij de casus van mevrouw De Jong: eerlijk antwoorden, niet forceren en niet meegaan in de ontkenning.

Waarom ga je niet mee in ontkenning?

Bespreek dat passende antwoorden elementen bevatten als: eigen tempo respecteren, eerlijk blijven, hulp aanbieden zonder te dwingen, ontkenning niet versterken.

Fase van boosheid of woede

Als de realiteit doordringt, kan boosheid ontstaan.


Onder die boosheid ligt vaak verdriet, angst en machteloosheid.


De zorgvrager zoekt soms een schuldige: zichzelf, naasten, artsen, God of de verzorgende.

Deze slide heeft geen instructies

Begeleiden bij boosheid

  • de woede is meestal niet persoonlijk bedoeld

  • sussen helpt vaak niet

  • ruimte geven helpt wel

  • keur boosheid niet af

  • vraag waar de boosheid op gericht is

  • laat verwijten en frustratie benoemen

  • geef grenzen aan bij grensoverschrijdend gedrag

Belangrijk om te onthouden

Passende aanpak

Benadruk verschil tussen emotie accepteren en gedrag begrenzen.

Fase van onderhandelen

De zorgvrager probeert grip terug te krijgen.


Hij belooft beter gedrag in ruil voor gezondheid of uitstel van het levenseinde.


Dat kan gaan over stoppen met roken, gezonder leven of beloften aan een hogere macht.

Deze slide heeft geen instructies

Jouw rol bij onderhandelen

  • moedig gezond gedrag aan als het helpend is

  • wek niet de indruk dat alles weer goed komt

  • let op schuldgevoelens als drijfveer

  • schakel zo nodig psycholoog of geestelijk verzorger in

Maak duidelijk dat hoop ondersteunen iets anders is dan valse verwachtingen geven.

Wat helpt meestal níet bij boosheid in rouw?

A

Ruimte geven

B

Grenzen aangeven

C

Doorvragen op oorzaak

D

Sussen en opvrolijken

Distractors zijn bewust plausibele interventies uit de les. Correct antwoord komt uit slide 11.

Verdriet en depressie

Wanneer ontkenning, boosheid en onderhandelen minder worden, komt vaak intens verdriet naar voren.


De zorgvrager laat gevoelens toe zoals angst, spijt, onzekerheid en machteloosheid.


In deze fase kan ook oud verlies opnieuw voelbaar worden.

Deze slide heeft geen instructies

Twee vormen van depressie

Voorbereidende depressie

Verdriet om wat nog verloren gaat:

  • afscheid van dierbaren

  • lichamelijke achteruitgang

  • het naderende sterven

  • behoefte aan begrip en stilte

Verdriet om wat al verloren is:

  • zelfredzaamheid

  • rol als ouder of partner

  • werk of toekomstkansen

  • eerdere verliezen uit het verleden

Terugwerkende depressie

Leg uit dat beide vormen kunnen helpen bij toewerken naar aanvaarding.

Begeleiden bij verdriet

  • luister actief en zonder haast

  • toon begrip en laat stilte toe

  • vrolijk niet geforceerd op

  • let ook op non-verbale steun

  • help bij het uiten van schuld, schaamte of angst

Noem dat rustige aanwezigheid soms meer helpt dan veel praten.

Fase van aanvaarding

In deze fase krijgt het verlies een plaats.


De zorgvrager berust meer in de werkelijkheid en richt zich op rust, loslaten en wat nog belangrijk is.


Er is vaak minder behoefte aan veel informatie of druk bezoek.

Deze slide heeft geen instructies

Begeleiden bij aanvaarding

  • wees rustig aanwezig

  • vraag naar wensen of laatste plannen

  • help met kleine, betekenisvolle zaken

  • ondersteun praktische regelzaken

  • bewaak rust en comfort

Verbind dit aan kwaliteit van sterven en persoonlijke wensen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke situatie past het best bij voorbereidende depressie?

