lesbrief 2 les 1

• Dienstverlening en Producten
• Middelbare school
• vmbo k
• Leerjaar 4

Keuzevak: Voeding en beweging

Startopdracht in stilte:✍️ 

Startactiviteit – Rekenen | 5 minuten

Op een verpakking staat:

100 gram = 250 kcal

De verpakking bevat 150 gram.

Vraag: hoeveel kcal bevat de hele verpakking?

Schrijf ook op hoe je dit hebt berekend.

Antwoord: 375 kcal.

Dat sluit direct aan op energie, verpakkingen en rekenen. Bovendien kun je er later in de les naar terugverwijzen.

Welkom DP4

12:15 - 12:30	startactiviteit
12:30 - 12.50	lesdoelen bespreken + instructie theorie	lesbrief 2
12:50 - 13:00	spel voedingsmiddelen
13:00 - 13.45	maken opdrachten
13:45 - 13:55	afronden & lesdoelen behaald

📘 Vier lesbrieven

Het keuzevak Voeding & Beweging bestaat uit 4 delen:

🌱 Voedsel produceren – zelf iets plantaardigs maken

🍎 Gezonde voeding – kiezen wat goed voor je is

👩‍🍳 Voedsel bereiden – lekker en gezond koken

🏃 Gezond bewegen – sportieve activiteiten doen

leerdoelen

Vandaag leer je: 

• hoe voedsel geproduceerd wordt en welke keuzes daarbij een rol spelen;
• wat kostprijs, directe/indirecte en vaste/variabele kosten zijn;
• wat energiebalans betekent;
• welke functies eiwitten, vetten en koolhydraten hebben.

❓ Vraag

Wat kun jij vertellen over biologische landbouw en biologische producten?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

Biologische landbouw

🌱 Geen chemische bestrijdingsmiddelen

🌾 Klaver → haalt stikstof uit de lucht

💩 Mest = dierlijke mest/compost

🥕 Telen = zaaien, verzorgen, oogsten

Biologische producten

🛒 Net zo gezond, maar met zorg voor mens, dier, milieu

🚫 Geen chemische geur-, kleur- of smaakstoffen

✅ Herkenbaar aan: Europees logo 🌿⭐ & EKO-keurmerk

❓ Vraag

Wat zijn de stappen van het productieproces?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

⚡ Energieverbruik in de productieketen

👉 De stappen in de keten:

🌾 Productie → 🏭 Verwerking → ❄️ Opslag → 🚛 Transport → 🛒                       Verkoop → 👩‍👩‍👦 Consument

Productieproces & energie

📦 Laat zien hoe een product van begin tot eind wordt gemaakt

🥔 Aardappel → oogst → bord

🥚 Kip → ei → ontbijt

🍞 Graan → meel → bakkerij → brood → winkel

Belangrijk:

🔋 Elke stap kost energie (productie, vervoer, koelen, koken)

❌ Voedsel weggooien = ook energie verspillen!

❓ Vraag

Hoe  voorkom je ziektes en uitputting van de bodem?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

🌱 Bodem gezond houden

👉 Zo voorkom je ziektes en uitputting van de bodem:

💪 Sterke rassen telen → planten die beter tegen ziektes kunnen

🔄 Wisselteelt → ieder jaar andere gewassen op hetzelfde stuk land

🌾 Vanggewassen zaaien → houden voedingsstoffen vast in de bodem

❓ Vraag

👉 Wat zijn voedselkilometers? En waarom is dat een probleem? (noem een nadeel)

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

🚚🌍 Voedselkilometers

👉 Wat betekent het?

De afstand die jouw eten aflegt van boer tot bord.

👉 Problemen

✈️ Vliegtuigen & 🚛 vrachtwagens → veel CO2-uitstoot

🌡️ CO2 = broeikasgas → zorgt voor opwarming van de aarde

❄️ Opslaan in koelcellen kost ook veel energie

❓ Vraag

Welke conserveringsmethoden ken je?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

❄️🍓 Conserveringsmethoden

👉 Zo houd je eten langer goed:

❄️ Diepvriezen → bacteriën stoppen met groeien

🌞 Drogen → water eruit halen (bv. bonen, krenten)

🍯 Inmaken → zuur, suiker of zout toevoegen (bv. jam)

🥛 Pasteuriseren → kort verhitten tot 72 °C en koelen (bv. melk uit de                        koeling)

🔥 Steriliseren → verhitten boven 100 °C, alles dood (bv. lang houdbare                 melk)

❓ Vraag

Wat betekent het woord 'kostprijs'?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

📊 Kostprijs

= Alles wat het kost om 1 product te maken.

