Samenvatting Gas module 4 t/m 6

Gasinstallaties veilig aanleggen

1 / 39
volgende
Slide 1: Slide
newEditorInstallatietechniekMBOStudiejaar 1,2

In deze les zitten 39 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Gasinstallaties veilig aanleggen

Deze les bundelt drie modules: leidingmaterialen en verbindingen, aanleg van de gasleidinginstallatie en koolmonoxide. De rode draad is steeds veiligheid en juiste materiaalkeuze.

Lesdoel

Ik kan uitleggen welke leidingmaterialen en verbindingen zijn toegestaan, hoe een gasleidinginstallatie veilig wordt aangelegd en hoe koolmonoxide ontstaat en wordt voorkomen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden koppel jij aan veilig werken met gasinstallaties?

Gebruik de woordwolk om voorkennis op te halen. Let op woorden rond materialen, veiligheid, afsluiten, lekken, CO en montage.

Toegestane leidingmaterialen

  • Koperen buis: halfhard en zacht

  • Kunststof meerlagenbuis / PEX

  • PE-buis

  • Stalen draadbuis


Elk materiaal heeft een eigen toepassing en eigen verbindingstechnieken.

Benadruk dat niet elk materiaal overal hetzelfde wordt toegepast. De keuze hangt samen met montagewijze, omgeving en toegestane verbinding.

Koperen buis

  • Corrosiebestendig door natuurlijke patinalaag

  • Goed buigbaar

  • Minimale wanddikte: 1 mm

  • Uitvoering als halfhard of zacht koper

Maak onderscheid tussen halfhard en zacht koper. Noem dat koper veel wordt toegepast doordat het goed te verwerken is en tegelijk duurzaam blijft.

Verbindingen bij koper

  • Zachtsolderen: toegestaan tot 54 mm

  • Hardsolderen

  • Knelverbindingen

  • Persverbindingen

  • Bij zacht koper zijn steunbussen nodig bij pers- en knelverbindingen

De maatgrens van 54 mm is een belangrijk toetsgegeven. Leg uit dat steunbussen vervorming van zacht koper helpen voorkomen.

Persverbindingen voor gas

  • Geen open vuur nodig

  • Minder kans op brandschade

  • Constante kwaliteit

  • Herkenbaar aan gele markering en gele HNBR-afdichting

Koppel dit aan veilig werken op locatie: geen vlam betekent minder risico in bestaande bouw of bij brandgevoelige omgeving.

Kunststof meerlagenbuis

  • Licht en flexibel

  • Eenvoudig te verwerken

  • Verkrijgbaar in verschillende diameters

  • Verbindingen: radiaal persen en axiaal persen met schuifhuls

Gebruik consequent de term kunststof meerlagenbuis / PEX zoals in de module. De verbindingstechniek is hier het onderscheidende kenmerk.

PE-buis en stalen draadbuis

  • PE-buis: vooral voor leidingen in de grond

  • Verbindingen PE: stuiklassen, elektrolassen, trekvaste koppelingen

  • Stalen draadbuis: sterk, voor binnen en buiten

  • Verbinden met schroefdraad, lassen, flenzen of persen

Leg bij PE-buis nadruk op grondtoepassing. Bij staal gaat het vooral om sterkte en de bredere keuze aan verbindingen.

Schroefdraad, flenzen en afdichten

  • Schroefdraadverbindingen zijn toegestaan tot 2"

  • PTFE-tape wordt gebruikt als afdichtingsmateriaal

  • Boven 2" worden las- of flensverbindingen toegepast

De grens van 2 inch is een kernfeit uit deze module. Laat leerlingen het verschil zien tussen kleine schroefdraadverbindingen en grotere flens- of lasverbindingen.

Welke verbinding hoort bij PE-buis?

A

Knelverbinding

B

Elektrolassen

C

Zachtsolderen

D

Persfitting

PE-buis wordt vooral in de grond toegepast. Toegestane verbindingen zijn stuiklassen, elektrolassen en trekvaste koppelingen.

Vul de ontbrekende termen in

Bij koperen buis is de minimale wanddikte 1 mm. Zachtsolderen is toegestaan tot 54 mm. Gas-persfittingen herken je aan een gele markering en een gele HNBR-afdichting. Boven 2 inch gebruik je bij stalen leidingen een flensverbinding of lasverbinding.

1 mm
54 mm
gele markering
flensverbinding
42 mm
rode markering
0,8 m
schroefdraadverbinding

Alle antwoorden komen letterlijk uit de eerste subtopic over leidingmaterialen en verbindingen.

Waarom is persen vaak veiliger dan solderen?

Bespreek dat persverbindingen veiliger werken omdat er geen open vuur nodig is, de kans op brandschade kleiner is en de kwaliteit constant is.