A

Spijt om gemiste kansen

B

Verdriet om verlies van werk

C

Boos zoeken naar een schuldige

D

Stil worden door naderend afscheid

Vergelijkt voorbereidende depressie met terugwerkende depressie en met boosheid.

Welke fase vind jij het lastigst om te begeleiden?

1

Ontkenning

2

Boosheid

3

Verdriet

4

Aanvaarding

Deze slide heeft geen instructies

Rouwtaken in de praktijk

Rouw verwerken betekent ook actief leren omgaan met verlies.


De zorgvrager probeert stap voor stap de werkelijkheid te erkennen, emoties toe te laten, zich aan te passen aan de nieuwe situatie en het verlies een plaats te geven in het verdere leven.

Gebruik hier het begrip rouwtaken als praktische aanvulling op fasen: niet strak in volgorde, maar als verwerkingsopgaven.

De rouwtaken

  • aanpassen aan een leven met verlies

  • het verlies een blijvende plaats geven

Verder leren leven

Wat verwerkt moet worden

  • de werkelijkheid van het verlies erkennen

  • pijn en emoties doorleven

Koppel deze taken aan zowel verlies van een naaste als verlies van gezondheid of toekomst.

Deze slide heeft geen instructies

Welke rouwtaak hoort bij verder leren leven?

A

Emoties ontkennen

B

Verlies erkennen

C

Pijn doorleven

D

Aanpassen aan nieuw leven

Toetst het onderscheid tussen erkennen/doormaken en verder leren leven uit slides 19-20.

Zingeving in de laatste levensfase

Zorgvragers denken vaak na over de betekenis van hun leven.


Vragen kunnen zijn: heeft mijn leven nut gehad, ben ik van betekenis geweest, had ik dingen anders willen doen?


Als verzorgende kun je ruimte geven aan deze levensvragen.

Deze slide heeft geen instructies

Wanneer gesprekken vaak ontstaan

Gesprekken over de laatste levensfase komen vaak gemakkelijker op gang tijdens ADL-momenten dan in een formeel gesprek.


Juist in gewone zorgmomenten kun je luisteren, doorvragen en wensen signaleren.

Laat studenten bedenken welke ADL-momenten hiervoor geschikt zijn, maar zet dat niet op de slide.

Palliatieve zorg: wat is het?

Palliatieve zorg is zorg voor mensen die niet meer kunnen genezen.


Het doel is niet genezing, maar het verlichten van lijden en het ondersteunen van kwaliteit van leven.


Daarom wordt het ook wel warme zorg of zorg naar wens genoemd.

Deze slide heeft geen instructies

Drie fasen van palliatieve zorg

Niet meer te genezen → palliatieve fase

Toenemende ziekte en keuzes rond levenseinde → verdiepte palliatieve fase

Verwacht overlijden binnen drie maanden → terminale fase


Deze fasen kunnen geleidelijk in elkaar overlopen.

Benadruk dat palliatieve zorg vaak al veel eerder start dan veel studenten denken.

Wat past bij elke palliatieve fase?

Terminale fase

  • kwaliteit van sterven centraal

  • wensen van zorgvrager en naasten bespreken

  • plaats van sterven afstemmen

  • aanwezig zijn bij angst en onzekerheid

  • begeleiden bij acceptatie

  • bespreken wat kwaliteit van leven is

  • regelen van comfort, mobiliteit en pijnbestrijding

  • praten over behandelwensen

Eerste en tweede fase

Deze slide heeft geen instructies

Wensen rond het levenseinde

In de palliatieve fase kunnen zorgvragers keuzes maken over:


  • wel of geen ziekenhuisopname

  • wel of geen volledige behandeling

  • comfortzorg en pijnbestrijding

  • reanimatie

  • palliatieve sedatie


Jouw rol is eerlijk informeren en wensen bespreekbaar maken.

Maak onderscheid tussen informeren, ondersteunen en beslissen: de besluitvorming ligt niet bij de verzorgende.