Bestaat uit:

• Directe kosten (rechtstreeks voor dat product)
• Indirecte kosten (kosten van het bedrijf in het algemeen).

❓ Vraag

👉 Welke soorten kosten heeft een bedrijf? Noem voorbeelden.

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

🛠️ Directe kosten

• Arbeidskosten (loon van personeel)
• Grondstoffen & materialen
• Productiekosten

👉 Voorbeeld: het meel, gist en het uurloon van de bakker voor een brood.

🏢 Indirecte kosten

• Huur van het pand
• Telefoon & administratie
• Gas, water, licht (energie)

👉 Voorbeeld: de huur van de bakkerij of de energierekening.

Vaste / Variabele kosten

📌 Vaste kosten

= Blijven altijd hetzelfde, ook als je meer of minder produceert.

👉 Voorbeeld: huur, abonnement, vast personeel.

📌 Variabele kosten

= Veranderen mee met de productie.

👉 Voorbeeld: grondstoffen, energie bij productie, oproepkrachten.

Samen oefenen – Welke kosten zijn dit?

Een bakker maakt brood.

meel → ?

loon van de bakker → ?

huur van de bakkerij → ?

elektriciteit → ?

verpakking van het brood → ?

💡 Samenvatting 

• Verkoopprijs = Kostprijs + Winst.
• Kostprijs = Directe + Indirecte kosten.
• Directe kosten → product zelf (meel, loon bakker).
• Indirecte kosten → algemene zaken (huur, energie).
• Vaste kosten → altijd gelijk.
• Variabele kosten → veranderen met productie.

📚 Let op: Theorie-uitleg 

✏️ Je krijgt een korte instructie

✅ Wat verwacht ik van jullie?

🤫 Stil en geconcentreerd tijdens de uitleg

📝 Aantekeningen maken in je schrift

🙋 Actief meedoen bij de opdrachten

💡 De uitleg gebruiken bij de opdracht

✍️ Antwoorden altijd in hele zinnen opschrijven

❓ Vraag

Wat houdt volgens jou een gezonde leefstijl in?

💡 Denk eraan:

🤔 Eerst zelf nadenken (10 sec)

✍️ Antwoord opschrijven in hele zinnen

👥 Kort overleggen met je klasgenoot

⚡ Energie

🥤 Bijna alles wat je eet en drinkt levert energie (behalve water).

🔢 Energie wordt uitgedrukt in kilocalorieën (kcal) of kilojoules (kJ). 👉 1 kcal = 4,2 kJ

🍔 Hoeveel energie iets levert hangt af van de hoeveelheid eiwit, vet en koolhydraten. 

• Veel vet in voedingsmiddelen ->  veel energie. 
• Alcohol levert ook energie

⚖️ Energiebalans = energie-inname ↔ energieverbruik.

• Meer inname dan verbruik = opslag als vet → gewicht stijgt.
• Minder inname dan verbruik = je valt af.

👩 Gemiddeld: vrouwen ± 2000 kcal/dag. 👨 Gemiddeld: mannen ± 2500 kcal/dag.

Belangrijk: zorg voor een goede energiebalans!

🍳 Eiwitten

🧱 Bouwstof → groei en herstel

👶 Extra belangrijk voor kinderen & zwangere vrouwen

🔬 Nodig voor hormonen & enzymen

🌱 Plantaardig: peulvruchten, granen, noten (combineren voor goede kwaliteit).

🍗 Dierlijk: vlees, vis, melk, eieren (passen goed bij ons lichaam).

⚡ Brandstof: bij te weinig voeding worden spieren afgebroken → eiwitten leveren energie.

👉 Vegetariërs moeten extra letten op goede plantaardige combinaties (bv. rijst + bonen).

💪 Functies van eiwitten

🧱 Bouwstof → voor cellen, groei en herstel.

🔬 Hormonen & enzymen → opgebouwd uit eiwitten.

⚡ Brandstof → bij te weinig voeding worden spieren afgebroken → eiwit             wordt omgezet in glucose → energie komt vrij.

🥑 Vetten

⚡ Energie (brandstof) voor je lichaam

🧱 Bouwstof → cellen & energievoorraad (beschermt tegen kou)

💊 Levert vitamines A, D, E

🌱 Levert essentiële vetzuren (maakt je lichaam niet zelf)

👀 Twee soorten vet:

• Zichtbaar vet → spek, boter
• Onzichtbaar vet → koekjes, chips

🧬 Opbouw van vetten

Vetten bestaan uit vetzuren: 2 soorten:

❌ Verzadigd vet = Verkeerd

→ verhoogt LDL-cholesterol → bloedvaten slibben dicht

✅ Onverzadigd vet = Oké

→ verlaagt LDL-cholesterol (goed vet) → soorten: omega 3, 6, 9

📌 Ezelsbruggetje:

“Verzadigd = Verkeerd, Onverzadigd = Oké.”

