De vier fasen van ik-beleving bij dementie
De vier fasen van ik-beleving bij dementie
Wat weet je al over de verschillende fasen van dementie?
Leerdoel
Aan het eind van deze les kun je de vier fasen van ik-beleving bij dementie herkennen en het juiste contact per fase uitleggen.
Wat is ik-beleving bij dementie?
Ik-beleving beschrijft hoe mensen met dementie zichzelf en hun omgeving ervaren. Deze beleving verandert per fase van de ziekte.
Fase 1: de bedreigde ik
In deze beginfase merkt de persoon zelf het geheugenverlies en probeert dit te verbergen. Gevoelens van angst, onzekerheid en spanning overheersen.
Fase 2: de verdwaalde ik
De grip op het heden vervaagt. Tijd en plaats raken door elkaar. De persoon leeft soms in het verleden, soms in het nu, en kan desoriëntatie of angst ervaren.
Fase 3: de verborgen ik
Communicatie wordt beperkt. De persoon keert zich meer naar binnen en heeft steeds minder contact met de omgeving.
Fase 4: de verzonken ik
De buitenwereld komt nauwelijks meer binnen. Zintuigen en lichamelijk contact zijn nu het belangrijkst om contact te maken.
Omgaan met de fasen van ik-beleving
Fase 1: Houd omgangsvormen normaal.
Fase 2-3: Sluit aan bij beleefwereld; gebruik eenvoudige taal en gebaren. Fase 4: Focus op zintuiglijke prikkels en aanraking.
Contact per fase
Benader mensen altijd als uniek. Neem rustig de tijd en pas je aan aan hun levensverhaal.
Algemene aandachtspunten
Omgaan met de bedreigde ik
Wanneer je de zorgvrager nog niet goed kent bewaar je lichamelijk en gevoelsmatig afstand.
De zorgbvrager met dementie geeft zelf aan hoe dichtbij je mag komen en hoe vertrouwelijk jullie met elkaar om kunnen gaan.
Maak normaal oogcontact.
Hou je aan de gewone omgangsvormen (niet kinderlijk of betuttelend).
Spreek aan met u en gebruik in eerste instantie de achternaam.
Omgaan met de verdwaalde ik
Kom rustig dichterbij in het gezichtsveld van de dementerende, maak dan oogcontact.
Let op een vriendelijk gezicht, ontspannen houding en warme stemklank. Spreek rustig met korte zinnen, ondersteun wat je zegt evt. met gebaren. Lichamelijke nabijheid en fysiek contact door aanraken worden nu belangrijker.
Voorkom onverwachte en snelle dingen.
Er komt een moment waarop de dementerende zichzelf niet meer zal herkennen in de achternaam (of getrouwde naam), het is belangrijk dan de voornaam te gebruiken. Bespreek dit met familie en collega’s.
Omgaan met de verborgen ik
Bedenk dat de dementerende alleen bewust is van de zeer nabije omgeving. Kom rustig die omgeving in en praat, zing of neurie rustig terwijl je dit doet. Maak vervolgens contact door voorzichtig aanraken op de hand, arm of schouder.
Kom op ooghoogte en probeer oogcontact te maken.
De zorgvrager met dementie uit zich vaak door het herhalen van bewegingen en geluiden, je kunt mee doen met het maken van dezelfde bewegingen en geluiden om contact te krijgen. Dit heet spiegelen.
Omgaan met de verborgen ik
Contactmomenten duren niet lang; liever regelmatig korte contacten dan één lang contactmoment.
Omdat de zorgvrager met dementie zelf geen initiatief meer kan nemen, maar nog wel de menselijke behoefte heeft aan contact is deze hierin volledig afhankelijk van jullie als verpleegkundige.
Voorkom eenzaamheid en isolatie door regelmatig even contact te maken.
Omgaan met de verzonken ik
De zorgvrager met dementie ervaart alleen directe lichamelijke en zintuigelijke prikkels en zal hier niet of nauwelijks op reageren.
Laat weten dat je er bent door aanraken, praten, zingen of neuriën en het stimuleren van de zintuigen op andere manieren.
Ook al reageert de zorgvrager met dementie niet of nauwelijks, toch moeten we er vanuit gaan dat de basale menselijke behoefte aan contact en geborgenheid altijd blijft bestaan.
Reflectie
Welke fase herken jij in je eigen omgeving of praktijk? Hoe kun je het contact nog beter afstemmen op de fase waarin iemand zich bevindt?
Opdracht
Realiteits-oriëntatiebenadering (ROB)
Lezen en aanvullen met voorbeelden
Wat is snoezelen en snoezelmateriaal?
Lezen