Hoogbegaafdheid

• newEditor

1. terugkoppeling vanuit Anneke & telefoonbeleid 9:00 - 9:30

2. Zorgvierkant - Hendrien 15 - 20 min

3. HB 60 min

pauze tot 11:00u pauze

4. Differentiëren 20min - 15 min eigen les ontwerp - 15 terugkoppelin

5. pauze tot 13:00u

4. vakwerkenplannen & PTA werktijd

Rond 3 uur stoppen.

Hoogbegaafdheid

Welk gedrag zie je? Hoe herken je het? Waar liggen de verantwoordelijkheden? Welke valkuilen kunnen er zijn? Wat is de rol van de docent?

Onderwerpen

• Definitie

• Sociaal functioneren

• Opvoeding

• Stress en burnout: embodio's

• Visie WSV

• De (vak)docent

Definitie

Definitie

(Hoog)begaafde leerlingen hebben een 'sterk brein' met een groot 'ontwikkelingspotentieel'.

Intelligent, creatief en motivatie/focus

Voorbeeld pianospelen --> leercurve is eerst heel stijl, daarna niet meer

Potentie om = nature

Omgaan met = nurture

Sociaal functioneren

De kenmerken die alle (hoog)begaafde leerlingen hebben, ontstaan niet zomaar. Hoe hoger de intelligentie, hoe groter het 'vergrootglas' dat op deze karaktereigenschappen ligt.

Als intelligentie afneemt, neemt ook het bewustzijn af.

(Hoog)begaafde leerlingen hebben een versterkt bewustzijn.

• Oorzaak --> gevolg (van gedrag)

• Rechtvaardigheid

• Gevoeligheid

• Kritisch

• Lat hoog leggen

Rechtvaardigheid:

voorbeeld van 'regel schoenen bij de deur' veel kinderen moeten eerst 10x zien dat hun ouders deze afspraak niet nakomen of het boeit ze niet voordat ze hier zelf moeilijk over zullen doen. Een HB-kind zal dit na 2 of 3x al opmerken en hier meteen wat van zeggen of de discussie over de regel aangaan.

Piekeren:

opmerking over Trump

opmerking over doodgaan of een bericht in het nieuws over een ongeval

De lat hoog leggen

Kinderen doen dit niet bewust.

Voorbeeld 'Teken een appel'

De lat ligt hoog: de appel moet helemaal goed getekend zijn.

Mogelijke reacties:

1. Perfectionist

2. Vermijder

3. Observeerder

Dit geldt niet alleen voor een schoolse setting, deze kinderen leggen de lat op veel vlakken erg hoog. Ook op sociaal gebied (vriendschappen bijvoorbeeld).

Mogelijk reacties:

1.Perfectionist à Tekent met veel frustratie een ongeveer goede appel. De juf is helemaal tevreden, want hij behoort tot de best getekende appels van de klas. Het kind snapt niet waarom de juf blij is, want er zitten nog fouten in de tekening.

2.Vermijder à ik ga geen perfecte appel kunnen tekenen, dus dat ga ik niet doen.

3.Observeerder à kijkt hoe anderen de appel tekenen, ziet appels die bij lange na niet goed zijn, de juf complimenteert deze leerlingen. Kind besluit ongeveer hetzelfde te tekenen als de andere leerlingen. (= aanpasgedrag)

Rechtvaardigheid

Jonge kinderen met HB kunnen met conflicten last krijgen van dat uitvergrootte rechtvaardigheidsgevoel.

• Leeftijdsgenootjes willen het huidige conflict oplossen.

• Het HB-kind vindt dat niet 'rechtvaardig' en haalt er ook alle vergelijkbare eerdere conflicten bij.

Gevoeligheid

Ze piekeren meer en hebben meer zorgen.

Ze willen een grote vorm van respect voelen en krijgen. Dit heeft een grote impact op hun sociaal functioneren.

Voorbeeld: klassikaal leerling aanspreken

Een kind dat zichtbaar (voor iedereen) een consequentie krijgt, vinden ze niet respectvol. Ze maken zich dan druk over hoe dat voor die leerling moet zijn en al helemaal hoe het voor henzelf is als het henzelf overkomt.

Geen goed of fout, ze moeten er ook mee leren omgaan. Maar ben ervan bewust dat het bij deze leerlingen meer impact kan hebben dan anderen.

Voorbeeld opmerkingen trump of krantenartikel over een ongeval

Vriendschappen

Vriendschappen sluiten vinden sommige HB-leerlingen daarom lastig. Ze hebben minder aansluiting.

• Conflicten blijven langer hangen.

