Les 7 en 8 Voor jezelf opkomen

• newEditor
• Mentorles
• Praktijkonderwijs
• Leerjaar 1

Welkom!

Check:

Telefoon in kluis ✅

Mijn jas is uit ✅

Ik zit op mijn plaats ✅

Laptop in je tas ✅

Periode 1.4

Voor jezelf opkomen

Les 7 en 8

Lesdoelen deze les

D1  Ik kan uitleggen wat de ik-boodschap is

D2  Ik kan in een rollenspel laten zien dat ik voor mezelf kan opkomen met de ik-boodschap

D3  Ik kan een stappenplan maken om een conflict op te lossen

D4  Ik kan in een rollenspel laten zien dat ik een conflict kan oplossen

Terugblik

Wat weet je nog van de vorige keer?

Wijs op de 3 stappen: 'Wie kan ze nog uit zijn hoofd?' – laat 1-2 leerlingen antwoorden.

Bevestig kort en enthousiast:

"Goed. Vandaag oefenen we de ik-boodschap nóg een keer – en daarna gaan we iets nieuws proberen. Iets wat jullie misschien nog nooit gedaan hebben."

Terugblikspel

1. Je wordt heel boos. Wat is stap 1 van SNPO?

2. Je bent gestopt. Nu ga je....

3. Je hebt nagedacht. Wat gebruik je bij stap P?

4. Je hebt gepraat. Wat is de laatste stap?

5. Noem een zinnetje voor stap O.

Stoppen

Nadenken

Ik-boodschap

Oplossen

Wat kunnen we doen zodat dit niet meer gebeurt?

Docentinstructie

Tempo is alles bij dit spel. Stel de vraag, wacht 2 seconden, geef het antwoord.

Vraag 3 is het sleutelpunt – zorg dat leerlingen de verbinding D1 ↔ stap P bevestigen:

"Precies! Stap P is Praten. En hoe praat je? Met de ik-boodschap. Die twee horen bij elkaar."

Looptijd: Max 5-6 minuten. Daarna meteen door naar het rollenspel.

Instructie: rollenspel

Jij en een klasgenoot hebben ruzie. Hij heeft expres jouw werkblad verscheurd tijdens een les. Jij bent woest.

S

N

P

O

= oplossen

= stoppen

= nadenken

= praten

Docentinstructie

Zet twee stoelen klaar. Speel het scenario volledig door alle 4 SNPO-stappen.

Ronde 1 – stap voor stap langzaam: Speel het heel bewust, pauzeer bij elke stap en benoem wat je doet:

"Nu doe ik stap S – ik loop even weg en haal adem..."  [loop naar stoel B en terug]  "Nu stap N – ik denk na: hij heeft mijn werkblad verscheurd. Ik ben woest maar ik wacht even..."

Ronde 2 – vloeiend doorspelen: Speel het in één keer door, vloeiend. Klas geeft daarna feedback via de feedbackvragen.

Vraag daarna 1 vrijwilliger om het te herhalen met jouw hulp.

School:

1. Klasgenoot verscheurt jouw werk 

2. Iemand lacht je uit bij een presentatie

3. Je wordt buitengesloten in de pauze

4. Klasgenoot lieft over jou tegen een docent

Buiten school:

5. Vrind post een foto van jou zonder toestemming

6. Broer/zus verklikt jou thuis

7. Iemand op straat scheldt je uit

8. Een vriend vergeet steeds jullie afspraken

Werkvorm: Ronde 1: persoon A lost op. Ronde 2 : wissel, persoon B lost op.

Situatiekaartjes: ruzie + SNPO (tweetallen)

Kies een scène. Gebruik SNPO om het conflict op te lossen. Persoon A doorloopt alle 4 stappen.

Docentinstructie

Deel de tweetallen en kaartjes uit. Geef heldere startinstructie:

"Persoon A speelt degene die het conflict oplost via SNPO. Persoon B reageert – soms meewerkend, soms een beetje lastig. Na 8 minuten wissel je van rol."

Loop langs ALLE tweetallen. Gebruik deze coachinsgvragen:

"Ben je bij stap S geweest? Heb je even gestopt?"

"Wat dacht je bij stap N? Wat deed jijzelf in de aanloop?"

"Klopte je ik-boodschap? Zat er een gevoel in? Concreet gedrag?"

"Welke afspraak maakten jullie bij stap O?"

Na ronde 2: Stop de klas even. Vraag 1-2 tweetallen hun scenario kort te spelen voor de klas (max 2 min). Lage drempel: vrijwillig.

Verdieping: wat als persoon B niet meewerkt?

Wat doe je al de ander niet luistert of wegloopt?

1. Geef de ander ruimte – probeer het later nog een keer (terug naar stap S)

2. Vraag een volwassene om te helpen (ouder, docent, mentor)

3. Beslis zelf wat jij doet – jij kunt niet de ander veranderen, maar jij kiest jouw reactie

Jij kunt niet iedereen laten meewerken. Maar jij kiest altijd wat JIJ doet.

Docentinstructie

Dit is een verdiepingsstap – gebruik hem als tweetallen snel klaar zijn, of als het in de les opkomt.