Euthanasie: wat betekent het?

Euthanasie is het op verzoek beëindigen van het leven door een arts.


In de praktijk kun je als verzorgende te maken krijgen met vragen, emoties en gesprekken hierover.


Jouw taak is zorgvuldig luisteren, signaleren en doorverwijzen naar arts of team.

Houd het feitelijk en binnen de rol van de verzorgende IG; ga niet diep in op juridische details buiten het kader.

Jouw rol bij euthanasievragen

  • rustig luisteren zonder oordeel

  • de wens of vraag serieus nemen

  • gevoelens en redenen verhelderen

  • rapporteren en delen met het team

Wat je wél doet

  • zelf toezeggingen doen

  • medische informatie invullen buiten je deskundigheid

  • de vraag wegwuiven of vermijden

  • eigen normen opdringen

Wat je niet doet

Benadruk professionele houding en samenwerking met arts, verpleegkundige en andere disciplines.

Wat is het hoofddoel van palliatieve zorg?

A

Genezing bereiken

B

Lijden verlichten

C

Opname regelen

D

Leven verlengen

Controleert of studenten palliatieve zorg niet verwarren met terminale of curatieve zorg.

Wat hoort bij jouw rol bij euthanasievragen?

A

Zelf advies beslissen

B

Vraag vermijden

C

Luisteren en doorverwijzen

D

Eigen mening sturen

Gebaseerd op slides 27-28: de verzorgende luistert, verheldert, rapporteert en verwijst door.

Vul de kernbegrippen in

Palliatieve zorg is gericht op en kwaliteit van leven wanneer genezing niet meer mogelijk is. In de terminale fase staat meer de kwaliteit van centraal. Bij vragen over euthanasie luister je zorgvuldig, je en deel je dit met het .

Palliatieve zorg is gericht op
en kwaliteit van leven wanneer genezing niet meer mogelijk is. In de terminale fase staat meer de kwaliteit van
centraal. Bij vragen over euthanasie luister je zorgvuldig,
je en deel je dit met het
genezing
zwijg
ziekenhuis
bezoek

Correcte woorden: comfort, sterven, rapporteer, team.

Van gesprek tot complexe gespreksvoering

Niet elk gesprek over verlies is hetzelfde.


Soms gaat het om luisteren en nabij zijn.


Soms vraagt een situatie om meer: slecht nieuws verwerken, boosheid opvangen, zingeving bespreken of spreken over wensen rond het levenseinde.

Deze slide heeft geen instructies

Basis van goede gespreksvoering

  • open vragen stellen

  • samenvatten

  • doorvragen

  • stilte durven laten

  • non-verbaal aansluiten

  • oprechte aandacht

  • respect

  • eerlijkheid

  • zonder oordeel luisteren

Vaardigheden

Houding

Deze slide heeft geen instructies

Bij complexe gesprekken

Complexe gespreksvoering is nodig wanneer emoties hoog oplopen, waarden botsen of beslissingen zwaar wegen.


Dan is het extra belangrijk om duidelijk, rustig en professioneel te blijven.

Voorbeelden: euthanasiewens, boosheid, geloofsvragen, familie met verschillende opvattingen.

Naasten begeleiden

In de laatste levensfase hebben ook naasten vragen, angst en verdriet.


Als verzorgende richt je je daarom niet alleen op de zorgvrager, maar ook op diens omgeving.


Geef ruimte aan emoties en verwijs door als extra begeleiding nodig is.

Deze slide heeft geen instructies

Casus: meneer Mazur

Een kleine wens kan in de terminale fase grote betekenis hebben.


Door mee te denken over het kooroptreden hielp Saïd mee aan kwaliteit van sterven, zingeving en steun voor de naasten.

Gebruik deze casus om te laten zien hoe persoonsgerichte zorg eruitziet in de praktijk.

Wanneer is complexe gespreksvoering extra nodig?

