Leesvaardigheid
Leesvaardigheid
Deze les is deel 1 van een reeks van twee lessen. Deze deck behandelt de volledige leerlijn in opbouwende vorm, zodat zij ook bruikbaar is als naslag bij de bestaande opdracht.
Deze les
Huiswerk niet af/reader niet bij? Melden bij docent
-Eerst zorgen dat alles is bijgewerkt: lezen theorie + opdracht 8+9
-Bespreken: 9.50 uur
Wel alles af?: Verder werken: lezen theorie blz 34 + 35
Maken opdracht 10 t/m 13. Opdracht 13: zélf maken en inleveren in Teams
HST: ww-spelling
Deze slide heeft geen instructies
Leesmethoden
Oriënterend lezen
Bij oriënterend lezen verken je de tekst eerst. Je krijgt een eerste indruk.
kijk naar titel en tussenkopjes
let op afbeeldingen en bron
voorspel het onderwerp en doel
Koppel dit aan de eerste stap bij onbekende teksten: nog niet diep lezen, maar eerst het terrein verkennen.
Globaal lezen
Bij globaal lezen zoek je de hoofdlijn. Je bekijkt de tekst als geheel.
lees begin en slot
let op kernzinnen per alinea
doel/tekstsoort
bepaal het hoofdonderwerp en de grote lijn
Noem dat globaal lezen helpt om snel een samenvatting in je hoofd te vormen voordat je details bestudeert.
Intensief lezen
Bij intensief lezen lees je nauwkeurig.
let op details
onderzoek verbanden tussen zinnen
zoek betekenis van woorden op
feiten/meningen
Leg uit dat intensief lezen vaak nodig is bij toetsvragen, instructies en argumentatieve teksten.
Welke leesmethode past?
Oriënterend lezen gebruik je om snel te verkennen.
Globaal lezen gebruik je om de hoofdlijn te begrijpen.
Intensief lezen gebruik je om precies te analyseren.
Een goede lezer schakelt tussen deze leesmethoden tijdens het lezen van dezelfde tekst.
Hier landt het onderscheid. Maak duidelijk dat de methoden elkaar aanvullen en niet los van elkaar staan.
Welke leesmethode gebruik je om de hoofdlijn te begrijpen?
Oriënterend lezen
Intensief lezen
Globaal lezen
Zoekend lezen
De drie behandelde methoden zijn oriënterend, globaal en intensief. 'Zoekend lezen' is een bekende term, maar kwam in deze les niet als hoofdstrategie terug.
Leesmethoden in samenhang
Je kiest een leesmethode op basis van je leesdoel. Bij oriënterend lezen verken je eerst titel, tussenkopjes en bron. Bij globaal lezen zoek je de hoofdlijn. Bij intensief lezen let je juist nauwkeurig op details en verbanden.
Alle blanks zijn kernbegrippen van het eerste subtopic. Laat studenten kort uitleggen waarom elk begrip precies op die plek past.
Tekstdoel: wat wil de schrijver?
Een tekst heeft altijd een tekstdoel. Dat is het effect dat de schrijver bij de lezer wil bereiken.
Als je het tekstdoel herkent, begrijp je beter waarom de tekst op een bepaalde manier is opgebouwd en welke toon of argumenten worden gebruikt.
Laat zien dat tekstdoel de schakel vormt tussen leesstrategie, tekstsoort en tekststructuur.
Vier veelvoorkomende tekstdoelen
Actie en ontspanning
Informeren
feiten, uitleg, achtergrond
doel: kennis overdragen
Overtuigen
standpunt met argumenten
doel: jouw mening beïnvloeden
Uitleg en mening
Overhalen / activeren
aansporen tot doen
doel: gedrag beïnvloeden
Amuseren
vermaken, boeien, meeslepen
doel: plezier of spanning bieden
Maak het onderscheid tussen overtuigen en overhalen expliciet: overtuigen richt zich op denken, overhalen op doen.
Van tekstdoel naar tekstsoort
Het tekstdoel hangt vaak samen met de tekstsoort.
informeren → nieuwsbericht, uitlegtekst, handleiding
overtuigen → betoog, opiniestuk, recensie
overhalen / activeren → advertentie, folder, oproep
amuseren → verhaal, column, strip of anekdote
Houd het praktisch: studenten hoeven geen volledig genre-overzicht te onthouden, maar wel de koppeling tussen doel en tekstsoort.
Welk tekstdoel past het best bij een advertentie?