Herkenbaarheid en afsluitbaarheid

  • In utiliteitsgebouwen moeten gasleidingen geel gemarkeerd zijn

  • In woningen is dat niet verplicht

  • De hoofdkraan moet direct bereikbaar zijn

  • De hoofdkraan moet zonder hulpmiddelen bedienbaar zijn

  • In woningen binnen 3 meter bereikbaar vanaf de gasmeter

Koppel herkenbaarheid aan veiligheid tijdens onderhoud en storingen. Afsluitbaarheid gaat over snel kunnen ingrijpen.

Bescherming van leidingen

  • Beschermen tegen mechanische beschadiging

  • Beschermen tegen UV-straling

  • Beschermen tegen corrosie

  • Maximale beugelafstand: 60 × buitendiameter

Noem dat vooral kunststof gevoelig kan zijn voor UV-straling. De beugelafstand is een concreet montagevoorschrift dat vaak wordt getoetst.

Corrosiebescherming

  • Schilderen

  • PE-bekleding

  • Thermisch verzinken


De gekozen bescherming moet passen bij de omgeving waarin de leiding ligt.

Gebruik deze slide om het verschil tussen algemene bescherming en specifieke corrosiebescherming te benoemen.

Plaatsen waar geen gasleiding mag liggen

  • In spouwen (uitzonderingen daargelaten)

  • In schoorsteen- en ventilatiekanalen

  • In afvalkokers

  • In liftschachten

  • Onder gebouwen in de grond

Maak duidelijk dat deze plaatsen extra risico geven voor bereikbaarheid, veiligheid of schade. Liftschachten zijn een veelgevraagd voorbeeld.

Aarding van gasleidingen

  • Een gasleiding mag niet als aardelektrode dienen

  • Metalen leidingen moeten wel geaard worden

  • Kunststof meerlagenbuis mag niet geaard worden

Benadruk het onderscheid tussen gebruiken als aardelektrode en het aarden van metalen delen om veiligheidsredenen.

Kruipruimten

  • Toegankelijk via luik van minimaal 1,0 × 0,62 m

  • Vrije hoogte minimaal 0,8 m

  • Bij vochtige omstandigheden is vaak een mantelbuis verplicht

Leg uit dat toegankelijkheid nodig is voor aanleg, controle en onderhoud. Vochtige omstandigheden vragen extra bescherming van de leiding.

Leidingen in de grond

  • Sleuf minimaal 0,8 m diep

  • Waarschuwingslint circa 0,3 m boven de leiding

  • Bij zakkende grond: ZGC toepassen

  • ZGC moet minimaal 0,95 m verzakking kunnen opvangen

Noem dat diepteligging en markering schade bij graafwerk helpen voorkomen. ZGC is specifiek bedoeld voor gebieden met bodemdaling.

Waar mag geen gasleiding liggen?

A

Meterkast

B

Kelder

C

Liftschacht

D

Leidingschacht

Liftschachten zijn expliciet verboden. De andere opties zijn niet als algemeen verbod genoemd in deze les.

Vul de ontbrekende gegevens in

In utiliteitsgebouwen moeten gasleidingen geel gemarkeerd zijn. De hoofdkraan moet zonder hulpmiddelen bedienbaar zijn en in woningen binnen 3 meter vanaf de gasmeter bereikbaar zijn. De maximale beugelafstand is 60 × buitendiameter. Een sleuf voor een gasleiding in de grond is minimaal 0,8 m diep.

geel gemarkeerd
3 meter
60 × buitendiameter
0,8 m
1,40 m
0,3 m
thermisch verzinken
2 inch

Laat leerlingen de regels koppelen aan herkenbaarheid, bereikbaarheid, bevestiging en grondaanleg.

Wat lijkt jou het grootste risico bij fout aangelegde gasleidingen?

1

Beschadiging

2

Corrosie

3

Slechte bereikbaarheid

4

Verkeerde ligging

Deze slide heeft geen instructies

Wat is koolmonoxide?

Koolmonoxide is een gevaarlijk, kleurloos, reukloos en smaakloos gas. Het ontstaat door onvolledige verbranding en bindt zich 250 keer sneller aan het bloed dan zuurstof.

Dit is het kernmechanisme van het gevaar: je merkt het niet op en het verdringt zuurstoftransport in het lichaam.

Mogelijke bronnen van CO

  • Cv-ketel

  • Combiketel

  • Geiser (foto)

  • Gaskachel

  • Houtkachel en open haard

Benadruk dat CO niet alleen bij gastoestellen voorkomt; ook andere verbrandingstoestellen kunnen bron zijn.

Oorzaken van CO-vorming

Te weinig zuurstof → onvolledige verbranding → koolmonoxide


Andere oorzaken:

  • Verstopping van luchttoevoer

  • Vervuilde warmtewisselaar

  • Slechte afstelling van gas/luchtverhouding

  • Problemen met ventilator of rookgasafvoer

Gebruik de pijlnotatie hier omdat de causale keten zelf het leerpunt is. Koppel elk technisch probleem terug aan onvolledige verbranding.

