les 11 leesvaardigheid

Leesvaardigheid

1 / 35
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 35 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Leesvaardigheid

Deze les is deel 1 van een reeks van twee lessen. Deze deck behandelt de volledige leerlijn in opbouwende vorm, zodat zij ook bruikbaar is als naslag bij de bestaande opdracht.

Deze les

Huiswerk niet af/reader niet bij? Melden bij docent


-Eerst zorgen dat alles is bijgewerkt: lezen theorie + opdracht 8+9

-Bespreken: 9.50 uur


Wel alles af?: Verder werken: lezen theorie blz 34 + 35
Maken opdracht 10 t/m 13. Opdracht 13: zélf maken en inleveren in Teams
HST: ww-spelling

Deze slide heeft geen instructies

Leesmethoden
Oriënterend lezen

Bij oriënterend lezen verken je de tekst eerst. Je krijgt een eerste indruk.


  • kijk naar titel en tussenkopjes

  • let op afbeeldingen en bron

  • voorspel het onderwerp en doel

Koppel dit aan de eerste stap bij onbekende teksten: nog niet diep lezen, maar eerst het terrein verkennen.

Globaal lezen

Bij globaal lezen zoek je de hoofdlijn. Je bekijkt de tekst als geheel.


  • lees begin en slot

  • let op kernzinnen per alinea

  • doel/tekstsoort

  • bepaal het hoofdonderwerp en de grote lijn

Noem dat globaal lezen helpt om snel een samenvatting in je hoofd te vormen voordat je details bestudeert.

Intensief lezen

Bij intensief lezen lees je nauwkeurig.


  • let op details

  • onderzoek verbanden tussen zinnen

  • zoek betekenis van woorden op

  • feiten/meningen

Leg uit dat intensief lezen vaak nodig is bij toetsvragen, instructies en argumentatieve teksten.

Welke leesmethode past?

Oriënterend lezen gebruik je om snel te verkennen.

Globaal lezen gebruik je om de hoofdlijn te begrijpen.

Intensief lezen gebruik je om precies te analyseren.


Een goede lezer schakelt tussen deze leesmethoden tijdens het lezen van dezelfde tekst.

Hier landt het onderscheid. Maak duidelijk dat de methoden elkaar aanvullen en niet los van elkaar staan.

Welke leesmethode gebruik je om de hoofdlijn te begrijpen?

A

Oriënterend lezen

B

Intensief lezen

C

Globaal lezen

D

Zoekend lezen

De drie behandelde methoden zijn oriënterend, globaal en intensief. 'Zoekend lezen' is een bekende term, maar kwam in deze les niet als hoofdstrategie terug.

Leesmethoden in samenhang

Je kiest een leesmethode op basis van je leesdoel. Bij oriënterend lezen verken je eerst titel, tussenkopjes en bron. Bij globaal lezen zoek je de hoofdlijn. Bij intensief lezen let je juist nauwkeurig op details en verbanden.

leesdoel
oriënterend lezen
globaal lezen
intensief lezen
tekstdoel
tekstsoort
samenvatting
signaalwoorden

Alle blanks zijn kernbegrippen van het eerste subtopic. Laat studenten kort uitleggen waarom elk begrip precies op die plek past.

Tekstdoel: wat wil de schrijver?

Een tekst heeft altijd een tekstdoel. Dat is het effect dat de schrijver bij de lezer wil bereiken.


Als je het tekstdoel herkent, begrijp je beter waarom de tekst op een bepaalde manier is opgebouwd en welke toon of argumenten worden gebruikt.

Laat zien dat tekstdoel de schakel vormt tussen leesstrategie, tekstsoort en tekststructuur.

Vier veelvoorkomende tekstdoelen

Actie en ontspanning

Informeren

  • feiten, uitleg, achtergrond

  • doel: kennis overdragen


Overtuigen

  • standpunt met argumenten

  • doel: jouw mening beïnvloeden

Uitleg en mening

Overhalen / activeren

  • aansporen tot doen

  • doel: gedrag beïnvloeden


Amuseren

  • vermaken, boeien, meeslepen

  • doel: plezier of spanning bieden

Maak het onderscheid tussen overtuigen en overhalen expliciet: overtuigen richt zich op denken, overhalen op doen.

Van tekstdoel naar tekstsoort

Het tekstdoel hangt vaak samen met de tekstsoort.


  • informeren → nieuwsbericht, uitlegtekst, handleiding

  • overtuigen → betoog, opiniestuk, recensie

  • overhalen / activeren → advertentie, folder, oproep

  • amuseren → verhaal, column, strip of anekdote

Houd het praktisch: studenten hoeven geen volledig genre-overzicht te onthouden, maar wel de koppeling tussen doel en tekstsoort.

Welk tekstdoel past het best bij een advertentie?