Gebruik rood ❌ voor verzadigd en groen ✅ voor onverzadigd.

Zet de tekst in twee kolommen (links verzadigd, rechts onverzadigd).

Voeg icoontjes toe, bv. 🚫 friet/koekjes links en 🥑 vis/noten rechts.

👉 Wil je dat ik dit meteen voor je ombouw naar een PowerPoint-dia met split-layout (links fout, rechts goed) zodat leerlingen het in één oogopslag zien?

💚 Onverzadigd vet i.p.v. verzadigd vet

🚫 Verzadigd vet (slecht als je hier teveel van eet): roomboter, harde                         margarine, vet vlees, koek,  gebak, snacks.

✅ Kies liever (gezond):

🧈 Halvarine, vloeibare margarine of olie

🐟 Meer vis in plaats van vlees

🥜 Een handje noten in plaats van een snack

📦 Tip: kijk op de verpakking → daar staat hoeveel verzadigd en                                    onverzadigd vet erin zit.

📊 Hoeveel vet heb je nodig?

👨 Man → ± 100 g per dag

👩 Vrouw → ± 80 g per dag

⚠️ Nederlanders eten vaak meer vet 

       dan nodig 

👉 Minder vet eten = gezonder.

🥔 Pringles (1 standaardbus, 200 g)

Vet: ± 70 g

Verzadigd vet: ± 20 g

🥐 Croissant (1 stuks, ± 50 g)

Vet: ± 9–10 g

Verzadigd vet: ± 5 g

🌭 Frikandelbroodje (1 stuks, ± 125 g)

Vet: ± 20–21 g

Verzadigd vet: ± 8–9 g

🍞 Koolhydraten

📦 Verzamelnaam voor zetmeel en suikers

🌱 Gemaakt in de groene delen van planten (fotosynthese)

🥔🌾 Opgeslagen als zetmeel in wortels en zaden (bijv. aardappel, graan)

⚡ Belangrijkste brandstof voor je lichaam

⚡ Functie van koolhydraten

Leveren energie aan je lichaam

🍬 Snelle suikers → geven direct energie (± 30–60 min), maar zorgen voor een snelle dip (snoep, frisdrank, koek).

🍞 Langzame zetmelen → leveren geleidelijk energie (± 2–3 uur), houden je langer fit en vol (brood, rijst, aardappelen, granen).

📊 Ezelsbruggetje:

Snelle suikers = korte piek 🌋

Langzame zetmelen = stabiele lijn 🌄

🌾 Voedingsvezels

🥦 In volkoren producten, peulvruchten, groente, fruit en noten

🍽️ Belangrijk voor een goede spijsvertering

🚽 Helpt tegen verstopping

😁 Houdt je gebit schoon

🍞 Geeft sneller een vol gevoel

Opdrachten

taak 1: opdracht 2 en 3

taak 2: 1 t/m 7 + 8a

taak 3: 2 en 3

taak 4: 1 t/m 5

Werkwijze

Lees eerst de bijbehorende theorie in Boom.

Maak de opdrachten in je boek.

Schrijf antwoorden in hele zinnen.

Kom je niet verder? Lees eerst de theorie opnieuw.

Vraag daarna hulp.

Praktijkopdrachten

Taak	Zelfstandig - samenwerken klassikaal - expert	Welke tekstbronnen, stappenplannen of sjablonen heb je nodig?
Taak 1
Taak 2	7:advies gezonde lunch 8. engergiekaarten	tb voedingsstoffen
Taak 3	4. poster eiwitten
Taak 4	5. overzicht vetten
Taak 5
Taak 6
Taak 7	6. infographic maken
Taak 8	4. coachingsgesprek

Lesafsluiting: Exitticket

Schrijf in je schrift:

1. Leg in één zin uit wat energiebalans betekent.

2. Kies één begrip en leg het uit:

directe kosten / indirecte kosten / eiwitten / koolhydraten

3. Hoe goed begrijp jij de les van vandaag?

🟢 Ik kan het zelf uitleggen.

🟠 Ik begrijp het grotendeels, maar heb nog hulp nodig.

🔴 Ik vind het nog lastig.