• Hun rechtvaardigheidsgevoel zit hen in de weg.

• De lat ligt ook bij de verwachting van de vriendschap, vertrouwen is snel gebroken.

In vriendschappen kunnen ze ook gaan 'observeren' en hiermee aanpasgedrag laten zien, maar van binnen voelen ze zich niet gezien en hebben ze het idee dat ze met idioten omgaan.

Geen goed of fout, ze moeten er ook mee leren omgaan. Maar ben ervan bewust dat het bij deze leerlingen meer impact kan hebben dan anderen.

Voorbeeld opmerkingen trump of krantenartikel over een ongeval

Opvoeding

Nurture zegt alles over hoe een (hoog)begaafde leerlingen zijn potentieel kan benutten.

Vorming hiervan door:

• opvoeding

• schoolcarrière

• omgang met leeftijdsgenootjes

Verantwoordelijkheid van het ontwikkelingen van dit potentieel ligt voor een groot deel bij ouders en school. Hoe ouder het kind wordt hoe meer deze verantwoordelijkheid bij het kind kom te liggen.

Opvoeding

Opvoeden heeft een grote impact op de vorming van verwachtingen en het leren omgaan met conflicten en vastlopen in schoolwerk.

• Grote verwachtingen zorgen kunnen zorgen voor teleurstellingen en een toename aan druk van buitenaf op het kind.

Ouders zijn snel geneigd om het kind als 'slachtoffer' van het systeem te zien: het systeem is niet aangepast op het HB-kind. Kinderen kunnen dan 'meebesmet' raken en een negatieve attitude ontwikkelen ten opzichte van school of angsten ontwikkelen.

In het ergste geval

Voorbeeld overgang van basisschool naar middelbare school.

Voorbeeld 'alle trauma's van de basisschool'

Opvoeding

Opvoeden heeft een grote impact op de vorming van verwachtingen en het leren omgaan met conflicten en vastlopen in schoolwerk.

Hoe ga je er dan wel mee om?

• Daag het kind uit om vast te lopen en ga conflicten niet uit de weg.

• Bekijk samen met het kind hoe hij zich uit een situatie kan redden, wat hij de volgende keer anders kan doen.

• Houd verwachtingen realistisch: niet alles hoeft leuk te zijn en soms zitten dingen tegen.

Geldt voor alle kinderen, maar HB-kinderen lopen hier veel sneller op vast.

In het ergste geval

Voorbeeld overgang van basisschool naar middelbare school.

Voorbeeld 'alle trauma's van de basisschool'

Stress en burnout

Als een hoog IQ wordt vastgesteld komen meteen verwachtingen:

• hoge schoolprestaties en cijfers

• leerling snapt iets veel sneller, bijna geen uitleg nodig

• zal niet vastlopen bij de 'gewone opdrachten', dit kan die al

• het kind moet ineens 'iets kunnen', want 'het is slim'.

Termen als 'onderpresteren, lui of dropout' geven alleen maar aan dat het kind niet aan verwachtingen voldoet --> vermijden dus!

Probeer als docent ook geen verwachting uit te spreken!

Stress en burnout

HB-leerlingen ervaren over het algemeen meer stress en zullen eerder overlopen en in een burnout terechtkomen.

Hoe kun je leerlingen die veel stress ervaren helpen?

• Herken de valkuilen = embodio's!

• Onderzocht en in beeld gebracht door
  Tessa Kieboom & Kathleen Venderickx.

Stress en burnout komen door de embodio's

Embodio's

Embodio's ontwikkelen zich in de kindertijd. Als je ze herkent, kun je daarin trainen om ermee om te leren gaan.

Hoe ontstaan ze in de kindertijd?

• Doordat je meer kunt dan van je wordt gevraagd worden valkuilen niet 'getriggerd'. Je leert dus niet omgaan met bepaalde valkuilen en daardoor blijven ze in stand.

• Je krijgt niet de kans om goede copings mechanismen te ontwikkelen.

• Hoe langer je hierin vastzit, hoe groter een embodio wordt.

  • Belangrijk dus om het potentieel te benutten en het kind te blijven uitdagen!

Opdracht

Er komen een aantal embodio's langs.

Misschien dat er een aantal bekend voorkomen? Schiet er meteen een situatie of situatie/conflict dat een leerling heeft gehad naar boven?

Noteer dit telkens in 2 of 3 steekwoorden voor jezelf.
(geheugensteuntje om ze zo te kunnen bespreken)

Alle kinderen & volwassenen kunnen deze embodio's ervaren. Echter zie je dat ze bij HB-leerlingen erg uitvergroot zijn of dat ze in veelvoud aanwezig zijn.