A

Informeren

B

Amuseren

C

Overhalen

D

Samenvatten

De koppeling op de slides is: overhalen/activeren ↔ advertentie, folder, oproep. 'Informeren' is een plausibele afleider omdat advertenties soms ook informatie geven.

Wat is het verschil tussen overtuigen en overhalen?

Verwachte elementen: overtuigen richt zich op denken of mening veranderen; overhalen/activeren richt zich op doen of handelen. Laat eventueel voorbeelden noemen zoals betoog versus advertentie of oproep.

Tekstopbouw: van alinea naar geheel

Een tekst bestaat uit alinea's die samen de opbouw vormen.


  • elke alinea werkt een deelonderwerp uit

  • alinea's staan in een logische volgorde

  • samen vormen ze de hoofdlijn van de tekst

Herhaal eventueel het begrip kernzin: vaak draagt die de hoofdgedachte van de alinea.

De functie van een lead

De lead is het korte beginstuk onder de kop. Vaak dikgedrukt, samenvattend


  • trekt aandacht

  • noemt vaak onderwerp of hoofdgedachte

  • helpt de lezer snel te bepalen of de tekst relevant is

Leg uit dat de lead vooral voorkomt bij journalistieke en informatieve teksten, maar als begrip helpt het ook om naar openingsalinea's te kijken.

Veelvoorkomende tekststructuren (hoofdlijnen)

Vraag-antwoord

  • een vraag staat centraal

  • de tekst geeft uitleg of reactie


Probleem-oplossing

  • eerst een knelpunt

  • daarna een oplossing of voorstel

Stelling-argument

  • eerst een standpunt

  • daarna onderbouwing


Verleden-heden-toekomst

  • ontwikkeling in de tijd

  • vergelijkt toen, nu en straks

Structuren die ordenen of overtuigen


Structuren die uitleg geven

Benadruk dat structuur een leesmiddel is: als je de structuur herkent, kun je sneller voorspellen wat volgt.

Hoofdlijnen herkennen

Om de hoofdlijn te vinden, let je op terugkerende patronen.


  • wordt een vraag uitgewerkt?

  • staat er eerst een probleem?

  • verdedigt de schrijver een stelling?

  • loopt de tekst door de tijd heen?


Zo herken je sneller hoe de tekst in elkaar zit.

Verbind dit met globaal en intensief lezen: eerst patroon zien, daarna details controleren.

Welke tekststructuur (hoofdlijn) past bij een betoog?

A

Vraag-antwoord

B

Stelling-argument

C

Verleden-heden-toekomst

D

Probleem-oplossing

Dit sluit aan op de koppeling tussen tekstdoel, tekstsoort en tekststructuur.

Opbouw van een tekst

Een tekst bestaat uit alinea's die samen de hoofdlijn vormen. De lead trekt aandacht en noemt vaak het onderwerp. In een structuur met probleem-oplossing lees je eerst een knelpunt en daarna een voorstel of uitweg.

alinea's
lead
probleem-oplossing
kernzinnen
tekstdoelen
opsomming
verwijswoorden

Controleer of studenten de begrippen niet alleen herkennen, maar ook functioneel koppelen aan tekstopbouw.

Tekstverbanden maken samenhang zichtbaar

Zinnen en alinea's hangen samen door tekstverbanden. Die laten zien hoe ideeën met elkaar verbonden zijn.


Signaalwoorden maken zulke verbanden zichtbaar. Ze helpen je om de tekst niet als losse zinnen te lezen, maar als één logisch geheel.

Introduceer hier tekstverband als overkoepelend begrip en signaalwoorden als herkenningsmiddel.

Tekstverbanden en signaalwoorden I

Voorbeeld

  • bijvoorbeeld, zoals


Oorzaak-gevolg

  • doordat, daardoor, daarom


Reden

  • want, omdat

Opsomming

  • ook, daarnaast, vervolgens


Tegenstelling

  • maar, toch, echter


Overeenkomst

  • net als, eveneens, ook

Bespreek het verschil tussen oorzaak-gevolg en reden: beide verklaren, maar reden ligt vaak dichter bij een bewuste motivatie of argumentatie.

Tekstverbanden en signaalwoorden II

Doel-middel

  • om te, daarmee, zodat


Voorwaarde

  • als, mits, tenzij

Samenvatting

  • kortom, samengevat


Conclusie

  • dus, daarom, concluderend

Geef aan dat één signaalwoord soms in verschillende contexten voorkomt; de betekenis in de zin blijft beslissend.

Wat signaalwoorden je vertellen

Signaalwoorden geven richting aan je lezing.


  • ze kondigen aan wat volgt

  • ze verduidelijken het verband tussen zinnen

  • ze helpen bij het bepalen van tekststructuur

  • ze maken argumentatie en uitleg beter zichtbaar

Dit is de functionele samenvatting: niet woorden leren als lijstje, maar gebruiken als analysemiddel.

