Literatuur klas 4

Literatuur klas 4

1 / 20
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvwoLeerjaar 4

In deze les zitten 20 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Literatuur klas 4

  • Mensen vertellen elkaar voortdurend verhalen

    • fictie

    • eigen ervaringen

  • Hierbij gebruiken we verteltechnieken

    • keuze voor perspectief

    • selectie van gebeurtenissen

    • ordenen materiaal, maken samenhangend geheel

    • woordkeuze

  • Waarom?

    • abstract → concreet

    • Kennelijk hebben we verhalen nodig om de werkelijkheid, ook onszelf, beter te begrijpen.

In deze les: wanneer is een boek literatuur en wanneer niet (lectuur)?

wat zijn de 4 hoofdgenres?

Wat is fictie en wat is non-fictie?

Hoe zit het precies met de begrippen verteltijd en vertelde tijd?


De 4 hoofdgenres binnen de literatuur zijn:


epiek
verhalende teksten

drama

toneelstukken

lyriek 

de uiting van gevoelens, zonder verhaallijn

didactiek

zakelijke teksten met een boodschap


wat is het verschil tussen fictie en non-fictie?

Bij het analyseren van literatuur bekijk je hoe het boek is opgebouwd, je bestudeert de intentie van de auteur: wat wil hij/zij zeggen met het verhaal? Wat is de boodschap? Zijn er misschien meerdere boodschappen verstopt in de diepere lagen van het verhaal? Je onderzoekt het thema, de personages en probeert een zo volledig mogelijk beeld te krijgen van een boek.

Ook spelen tijd, ruimte en handeling een belangrijke rol. Op de laatste begrippen zoomen we later in, eerst even wat meer over tijd:

Het verschil tussen de begrippen "verteltijd" en vertelde tijd"

Wat zou een flashback binnen een verhaal kunnen zijn?

En een flashforward?

Nu kijken we even naar ruimte:


Vaak heeft de ruimte (waar het verhaal zich afspeelt) een functie, het creëert bijvoorbeeld spanning. Het gebrek van ruimte is vaak heel cliché, personage is somber en het regent, of horrorverhalen in verlaten kastelen zonder telefonisch bereik etc. Vraag: Waarom heeft de auteur hiervoor gekozen? Wat is de functie ervan? 

plaats

welk land, welke stad?

ruimte

waar spelen de verschillende scènes zich af, welke kamer, welke natuur, wat zijn de weersomstandigheden etc. 

HEX

Auteur: Thomas Olde Heuvelt

Wie er wordt geboren is gedoemd er tot zijn dood te blijven. Het ogenschijnlijk pittoreske dorpje Beek is in de greep van de Wylerheks, een vrouw uit de 17e eeuw met dichtgenaaide mond en ogen.

‘Briljant en volstrekt origineel’ noemde Stephen King HEX van Thomas Olde Heuvelt. HEX is een razend spannende thriller. Wie er wordt geboren is gedoemd er tot zijn dood te blijven. Wie er zich vestigt komt er nooit meer weg. Het ogenschijnlijk pittoreske dorpje Beek is in de greep van de Wylerheks, een vrouw uit de zeventiende eeuw wier ogen en mond zijn dichtgenaaid. Zwijgend loopt ze door de straten en dringt ze de huizen binnen, nachtenlang staat ze aan je bed. Iedereen weet dat haar ogen nooit mogen worden geopend. Er wordt alles aan gedaan om haar aanwezigheid geheim te houden. Maar als een groep jongeren besluit viral te gaan met de heks, laat ze de moderne samenleving langzaam maar zeker afglijden naar middeleeuwse praktijken. En dan is de wraak van de Wylerheks nog niet eens begonnen...

Thema's

  1. Angst en controle
    De inwoners van Beek proberen de heks te beheersen — maar leven juist in angst. Dat symboliseert hoe angst een gemeenschap kan verstikken.