Embodio 1: zichzelf als de norm zien

Denken dat iedereen dingen aanpakt zoals zijzelf het doen. Verschillen ervaren ze als een tekort aan zichzelf: "Ik kan het niet, het ligt aan mij."

Wat helpt:

• Help met relativeren.

• Laat zien dat iedereen dingen anders aanpakt.

• We zijn allemaal anders en iedereen loopt wel eens vast.

HB-kinderen lopen vaak pas op latere leeftijd tegen dingen aan dan leeftijdsgenootjes. Ze zijn dan verbaal al veel sterker. Ze kunnen dan voor zichzelf ontzettend goed redeneren en discussiëren om ergens onderuit te komen.

Omdat de meeste volwassenen zich hier niet van bewust zijn, denken ze dat het een kind is dat zichzelf goed kent en een groot zelfinzicht heeft en dus een goede keuze voor zichzelf maakt.

Kracht van omgaan met stress en burnout voorkomen is embodio's erkennen en het kind juist triggeren om ermee om te gaan (op gepaste wijze)! Ze hebben hier een inhaalslag te maken.

Embodio 2: een fout

Moeite met fouten maken, gaan fouten vermijden en verliezen hierdoor vertrouwen.

• Dit wordt vaak aangezien voor faalangst omdat de emoties bij HB-leerlingen ook uitvergroot zijn.

Wat helpt?

• Uitdagen en dit triggeren.

• Bespreken & helpen relativeren: je ervaart het als vervelend, maar vind je omgeving dat ook? Is dat slechte cijfer echt zo erg? De wereld draait gewoon weer door, zo erg is het niet

HB-kinderen lopen vaak pas op latere leeftijd tegen dingen aan dan leeftijdsgenootjes. Ze zijn dan verbaal al veel sterker. Ze kunnen dan voor zichzelf ontzettend goed redeneren en discussiëren om ergens onderuit te komen.

Omdat de meeste volwassenen zich hier niet van bewust zijn, denken ze dat het een kind is dat zichzelf goed kent en een groot zelfinzicht heeft en dus een goede keuze voor zichzelf maakt.

Kracht van omgaan met stress en burnout voorkomen is embodio's erkennen en het kind juist triggeren om ermee om te gaan (op gepaste wijze)! Ze hebben hier een inhaalslag te maken.

Embodio 3: iets bereiken kost tijd

Ze zijn gewend iets meteen te kunnen of in ieder geval heel snel. Dat het meer moeite kost frustreert, ze verliezen de moed, stoppen of geven op.

Wat helpt?

• Helpen herinneren waarom ze het wél willen.

• Helpen herinneren aan lange termijn doel en welke investering daar nu dan voor nodig is.

• Geef voorbeelden van situaties waar doorzetten loonde en vergelijk dat met de huidige situatie.

HB-kinderen lopen vaak pas op latere leeftijd tegen dingen aan dan leeftijdsgenootjes. Ze zijn dan verbaal al veel sterker. Ze kunnen dan voor zichzelf ontzettend goed redeneren en discussiëren om ergens onderuit te komen.

Omdat de meeste volwassenen zich hier niet van bewust zijn, denken ze dat het een kind is dat zichzelf goed kent en een groot zelfinzicht heeft en dus een goede keuze voor zichzelf maakt.

Kracht van omgaan met stress en burnout voorkomen is embodio's erkennen en het kind juist triggeren om ermee om te gaan (op gepaste wijze)! Ze hebben hier een inhaalslag te maken.

Embodio 4: communicatie

HB-leerlingen hebben soms een erg directe manier van communiceren op basis van feiten. Anderen ervaren dit als direct en onprettig. Ze krijgen daardoor minder ruimte van anderen.

Hun manier van communiceren ligt dan in de weg om een conflict op te kunnen lossen.

Wat helpt?

• Help hen zich verplaatsen in een ander.

HB-kinderen lopen vaak pas op latere leeftijd tegen dingen aan dan leeftijdsgenootjes. Ze zijn dan verbaal al veel sterker. Ze kunnen dan voor zichzelf ontzettend goed redeneren en discussiëren om ergens onderuit te komen.

Omdat de meeste volwassenen zich hier niet van bewust zijn, denken ze dat het een kind is dat zichzelf goed kent en een groot zelfinzicht heeft en dus een goede keuze voor zichzelf maakt.

Kracht van omgaan met stress en burnout voorkomen is embodio's erkennen en het kind juist triggeren om ermee om te gaan (op gepaste wijze)! Ze hebben hier een inhaalslag te maken.