Welk signaalwoord wijst meestal op een tegenstelling?

A

daarom

B

echter

C

bijvoorbeeld

D

kortom

De afleiders horen wel bij andere tekstverbanden: oorzaak-gevolg/conclusie, voorbeeld en samenvatting.

Tekstverbanden herkennen

Signaalwoorden maken een tekstverband zichtbaar. Woorden als bijvoorbeeld en zoals kondigen vaak een toelichting aan. Woorden als mits en tenzij passen juist bij een voorwaarde. Met kortom rondt een schrijver vaak een samenvatting af.

tekstverband
bijvoorbeeld
mits
kortom
alinea
echter
daardoor
stelling

Laat studenten benoemen welk verband bij elk ingevuld signaalwoord hoort.

Verwijswoorden verbinden zinnen

Verwijswoorden verwijzen terug of vooruit naar een woord of woordgroep in de tekst.


Daardoor hoeft een schrijver niet steeds hetzelfde woord te herhalen en blijft de tekst toch duidelijk samenhangen.

Noem eventueel voorbeelden als hij, zij, dit, die, deze, dat, ermee, daarvan, zonder alle varianten uitputtend te behandelen.

Soorten verwijswoorden

Veelvoorkomende verwijswoorden zijn:


  • persoonlijke voornaamwoorden: hij, zij, ze

  • aanwijzende voornaamwoorden: deze, die, dit, dat

  • daarin, daarmee, daardoor

Houd de focus op leesvaardigheid: het gaat hier niet om volledig ontleden, maar om begrijpen waarnaar verwezen wordt.

Waarom verwijswoorden belangrijk zijn

Als je een verwijswoord niet goed koppelt, kun je een tekst verkeerd begrijpen.


Goed lezen betekent dus steeds nagaan: waar verwijst dit woord naar? Zo volg je de rode draad nauwkeuriger.

Wijs op veelvoorkomende fout: studenten koppelen een verwijswoord aan het dichtstbijzijnde woord, terwijl de betekenis iets anders vraagt.

Alles werkt samen in tekstbegrip

Bij leesvaardigheid werken meerdere onderdelen samen:


leesdoel → keuze van leesmethode → tekstdoel herkennen → tekstsoort en tekststructuur zien → signaalwoorden en verwijswoorden gebruiken


Zo analyseer je niet alleen wat er staat, maar ook hoe de tekst is opgebouwd.

Gebruik deze slide als totaaloverzicht vóór de begrippenlijst. De pijlen zijn hier functioneel omdat de samenhang zelf de kern van de slide is.

Waarom zijn verwijswoorden belangrijk tijdens het lezen?

A

Ze maken zinnen korter

B

Ze geven leestempo aan

C

Ze tonen rijm in teksten

D

Ze houden samenhang duidelijk

Sluit aan op de slides over samenhang: zonder juiste koppeling van verwijswoorden kun je de rode draad missen.

antwoorden opdracht 8

1 Eigen antwoord


2 Eigen antwoord


3 Met een goede communicatie en gastvrijheid trek je gasten aan

en behoud je ze.


4 Activeren (wat moet je doen om..) Informeren wordt ook goed

gerekend


Deze slide heeft geen instructies

Slide titel

5 Inleiding: geeft aan waar tekst over gaat/ geeft doel aan

Slot: vat alles samen/conclusie


6 stelling-argumenten/voorbeelden


7 niet alleen-maar ook (opsomming), om (doel-middel), door (doel-middel), indien (voorwaarde), zoals (toelichting/voorbeeld)


8 oorzaak - gevolg

Deze slide heeft geen instructies

vervolg antwoorden opdracht 8

9 hen = je gasten

hun = je gasten

deze = een warm welkom....aan details


10 3 voorbeelden: oa 'een warm welkom heten', 'actief te

luisteren', 'aandacht te besteden aan details', 'persoonlijke

aandacht geven' etc.


11 eigen antwoord: licht toe!

Deze slide heeft geen instructies

opdracht 9

cruciaal = heel belangrijk, onmisbaar

empathisch= je kunnen inleven in een ander

gastvrijheidsbeleving= hoe de gast het bezoek ervaart

oprecht=eerlijk en gemeend

expertise=deskundigheid/veel kennis

adequaat= passend/ juiste manier


Deze slide heeft geen instructies

vervolg opdracht 9

attent=oplettend en zorgzaam

hoffelijk=beleefd, respectvol

essentiële=noodzakelijke/zeer belangrijke

reputatie=imago/beeld dat anderen van jou hebben

mond-tot-mondreclame= reclame doordat mensen hun pos. ervaring doorvertellen

Deze slide heeft geen instructies