Informeren
Amuseren
Overhalen
Samenvatten
De koppeling op de slides is: overhalen/activeren ↔ advertentie, folder, oproep. 'Informeren' is een plausibele afleider omdat advertenties soms ook informatie geven.
Wat is het verschil tussen overtuigen en overhalen?
Verwachte elementen: overtuigen richt zich op denken of mening veranderen; overhalen/activeren richt zich op doen of handelen. Laat eventueel voorbeelden noemen zoals betoog versus advertentie of oproep.
Tekstopbouw: van alinea naar geheel
Een tekst bestaat uit alinea's die samen de opbouw vormen.
elke alinea werkt een deelonderwerp uit
alinea's staan in een logische volgorde
samen vormen ze de hoofdlijn van de tekst
Herhaal eventueel het begrip kernzin: vaak draagt die de hoofdgedachte van de alinea.
De functie van een lead
De lead is het korte beginstuk onder de kop. Vaak dikgedrukt, samenvattend
trekt aandacht
noemt vaak onderwerp of hoofdgedachte
helpt de lezer snel te bepalen of de tekst relevant is
Leg uit dat de lead vooral voorkomt bij journalistieke en informatieve teksten, maar als begrip helpt het ook om naar openingsalinea's te kijken.
Veelvoorkomende tekststructuren (hoofdlijnen)
Vraag-antwoord
een vraag staat centraal
de tekst geeft uitleg of reactie
Probleem-oplossing
eerst een knelpunt
daarna een oplossing of voorstel
Stelling-argument
eerst een standpunt
daarna onderbouwing
Verleden-heden-toekomst
ontwikkeling in de tijd
vergelijkt toen, nu en straks
Structuren die ordenen of overtuigen
Structuren die uitleg geven
Benadruk dat structuur een leesmiddel is: als je de structuur herkent, kun je sneller voorspellen wat volgt.
Hoofdlijnen herkennen
Om de hoofdlijn te vinden, let je op terugkerende patronen.
wordt een vraag uitgewerkt?
staat er eerst een probleem?
verdedigt de schrijver een stelling?
loopt de tekst door de tijd heen?
Zo herken je sneller hoe de tekst in elkaar zit.
Verbind dit met globaal en intensief lezen: eerst patroon zien, daarna details controleren.
Welke tekststructuur (hoofdlijn) past bij een betoog?
Vraag-antwoord
Stelling-argument
Verleden-heden-toekomst
Probleem-oplossing
Dit sluit aan op de koppeling tussen tekstdoel, tekstsoort en tekststructuur.
Opbouw van een tekst
Een tekst bestaat uit alinea's die samen de hoofdlijn vormen. De lead trekt aandacht en noemt vaak het onderwerp. In een structuur met probleem-oplossing lees je eerst een knelpunt en daarna een voorstel of uitweg.
Controleer of studenten de begrippen niet alleen herkennen, maar ook functioneel koppelen aan tekstopbouw.
Tekstverbanden maken samenhang zichtbaar
Zinnen en alinea's hangen samen door tekstverbanden. Die laten zien hoe ideeën met elkaar verbonden zijn.
Signaalwoorden maken zulke verbanden zichtbaar. Ze helpen je om de tekst niet als losse zinnen te lezen, maar als één logisch geheel.
Introduceer hier tekstverband als overkoepelend begrip en signaalwoorden als herkenningsmiddel.
Tekstverbanden en signaalwoorden I
Voorbeeld
bijvoorbeeld, zoals
Oorzaak-gevolg
doordat, daardoor, daarom
Reden
want, omdat
Opsomming
ook, daarnaast, vervolgens
Tegenstelling
maar, toch, echter
Overeenkomst
net als, eveneens, ook
Bespreek het verschil tussen oorzaak-gevolg en reden: beide verklaren, maar reden ligt vaak dichter bij een bewuste motivatie of argumentatie.
Tekstverbanden en signaalwoorden II
Doel-middel
om te, daarmee, zodat
Voorwaarde
als, mits, tenzij
Samenvatting
kortom, samengevat
Conclusie
dus, daarom, concluderend
Geef aan dat één signaalwoord soms in verschillende contexten voorkomt; de betekenis in de zin blijft beslissend.
Wat signaalwoorden je vertellen
Signaalwoorden geven richting aan je lezing.
ze kondigen aan wat volgt
ze verduidelijken het verband tussen zinnen
ze helpen bij het bepalen van tekststructuur
ze maken argumentatie en uitleg beter zichtbaar
Dit is de functionele samenvatting: niet woorden leren als lijstje, maar gebruiken als analysemiddel.