Embodio 4: heftige emoties

Bij HB-leerlingen zijn emoties vaak erg uitvergroot en heftiger. Ook hier moeten ze mee leren omgaan en de situaties niet uit de weggaan.

Heftigere emotie betekent niet dat de situatie ook heftiger was! Zo ervaart de leerling het misschien wel.

Wat helpt?

• Helpen met relativeren van de situatie

• Keur de emotie niet af! Een gevoel is een gevoel en daar kan niemand wat aan doen als hij/zij die ervaart.

HB-kinderen lopen vaak pas op latere leeftijd tegen dingen aan dan leeftijdsgenootjes. Ze zijn dan verbaal al veel sterker. Ze kunnen dan voor zichzelf ontzettend goed redeneren en discussiëren om ergens onderuit te komen.

Omdat de meeste volwassenen zich hier niet van bewust zijn, denken ze dat het een kind is dat zichzelf goed kent en een groot zelfinzicht heeft en dus een goede keuze voor zichzelf maakt.

Kracht van omgaan met stress en burnout voorkomen is embodio's erkennen en het kind juist triggeren om ermee om te gaan (op gepaste wijze)! Ze hebben hier een inhaalslag te maken.

Embodio 5: lege toolbox

Leren leren is niet geautomatiseerd, want het nut van de leerstrategie wordt niet gezien. Het is niet nodig. Leerstrategie is behandeld, maar de leerling heeft het niet op zichzelf betrokken: was niet relevant.

Wat helpt:

• Leerling triggeren in een situatie dat leerstrategie wél noodzakelijk is. Met andere woorden: uitdaging in de lesstof! De leerling laten vastlopen.

Let op: een HB-leerling uitdaging geven en hem zien vastlopen met deze uitdaging is JUIST een goed teken!
Betekent niet dat hij die uitdaging niet kan en hij 'dus toch niet zo slim is'.

HB-kinderen lopen vaak pas op latere leeftijd tegen dingen aan dan leeftijdsgenootjes. Ze zijn dan verbaal al veel sterker. Ze kunnen dan voor zichzelf ontzettend goed redeneren en discussiëren om ergens onderuit te komen.

Omdat de meeste volwassenen zich hier niet van bewust zijn, denken ze dat het een kind is dat zichzelf goed kent en een groot zelfinzicht heeft en dus een goede keuze voor zichzelf maakt.

Kracht van omgaan met stress en burnout voorkomen is embodio's erkennen en het kind juist triggeren om ermee om te gaan (op gepaste wijze)! Ze hebben hier een inhaalslag te maken.

Embodio 6: overpresteren

Ze lopen vast omdat ze het te druk hebben met alles perfectionistisch willen doen. Ze hebben geen tijd over en kunnen dit niet volhouden.

• Denken vaak te moeilijk

• Zijn veel tijd kwijt met kleine dingen

• Niet tevreden met een 9.5 (waar is die 0,5 aftrek dan voor?)

Deze komt vaak pas echt in beeld eind van de middelbare school of op het HBO of WO.

Wat helpt?

• Uitdagen, moeilijke opdrachten geven en ze niet alleen maar 8'es en 9'ens laten halen.

HB-kinderen lopen vaak pas op latere leeftijd tegen dingen aan dan leeftijdsgenootjes. Ze zijn dan verbaal al veel sterker. Ze kunnen dan voor zichzelf ontzettend goed redeneren en discussiëren om ergens onderuit te komen.

Omdat de meeste volwassenen zich hier niet van bewust zijn, denken ze dat het een kind is dat zichzelf goed kent en een groot zelfinzicht heeft en dus een goede keuze voor zichzelf maakt.

Kracht van omgaan met stress en burnout voorkomen is embodio's erkennen en het kind juist triggeren om ermee om te gaan (op gepaste wijze)! Ze hebben hier een inhaalslag te maken.

Embodio 6: anders zijn

Veel HB-leerlingen voelen zich anders. Gaan aan zichzelf twijfelen. Moeite met kwalitatief contact leggen en vriendschappen opbouwen.

Wat helpt?

• Beseffen dat dit normaal is en erbij hoort.

• De meeste mensen leren hun beste vrienden niet kennen op de basisschool of middelbare school (verwachting aanpassen, de lat ligt hier hoog).

• Onderscheid laten maken tussen kennissen en beste vrienden.

HB-kinderen lopen vaak pas op latere leeftijd tegen dingen aan dan leeftijdsgenootjes. Ze zijn dan verbaal al veel sterker. Ze kunnen dan voor zichzelf ontzettend goed redeneren en discussiëren om ergens onderuit te komen.