A

Bij routinezorg zonder emoties

B

Als waarden botsen

C

Bij een kort ADL-moment

D

Als alles al duidelijk is

Sluit aan op slide 31: complexe gesprekken bij hoge emoties, botsende waarden en zware beslissingen.

Wat deed Saïd goed in de casus van meneer Mazur?

Verwachte elementen: luisteren zonder oordeel, open vragen, samenvatten, stilte laten, wensen verhelderen, naasten betrekken, professioneel blijven.

Welke casus past bij de fase van ontkenning?

A

Cliënt plant verre vakantie ondanks slechte prognose

B

Cliënt verwijt artsen alles

C

Cliënt belooft beter te leven voor genezing

D

Cliënt wil vooral rust en stilte

Onderdeel van de gevraagde casusopdracht: studenten koppelen fase aan herkenbaar gedrag.

Welke casus past bij de fase van boosheid of woede?

A

Cliënt bedankt voor rustige aanwezigheid

B

Cliënt weigert over ziekte te praten

C

Cliënt geeft partner en arts de schuld

D

Cliënt denkt na over afscheid nemen

Laat studenten letten op verwijten en zoeken naar een schuldige.

Welke casus past bij de fase van onderhandelen?

A

Cliënt wil niemand meer zien

B

Cliënt zegt ineens voorbeeldig te gaan leven

C

Cliënt huilt om verlies van werk

D

Cliënt accepteert hulp en rust

De kern is grip terug willen krijgen door beloften of afspraken.

Welke casus past bij verdriet en depressie?

A

Cliënt spreekt over gemiste kansen en veel verdriet

B

Cliënt maakt grootse toekomstplannen

C

Cliënt onderhandelt met God

D

Cliënt reageert vooral met woede

Koppelt de fase aan verlies voelen, spijt en diepe emoties.

Welke casus past bij de fase van aanvaarding?

A

Cliënt eist een nieuwe behandeling

B

Cliënt zoekt een schuldige

C

Cliënt wil rust en nog één wens regelen

D

Cliënt ontkent alle klachten

De focus ligt op rust, loslaten en wat nog betekenisvol is.

Wat neem jij mee uit deze les?

Reflectie zonder goed of fout. Laat studenten één kerninzicht uit de les formuleren.

Welk onderdeel hielp jou het meest om dit te begrijpen?

Reflectie op het leerproces. Mogelijke antwoorden: casussen, uitleg over fasen, voorbeelden uit praktijk, verschil tussen palliatieve zorg en euthanasie.

Welk onderwerp vind jij nog lastig?

Gebruik deze vraag om onduidelijkheden op te halen voor een korte klassikale afronding.

Begrippenlijst

rouw - het verwerken van een groot verlies

verliesverwerking - het proces waarin iemand leert omgaan met een ingrijpend verlies

ontkenning - fase waarin iemand de werkelijkheid nog niet kan of wil toelaten

boosheid of woede - fase waarin frustratie, onrecht en verwijten naar voren komen

onderhandelen - fase waarin iemand probeert grip terug te krijgen door beloften of afspraken

verdriet en depressie - fase waarin het verlies emotioneel diep wordt gevoeld

aanvaarding - fase waarin het verlies een plaats krijgt in het leven

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

zingeving - betekenis geven aan het leven en aan wat iemand meemaakt

palliatieve zorg - zorg gericht op comfort en verlichting wanneer genezing niet meer mogelijk is

terminale fase - fase waarin verwacht wordt dat iemand binnen ongeveer drie maanden overlijdt

kwaliteit van leven - wat voor de zorgvrager het leven nog waardevol en draaglijk maakt

kwaliteit van sterven - zorg en begeleiding die passen bij een waardig en rustig levenseinde

palliatieve sedatie - het verlagen van het bewustzijn om onbehandelbaar lijden in de laatste levensfase te verlichten

euthanasie - levensbeëindiging door een arts op uitdrukkelijk verzoek van de zorgvrager

Deze slide heeft geen instructies