Evolutie en soortvorming (Biologie havo), les 3: Terugblik quiz

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4,5

Introductie

Terugblik met twaalf vragen over soort en populatie, allelfrequentie, selectie, adaptatie, homologie en analogie, kunstmatige selectie, soortvorming en de evolutionaire stamboom.

EVOLUTIE · SOORTVORMING

Quiz

Terugblik: Evolutie en soortvorming

Les 3 van 3. Leerlingen beantwoorden individueel; bespreek na elke paar vragen kort de antwoorden. Image credit: John Gould / Wikimedia Commons, publiek domein

Vul in

Een soort bestaat uit organismen die onderling vruchtbare nakomelingen kunnen krijgen; een populatie is een groep van één soort in een gebied.

soort

populatie

geslacht

genenpool

Soort: vruchtbare nakomelingen. Populatie: één soort in één gebied. Verwachte fout: geslacht, dat is een groep verwante soorten.

Hoe ontstaat nieuwe genetische variatie in een populatie?

A

Door gerichte mutaties die een organisme nodig heeft

B

Doordat organismen zich aanpassen aan hun milieu

C

Doordat selectie nieuwe allelen maakt

D

Door willekeurige mutatie van het DNA

Nieuwe allelen ontstaan door willekeurige mutatie. Selectie kiest alleen uit wat er al is. Verwachte fout: denken dat het milieu gerichte mutaties veroorzaakt.

Een genenpool heeft 200 allelen, waarvan 150 keer allel A. Frequentie van A?

A

75%

B

25%

C

50%

D

150%

150 gedeeld door 200 is 0,75, dus 75%. Verwachte fout: 25%, dat is de frequentie van het andere allel, of 150% door niet te delen.

Welk voorbeeld is een selectiedruk?

A

Een mutatie in het DNA van een muis

B

Een muis met een donkere vacht

C

Roofvogels die vooral opvallende muizen vangen

D

Het aantal muizen op een eiland

Een selectiedruk is een milieufactor die bepaalt wie overleeft en zich voortplant, zoals predatie. Verwachte fout: een eigenschap of mutatie als selectiedruk zien.

Vul in

De fitness van een organisme is het voortplantingssucces; een erfelijke eigenschap die de overlevingskans vergroot, heet een adaptatie.

fitness

adaptatie

selectiedruk

mutatie

Fitness is voortplantingssucces, adaptatie een erfelijke eigenschap die past bij het milieu. Verwachte fout: selectiedruk invullen, dat is de milieufactor.

Zet de stappen van natuurlijke selectie in de goede volgorde

1

Organismen met een gunstig fenotype krijgen meer nakomelingen

2

Een selectiedruk werkt op het fenotype

3

Het gunstige allel komt vaker voor in de genenpool

4

Er is erfelijke variatie in de populatie

Eerst is er variatie, dan werkt de selectiedruk, dan meer nakomelingen en tot slot een hogere allelfrequentie. Verwachte fout: de selectiedruk vóór de variatie zetten.

Welke naam is het geslacht (genus) van Panthera leo en Panthera tigris?

A

leo

B

tigris

C

Panthera

D

Panthera leo

Het geslacht is het eerste deel van de wetenschappelijke naam. Verwachte fout: de soortnaam leo kiezen of de hele naam Panthera leo.

Welke uitspraak over homologie en analogie klopt?

A

Alleen homologie wijst op een gedeelde voorouder

B

Alleen analogie wijst op een gedeelde voorouder

C

Beide wijzen altijd op een gedeelde voorouder

D

Beide zeggen niets over afstamming

Homologe organen hebben dezelfde oorsprong, analoge hebben alleen dezelfde functie. Verwachte fout: uit gelijke functie een gemeenschappelijke voorouder afleiden.

Wat is een overeenkomst tussen natuurlijke en kunstmatige selectie?

A

Bij beide bepaalt het milieu de selectiedruk

B

Bij beide kiest de mens de eigenschappen

C

Bij beide ontstaan nieuwe allelen door selectie

D

Beide kiezen uit bestaande genetische variatie

Beide vormen kiezen uit variatie die er al is, waardoor de allelfrequentie verandert. Verwachte fout: de mens ook bij natuurlijke selectie als kiezer zien.

Leg uit wat reproductieve isolatie is.

Een goed antwoord: twee groepen planten zich niet meer met elkaar voort, doordat ze geen vruchtbare nakomelingen meer kunnen krijgen of elkaar niet meer ontmoeten. Verwachte fout: alleen geografische scheiding noemen.

Zet de stappen van soortvorming in de goede volgorde

1

Er ontstaan verschillen in allelfrequenties

2

De groepen krijgen geen vruchtbare nakomelingen meer

3

Een populatie wordt in twee delen gescheiden

4

De genenpools ontwikkelen zich apart

Eerst scheiding, dan aparte genenpools met andere mutaties en selectiedruk, dan verschillende allelfrequenties en tot slot reproductieve isolatie. Verwachte fout: reproductieve isolatie vooraan zetten.

Van welke voorouder stammen soort Q, R en S samen af?

A

Voorouder 1

B

Voorouder 2

C

Voorouder 3

D

Soort P

Voorouder 2 is de meest recente gemeenschappelijke voorouder van Q, R en S. Voorouder 3 geldt alleen voor R en S. Verwachte fout: voorouder 3 kiezen. Image credit: Eigen afbeelding, LessonUp

Hoe zeker voel je je over dit onderwerp?

1

Heel zeker

2

Redelijk zeker

3

Niet zo zeker

4

Helemaal niet zeker

Gebruik de uitslag om te bepalen of je een onderdeel herhaalt.

EVOLUTIE · SOORTVORMING

Goed gedaan!

Je kunt nu uitleggen hoe variatie, selectie en isolatie samen nieuwe soorten laten ontstaan.