Omdat de meeste volwassenen zich hier niet van bewust zijn, denken ze dat het een kind is dat zichzelf goed kent en een groot zelfinzicht heeft en dus een goede keuze voor zichzelf maakt.

Kracht van omgaan met stress en burnout voorkomen is embodio's erkennen en het kind juist triggeren om ermee om te gaan (op gepaste wijze)! Ze hebben hier een inhaalslag te maken.

Opdracht

Bespreek met elkaar (groep van 3 of 4 personen):

1. Welke embodio's hebben jullie herkent?
   Welke ben je tijdens een les of bij een leerling tegengekomen.

Alle kinderen & volwassenen kunnen deze embodio's ervaren. Echter zie je dat ze bij HB-leerlingen erg uitvergroot zijn of dat ze in veelvoud aanwezig zijn.

2. 
   

Stress en burnout

De mate van stress en de kans op een burnout (of het niet meer naar school kunnen) hangt sterk samen met de embodio's.

Begeleiding dient dan ook te starten met het herkennen van de embodio's en hierop psycho-educatie toepassen.

Als vakdocent hoef je deze embodio's niet uit je hoofd te kennen, maar het geeft wel inzicht in gedrag van de leerling:

• de hele denkwereld van de leerling is vaak onzichtbaar, maar de weerstand en het gedrag niet!

HB-kinderen lopen vaak pas op latere leeftijd tegen dingen aan dan leeftijdsgenootjes. Ze zijn dan verbaal al veel sterker. Ze kunnen dan voor zichzelf ontzettend goed redeneren en discussiëren om ergens onderuit te komen.

Omdat de meeste volwassenen zich hier niet van bewust zijn, denken ze dat het een kind is dat zichzelf goed kent en een groot zelfinzicht heeft en dus een goede keuze voor zichzelf maakt.

Kracht van omgaan met stress en burnout voorkomen is embodio's erkennen en het kind juist triggeren om ermee om te gaan (op gepaste wijze)! Ze hebben hier een inhaalslag te maken.

Gedrag dat je ziet

• "Ik wil geen uitdaging, is extra werk, niet eerlijk, andere hoeven dit niet, etc"

• Fouten stoppen in makkelijke dingen, zodat ze geen moeilijke dingen hoeven te doen.

• Lege opgaves, huiswerk dat niet op orde is.

• Toetsen vermijden

• Motivatie die verdwijnt

• Heftige emoties

• Sterk uitgesproken rechtvaardigheidsgevoel

• Hoge verwachting van de docent: kritisch zijn op handelen van de docent

Visie SWV Rivierenland

Onderwijs wil je als school duurzaam organiseren.

• Investeren in de eerste lijn (in de klas) is duurzamer dan investeren in de tweede lijn (extra zorg)

  • Kennis bij de vakdocent

  • Tools en handvaten bij de vakdocent

    • Differentiatie!

    • Groeimindset

    • Afwijken van de methode

• Het speciaal onderwijs wordt steeds kleiner, steeds meer komt naar het regulieren onderwijs --> investeren in inclusief onderwijs.

Wat kan de vakdocent

• Vermijd het uitspreken van verwachtingen.

• Geef vertrouwen

• Geef uitdaging waar nodig (niet elk HB-kind heeft op alle vlakken uitdaging/versnelling nodig, soms is maar voor 1 vak al voldoende of kan het buiten de school gezocht worden)

• Maak het uitdagend, maar wel haalbaar (bied tussenstappen, hiermee voorkom je faalangstige gedachten en vermijding)

• Neem zorgen serieus, maar neem ze niet over en lach ze ook niet weg. Help met redeneren hoe ze ermee om kunnen gaan.

Differentieer in je les!

• Inhoud

  • maak onderscheid tussen basis, verdieping en verrijking. Doe dit niet als 'extra' maar 'in plaats van' en stel het als verplichting en geen keuze.

  • binnen de verdieping of verrijking kun je wel keuzes aanbieden.

• Proces

  • moeten alle leerlingen de uitleg volgen? mogen sommige al eerder beginnen? hebben alle leerlingen extra tijd nodig? wat kunnen ze doen als ze klaar zijn?

  • Begeleiding kan ook verschillen: ook de HB-leerling met extra uitdaging moet begeleiding krijgen en zal vastlopen met zijn opdrachten. Een 'vlotte' leerling betekent niet een leerling die alles zelf kan! Bied aan het einde van de les ruimte om met deze leerlingen wat te kunnen bespreken

  • Geef

•