Symptomen van CO-vergiftiging

  • Hoofdpijn

  • Misselijkheid

  • Duizeligheid

  • Vermoeidheid

  • Geheugenproblemen

  • Flauwvallen of coma

Wijs erop dat deze klachten vaak aspecifiek zijn, waardoor CO-vergiftiging laat herkend kan worden.

Risicogroepen

  • Jonge kinderen

  • Huisdieren

  • Ouderen

  • Zwangeren

  • Hart- en longpatiënten

Leg uit dat deze groepen sneller of ernstiger gevolgen kunnen ondervinden van zuurstoftekort.

CO-vergiftiging voorkomen

  • Regelmatig onderhoud

  • Goede ventilatie

  • Controle van rookgasafvoer

  • Jaarlijkse inspectie

  • Plaatsen van CO-melders

Benadruk dat voorkomen altijd een combinatie is van goed toestelonderhoud, luchttoevoer, rookgasafvoer en signalering.

Plaatsing van een CO-melder

  • Aan de wand op ongeveer 1,40 m hoogte

  • Op 1 tot 3 m van het toestel

  • Minimaal 30 cm van plafond of hoek

  • In slaapkamers op slaaphoogte

De plaatsingsmaten zijn concrete examenstof. Houd het bij de gegevens uit de module en vul geen extra fabrikantinformatie aan.

Waardoor ontstaat koolmonoxide?

A

Te veel zuurstof

B

Hoge luchtvochtigheid

C

Onvolledige verbranding

D

Te lage gasdruk

De kernoorzaak is onvolledige verbranding, vaak door te weinig zuurstof of problemen met luchttoevoer of rookgasafvoer.

Vul de ontbrekende termen in

Koolmonoxide is een kleurloos en reukloos gas dat ontstaat door onvolledige verbranding. Het bindt zich 250 keer sneller aan het bloed dan zuurstof. Een CO-melder plaats je meestal op ongeveer 1,40 m hoogte.

kleurloos
onvolledige verbranding
250 keer
1,40 m
brandbaar
100 keer
0,8 m
volledige verbranding

De vraag combineert het mechanisme van CO met de basisregel voor plaatsing van de melder.

Noem één maatregel om CO-vergiftiging te voorkomen.

Bespreek elementen als: goede ventilatie, onderhoud, controle van rookgasafvoer, jaarlijkse inspectie en CO-melder plaatsen.

Wat is één ding uit deze les dat je zeker wilt onthouden?

Reflectie zonder goed of fout. Laat leerlingen concreet benoemen wat is blijven hangen.

Welk onderdeel vond je het lastigst vandaag?

Reflectie op het leerproces. Gebruik antwoorden om terug te grijpen op lastige onderdelen zoals maatvoeringen, verboden plaatsen of CO-melderplaatsing.

Wat hielp jou het meest om deze les te begrijpen?

Laat leerlingen benoemen welke werkvorm of welk voorbeeld hielp: afbeeldingen, concrete maten, vergelijkingen tussen materialen, of veiligheidsvoorbeelden.

Begrippenlijst

Halfhard koper - Koperen buis die vormvast is maar nog beperkt gebogen kan worden.

Zacht koper - Soepele koperen buis waarbij bij pers- en knelverbindingen steunbussen nodig zijn.

Persverbinding - Verbindingstechniek waarbij een fitting mechanisch wordt geperst zonder open vuur.

HNBR-afdichting - Gele afdichtring in gasfittingen voor herkenning en afdichting.

Kunststof meerlagenbuis / PEX - Lichte en flexibele buis voor gasinstallaties met persverbindingen.

PE-buis - Kunststof buis die vooral wordt gebruikt voor gasleidingen in de grond.

PTFE-tape - Afdichtingsmateriaal voor schroefdraadverbindingen.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Hoofdkraan - Afsluiter waarmee de gastoevoer direct en zonder hulpmiddelen afgesloten kan worden.

Beugelafstand - Maximale afstand tussen bevestigingspunten van een leiding; hier 60 × buitendiameter.

Corrosie - Aantasting van metaal door invloeden uit de omgeving.

Mantelbuis - Beschermende buis rond een leiding, vaak nodig in vochtige omstandigheden.

Waarschuwingslint - Markeringslint boven een ondergrondse leiding om schade bij graafwerk te voorkomen.

ZGC - Zakkende-grond-constructie die verzakking van de leiding opvangt.

Koolmonoxide - Gevaarlijk gas dat ontstaat bij onvolledige verbranding.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

Onvolledige verbranding - Verbranding waarbij te weinig zuurstof aanwezig is en koolmonoxide kan ontstaan.

Rookgasafvoer - Systeem dat verbrandingsgassen veilig afvoert.

CO-melder - Melder die koolmonoxide in de lucht detecteert en alarm geeft.

Deze slide heeft geen instructies