  2. Traditie versus moderniteit
    De botsing tussen het middeleeuwse bijgeloof en de moderne online cultuur is opvallend. De jongeren willen “viral gaan”, maar dat botst met eeuwenoude angsten en taboes.

  3. Geheimhouding en groepsdruk
    De dorpsgemeenschap houdt de vloek verborgen — wat doet dat met mensen, als je moet leven met een leugen of iets onbespreekbaars?

  4. Technologie en verantwoordelijkheid
    De rol van sociale media als katalysator voor rampspoed legt een moderne laag over het klassieke griezelverhaal.




Symboliek

  • De Wylerheks: staat symbool voor het onderdrukte kwaad of schuldgevoel dat nooit echt verdwijnt. Haar dichtgenaaide mond en ogen suggereren zwijgen, ontkenning, en onmacht om de waarheid te zien of te spreken.

  • Het dorp Beek: een microkosmos waarin menselijke zwaktes worden uitvergroot — angst, nieuwsgierigheid, schuld, groepsgedrag.

Stijl en toon

  • Herhaling: De zin “Wie er wordt geboren is gedoemd er tot zijn dood te blijven” benadrukt de onontkoombaarheid van de vloek en schept direct een beklemmende sfeer.

  • Contrasten: Het “ogenschijnlijk pittoreske dorpje” blijkt een plaats van terreur — een klassiek horrormotief (het kwaad schuilt in het alledaagse).

  • Filmische beeldspraak: De heks “loopt door de straten en dringt de huizen binnen” — het beeld is visueel, haast alsof de camera meedraait.

Tijd

In dit fragment speelt tijd op verschillende niveaus:

a. Vertelde tijd (de tijd in het verhaal)

Het verhaal bestrijkt meerdere eeuwen:

  • De Wylerheks komt uit de 17e eeuw.

  • De gebeurtenissen spelen zich af in het heden (er is sprake van “viral gaan”, sociale media, enz.).

De roman maakt dus gebruik van historische lagen: het verleden dringt door in het heden.
Dat creëert een gevoel dat de tijd “stilstaat” in Beek — een dorp dat niet mee evolueert met de buitenwereld.

Tijdservaring

De inwoners lijken gevangen in de tijd:

  • Ze kunnen Beek niet verlaten (“gedoemd er tot zijn dood te blijven”).

  • De heks is een overblijfsel uit het verleden, maar nog steeds aanwezig.

  • De tijd in Beek lijkt cyclisch in plaats van lineair — alles herhaalt zich, niemand ontsnapt.

Ruimte

De ruimte is heel belangrijk in HEX, en zelfs symbolisch geladen.

a. Letterlijke ruimte

  • Het dorp Beek: klein, geïsoleerd, pittoresk maar verstikkend.

  • Binnenruimtes (huizen, slaapkamers): de heks dringt zelfs dáár binnen — geen plek is veilig.

  • De grenzen van het dorp zijn letterlijk onoverschrijdbaar: wie er woont, kan niet weg.

b. Symbolische ruimte

  • Beek is een metafoor voor een afgesloten gemeenschap waarin angst en geheimhouding regeren.

  • De tegenstelling tussen Beek en de “buitenwereld” (de moderne samenleving) benadrukt het spanningsveld tussen traditie en vooruitgang.

  • Wanneer de jongeren “viral gaan”, vervagen die grenzen: het kwaad van Beek verspreidt zich naar buiten.

Ruimte en spanning:
De beperkte, afgesloten ruimte versterkt het gevoel van claustrofobie en noodlot — typische elementen in horrorverhalen.

Hoe zit het met de personages? Je zou het zo kunnen zien: De gemeenschap van het dorpje Beek vormt een collectieve protagonist. En de hex is de klassieke antogonist. Wat weten jullie al van protagonisten en antagonisten?

In de literatuur onderscheiden we round characters en flat characters. Wat zou round kunnen betekenen in dit verband? En flat?