Welk signaalwoord wijst meestal op een tegenstelling?
daarom
echter
bijvoorbeeld
kortom
De afleiders horen wel bij andere tekstverbanden: oorzaak-gevolg/conclusie, voorbeeld en samenvatting.
Tekstverbanden herkennen
Signaalwoorden maken een tekstverband zichtbaar. Woorden als bijvoorbeeld en zoals kondigen vaak een toelichting aan. Woorden als mits en tenzij passen juist bij een voorwaarde. Met kortom rondt een schrijver vaak een samenvatting af.
Laat studenten benoemen welk verband bij elk ingevuld signaalwoord hoort.
Verwijswoorden verbinden zinnen
Verwijswoorden verwijzen terug of vooruit naar een woord of woordgroep in de tekst.
Daardoor hoeft een schrijver niet steeds hetzelfde woord te herhalen en blijft de tekst toch duidelijk samenhangen.
Noem eventueel voorbeelden als hij, zij, dit, die, deze, dat, ermee, daarvan, zonder alle varianten uitputtend te behandelen.
Soorten verwijswoorden
Veelvoorkomende verwijswoorden zijn:
persoonlijke voornaamwoorden: hij, zij, ze
aanwijzende voornaamwoorden: deze, die, dit, dat
daarin, daarmee, daardoor
Houd de focus op leesvaardigheid: het gaat hier niet om volledig ontleden, maar om begrijpen waarnaar verwezen wordt.
Waarom verwijswoorden belangrijk zijn
Als je een verwijswoord niet goed koppelt, kun je een tekst verkeerd begrijpen.
Goed lezen betekent dus steeds nagaan: waar verwijst dit woord naar? Zo volg je de rode draad nauwkeuriger.
Wijs op veelvoorkomende fout: studenten koppelen een verwijswoord aan het dichtstbijzijnde woord, terwijl de betekenis iets anders vraagt.
Alles werkt samen in tekstbegrip
Bij leesvaardigheid werken meerdere onderdelen samen:
leesdoel → keuze van leesmethode → tekstdoel herkennen → tekstsoort en tekststructuur zien → signaalwoorden en verwijswoorden gebruiken
Zo analyseer je niet alleen wat er staat, maar ook hoe de tekst is opgebouwd.
Gebruik deze slide als totaaloverzicht vóór de begrippenlijst. De pijlen zijn hier functioneel omdat de samenhang zelf de kern van de slide is.
Waarom zijn verwijswoorden belangrijk tijdens het lezen?
Ze maken zinnen korter
Ze geven leestempo aan
Ze tonen rijm in teksten
Ze houden samenhang duidelijk
Sluit aan op de slides over samenhang: zonder juiste koppeling van verwijswoorden kun je de rode draad missen.
antwoorden opdracht 8
1 Eigen antwoord
2 Eigen antwoord
3 Met een goede communicatie en gastvrijheid trek je gasten aan
en behoud je ze.
4 Activeren (wat moet je doen om..) Informeren wordt ook goed
gerekend
Deze slide heeft geen instructies
Slide titel
5 Inleiding: geeft aan waar tekst over gaat/ geeft doel aan
Slot: vat alles samen/conclusie
6 stelling-argumenten/voorbeelden
7 niet alleen-maar ook (opsomming), om (doel-middel), door (doel-middel), indien (voorwaarde), zoals (toelichting/voorbeeld)
8 oorzaak - gevolg
Deze slide heeft geen instructies
vervolg antwoorden opdracht 8
9 hen = je gasten
hun = je gasten
deze = een warm welkom....aan details
10 3 voorbeelden: oa 'een warm welkom heten', 'actief te
luisteren', 'aandacht te besteden aan details', 'persoonlijke
aandacht geven' etc.
11 eigen antwoord: licht toe!
Deze slide heeft geen instructies
opdracht 9
cruciaal = heel belangrijk, onmisbaar
empathisch= je kunnen inleven in een ander
gastvrijheidsbeleving= hoe de gast het bezoek ervaart
oprecht=eerlijk en gemeend
expertise=deskundigheid/veel kennis
adequaat= passend/ juiste manier
Deze slide heeft geen instructies
vervolg opdracht 9
attent=oplettend en zorgzaam
hoffelijk=beleefd, respectvol
essentiële=noodzakelijke/zeer belangrijke
reputatie=imago/beeld dat anderen van jou hebben
mond-tot-mondreclame= reclame doordat mensen hun pos. ervaring doorvertellen
Deze slide heeft geen instructies