4.3 de evolutietheorie

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

Planning

1. Herhaling stambomen

2. 4.3 Evolutie theorie

3. Examenvraag evolutie

3

minute

00

second

add30s

Van wolf naar chihuahua

1

4.3 De evolutietheorie

4.3.1 Je kunt uitleggen wat de neodarwinistische evolutietheorie inhoudt.
4.3.2 Je kunt manieren van reproductieve isolatie beschrijven.

Evolutie is de ontwikkeling van het leven op aarde, waarbij soorten ontstaan, veranderen en/of verdwijnen.

3

Belangrijk: Je mag denken/vinden dat de evolutie niet waar is, zorg er wel voor dat je de evolutie kunt uitleggen!

Hoe het begon

4

1 Decennatherium rex is de voorouder van de okapi en de giraf.

2 okapi, de enige huidige verwant van de giraf

3 giraf

5

De Lamarck: De giraffe krijgt tijdens zijn leven een langere nek door het strekken van de nek naar hogere blaadjes. 

Darwin: De giraffen met de korte nek gaan dood, zodat er steeds meer giraffen komen met lange nekken.

Welk idee is juist?

Vooral Darwin! Maar Lamarck toch ook bleek later door ontdekking epigenetica.

Epigenetica

• Epigenetica = de studie van wijzigingen in de genexpressie zonder dat er wijzigingen in de DNA-sequentie plaatsvinden, wordt epigenetica genoemd. 

• Deze wijzigingen zijn omkeerbaar (het DNA is niet veranderd). Ze kunnen ook stabiel en erfelijk zijn.

• Twee muizen met hetzelfde DNA, maar voeding van de moeder muizen was verschillend.

6

7

Charles Darwin

Darwin heeft de evolutietheorie bedacht. 

Deze theorie gaat over:

• Verandering in genotypen (genetische variatie)

• Natuurlijke selectie

• Ontstaan van nieuwe soorten 

8

Natuurlijke selectie

Organismen die het best zijn aangepast aan hun omgeving --> Meeste kans om te overleven.

Wat heb je nodig voor evolutie?

• Genetische variatie door mutaties

• Natuurlijke selectie

• Selectiedruk

• Veel generaties (oftewel tijd)

9

Genetische variatie

10

Variatie ontstaat door mutatie of recombinatie

• Recombinatie (= herverdeling erfelijke eigenschappen) vindt plaats via meiose en geslachtelijke voortplanting

• Mutaties zijn veranderingen in het genotype.

• Door natuurlijke selectie is de overlevingskans van minder 'fitte' (aangepaste) individuen kleiner. 

11

Fitness

• Allelen die voordeel opleveren voor een organisme zorgen voor een hogere fitness. De organismen met deze allelen hebben voordelen in reproductiesucces (dus planten zich sneller voort).
  

• Door dat organismen met deze allelen zich meer of sneller voortplanten neemt het aantal allelen met de hoge fitness snel toe in de volgende generatie.

• Wat gebeurt er dan met organismen die allelen hebben met een lage fitness?

12

Een populatie met een grotere genetische diversiteit heeft dus een grotere overlevingkans.

Selectiedruk

• Selectiedruk is de invloed van milieufactoren op de genetische variatie in een populatie.

• Selectiedruk laag? --> veel varianten blijven leven.

• Selectiedruk hoog? --> de best aangepaste individuen blijven leven, de andere gaan dood. 
  Fitness = de aangepastheid aan de omgeving

• Adaptatie = aanpassing

14

15

Wat is een sort?

16

Wat is een soort?

Organismen behoren tot dezelfde soort als ze in staat zijn zich onderling voort te planten en daarbij vruchtbare nakomelingen voort te brengen.

Waarom kunnen de onderste twee olifanten geen nakomelingen krijgen? (uitgaande van een natuurlijke situatie en niet een dierentuin)

17

Ontstaan nieuwe soorten

• Een nieuwe soort ontstaat alleen als er ook sprake is van reproductieve isolatie tussen populaties van dezelfde soort.

• Reproductieve isolatie --> gedurende langere tijd is er geen uitwisseling van genen.

• Het ontstaan van een nieuwe soort komt tot stand door:
  

• 1.Reproductieve isolatie 

• 2.Genetische variatie die is ontstaan door mutatie en recombinatie

• 3.Natuurlijke selectie, waarbij de best aangepaste organismen overleven

• 4.Voortplanting, waarbij de gunstige eigenschappen aan nakomelingen worden doorgeven.

18

19

Ontstaan nieuwe soorten

Geografische barrière

Verschillend baltsgedrag 

Ander voortplantingsseizoen

In de gebieden waar de struik vlieëbos voorkomt, ontstaan elke paar jaar natuurbranden. De struik kan deze branden overleven doordat het onderste gedeelte van de stam zich onder de grond bevindt. Andere
soorten, zoals de waboom (Protea nitida), overleven doordat ze een dikke schors hebben. Hierdoor kunnen deze soorten na een brand opnieuw uitlopen.

2p 10 Leg uit hoe de waboom in de loop van de evolutie een steeds dikkere
schors heeft gekregen.

Maken opdrachten 4.3:

• 30, 31, 33, 34, 36, 39, 41

20