3.4 Macht op de markt 2/2
Macht op de markt
Onderdelen in deze les
Macht op de markt
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan uitleggen wat een oligopolie en een kartel zijn.
Deze slide heeft geen instructies
Waar denk je aan bij weinig aanbieders op een markt?
Laat leerlingen woorden noemen zoals duurder, minder keuze, macht, afspraken, grote bedrijven of concurrentie. Gebruik de reacties als brug naar marktmacht, oligopolie en kartel.
Wat is marktmacht?
Soms zijn er weinig aanbieders op een markt.
Daardoor heeft elk bedrijf meer invloed op:
de prijs
het aanbod
de concurrentie
Hoe minder concurrenten, hoe groter de kans op marktmacht.
Open vanuit herkenbare voorbeelden, zoals supermarkten, telefoonproviders of energieleveranciers. Leg uit dat marktmacht betekent dat bedrijven niet zomaar prijsnemers zijn.
Wat is een oligopolie?
Een oligopolie is een markt met een klein aantal grote aanbieders.
Die bedrijven letten sterk op elkaar. Als één bedrijf iets verandert, reageren de andere vaak ook.
Deze slide heeft geen instructies
Kenmerken van een oligopolie
weinig grote aanbieders
veel klanten
bedrijven zijn van elkaar afhankelijk
prijzen veranderen vaak niet los van elkaar
concurrentie gaat ook via reclame, service en kwaliteit
Benadruk de wederzijdse afhankelijkheid: bedrijven moeten steeds nadenken over de reactie van concurrenten.
Voorbeelden van oligopolie
Voorbeelden zijn markten waarin maar enkele grote bedrijven actief zijn:
benzineverkoop
vliegtuigbouw
telecom
grote supermarktketens
Noem dat het om voorbeelden gaat van markten waar een paar grote spelers een groot deel van de markt hebben. Houd het eenvoudig op VMBO-niveau.
Gevolgen van een oligopolie
Een oligopolie kan zorgen voor:
hogere prijzen dan bij veel concurrentie
minder keuze voor consumenten
snelle reactie tussen bedrijven
soms ook innovatie, omdat bedrijven elkaar willen verslaan
Laat zien dat de gevolgen niet alleen negatief zijn. Bedrijven kunnen ook investeren in betere producten of service om klanten te winnen.
Wat past het best bij een oligopolie?
Veel kleine aanbieders
Eén grote aanbieder
Weinig grote aanbieders
Alleen de overheid
Toetst de kern van de definitie. Afleiders sluiten aan bij verwarring met volledige concurrentie, monopolie en overheid.
Vul de begrippen in
In een oligopolie zijn maar een paar grote aanbieders. Daardoor hebben bedrijven meer marktmacht en letten ze goed op elkaar. De consument heeft soms minder keuze en betaalt hogere prijzen dan bij veel concurrentie.
De zinnen volgen direct uit de uitleg over marktmacht, kenmerken en gevolgen van een oligopolie.
Wat is een kartel?
Een kartel is een afspraak tussen bedrijven om de concurrentie te beperken.
Bedrijven spreken bijvoorbeeld af:
welke prijs ze vragen
hoeveel ze verkopen
wie welke klanten krijgt
Leg uit dat bedrijven in een kartel eigenlijk minder echt concurreren, ook al lijken het aparte bedrijven.
Waarom vormen bedrijven een kartel?
Bedrijven willen met een kartel vaak:
meer winst maken
prijsoorlogen voorkomen
zekerheid krijgen over hun afzet
Samenwerken kan voor hen gunstig zijn, maar niet voor de consument.
Deze slide heeft geen instructies
Nadelen van een kartel
Voor consumenten heeft een kartel vaak nadelen:
hogere prijzen
minder keuze
minder eerlijke concurrentie
minder prikkel om beter of goedkoper te worden
Koppel dit terug aan het doel van concurrentie in een markteconomie: lagere prijzen, betere kwaliteit en keuze.
Kartels zijn verboden
In Nederland zijn kartels meestal verboden.
Waarom?
Omdat eerlijke concurrentie belangrijk is voor:
consumenten
andere bedrijven
de economie als geheel
De overheid kan bedrijven controleren en straffen.
Je hoeft hier geen instanties uitgebreid te behandelen. Het belangrijkste punt is dat de overheid kartels aanpakt om concurrentie te beschermen.
Oligopolie of kartel?
Een oligopolie is een marktvorm.
Een kartel is een afspraak tussen bedrijven.
Dus:
weinig aanbieders = oligopolie
samenwerken om concurrentie te beperken = kartel
Een oligopolie kan leiden tot een kartel, maar dat hoeft niet.
Dit is het belangrijkste onderscheid van de les. Laat leerlingen zien dat de begrippen niet hetzelfde zijn.
Wat is een kartel?
Een marktvorm
Een prijsdaling
Een afspraak tussen bedrijven
Een nieuwe aanbieder
Controleert het onderscheid tussen marktvorm en afspraak.
Maak het verschil duidelijk
Een kartel is een afspraak tussen bedrijven om de concurrentie te beperken. Een oligopolie is juist een marktvorm met weinig grote aanbieders.
Laat leerlingen de twee kernbegrippen actief uit elkaar houden.
Leg kort uit: wat is het verschil tussen oligopolie en kartel?
Goede antwoorden noemen dat een oligopolie weinig aanbieders heeft en dat een kartel een afspraak is om concurrentie te beperken. Eventueel mag een leerling toevoegen dat een oligopolie tot een kartel kán leiden, maar niet hoeft.
Wat is één ding dat jij nu beter begrijpt?
Reflectievraag zonder goed of fout. Laat leerlingen één inzicht uit de les in eigen woorden noemen.
Welk voorbeeld hielp jou het meest vandaag?
Reflectievraag zonder goed of fout. Gebruik antwoorden om te zien welke uitleg of voorbeelden werkten.
Begrippen
marktmacht - invloed van een bedrijf op prijs, aanbod of concurrentie
oligopolie - markt met een klein aantal grote aanbieders
aanbieder - bedrijf dat producten of diensten verkoopt
concurrentie - strijd tussen bedrijven om klanten
kartel - afspraak tussen bedrijven om concurrentie te beperken
consument - persoon die producten of diensten koopt
winst - geld dat overblijft nadat kosten zijn betaald
Deze slide heeft geen instructies