Stel de vraag klassikaal: 'Wat doe jij als de ander gewoon wegloopt of niks zegt?'

Laat 2-3 leerlingen antwoorden. Gebruik dan de drie opties op de dia als samenvatting.

Verbind aan echte situaties: 'Heeft iemand dit weleens meegemaakt? Dat je de ik-boodschap gebruikte maar de ander reageerde niet?' – dit normaliseert dat het niet altijd werkt.

Waar ben jij trots op uit deze les?

Docentinstructie

Exit ticket: leerlingen typen 1 zin (max 2 min).

Sluit les 7 echt positief en concreet af:

"Jullie hebben vandaag iets heel moeilijks gedaan: de ik-boodschap én het SNPO-stappenplan gebruiken in één situatie. Dat is precies wat we de hele periode hebben geoefend. Dat lukt jullie. Volgende les laten jullie zien wat ze hebben geleerd – op jouw manier."

Aankondiging met keuze: Vertel alvast kort dat ze morgen/volgende les een keuze krijgen uit 8 eindopdrachten. Dit wekt nieuwsgierigheid.

Invullen Rubrics doel 3 en 4

Zet een 2 bij het vakje dat nu het beste bij je past.

Volgende les:

Volgende les sluiten we de periode af. Jij kiest je eindopdracht en laat zien wat je hebt geleerd.

1. Tekenstrip

2. Rollenspel

3. Uitlegvideo

4. Poster maken

5. Kahoot Quiz maken

6. Verhaal schrijven

Docentinstructie

Zet twee stoelen klaar vóór in de klas – dit is het toneel. Doe dit even tussendoor terwijl leerlingen de dia lezen.

Leg de spelregels uit terwijl je naar de stoelen wijst:

"Deze stoel is persoon A – degene die de ik-boodschap gaat gebruiken. Die andere stoel is persoon B – degene die iets vervelends doet. Ik ga heen en weer. Jullie kijken en mogen altijd STOP roepen."

Check begrip: Vraag: 'Wat mogen jullie roepen als je een idee hebt?' → STOP. 'En wat doe ik dan?' → Stoppen en luisteren. Pas als dit helder is, begin je.

Korte pauze!

5 min

Alleen het lokaal uit voor wc, fles vullen of naar buiten gaan.

Welkom!

Check:

Telefoon in kluis ✅

Mijn jas is uit ✅

Ik zit op mijn plaats ✅

Laptop in je tas ✅

Voorbereiding tweetallen

Dit doe je VOOR de les: tweetallen bepalen

Leg de tweetallen vooraf vast. Niet laten kiezen – leerlingen kiezen altijd hun beste vriend, wat oefenen belemmert. Koppel slim:

•     Koppel een sterker prater aan een stiller leerling

•     Vermijd koppels die veel ruzie hebben

•     Vermijd koppels die altijd samen kletsen – ze oefenen dan niet

•     Schrijf de koppels op een vel en hang het aan het bord, OF heb de zitplekken al klaar als ze binnenkomen

 

Kondig de koppels aan zonder discussie: 'Ik heb de koppels bepaald. Dat is zo. Je mag het aan het einde van de les met me bespreken, maar nu gaan we werken.'

Lesdoelen deze les

D1  Ik kan uitleggen wat de ik-boodschap is

D2  Ik kan in een rollenspel laten zien dat ik voor mezelf kan opkomen met de ik-boodschap

D3  Ik kan een stappenplan maken om een conflict op te lossen

D4  Ik kan in een rollenspel laten zien dat ik een conflict kan oplossen

EINDOPDRACHT

Laatste les!

Vandaag laat jij zien wat je hebt geleerd.

Welke zin is een echte ik-boodschap?

A

Jij bent altijd zo vervelend!

B

Ik voel me boos als jij mijn spullen pakt

C

Ik vind jou niet aardig

Docentinstructie

Doe de quiz klassikaal. Toon de uitslag na elke vraag. Bespreek fout-antwoorden kort:

"Vraag 1: C begint met IK maar gaat over jouw mening van de ander – geen ik-boodschap. Een echte ik-boodschap gaat over jóuw gevoel."

Looptijd: max 8-10 minuten. Niet te lang – de eindopdracht is het belangrijkste.

Sfeer: Maak het luchtig. Juich als leerlingen het goed hebben. Dit is een positieve aftrap, geen toets.

Bij welke stap van SNPO gebruik je de ik-boodschap?

A

S

B

N

C

P

D

O

Docentinstructie

Doe de quiz klassikaal. Toon de uitslag na elke vraag. Bespreek fout-antwoorden kort:

"Vraag 1: C begint met IK maar gaat over jouw mening van de ander – geen ik-boodschap. Een echte ik-boodschap gaat over jóuw gevoel."

Looptijd: max 8-10 minuten. Niet te lang – de eindopdracht is het belangrijkste.

Sfeer: Maak het luchtig. Juich als leerlingen het goed hebben. Dit is een positieve aftrap, geen toets.

Wat doe je bij stap N?

A

Weglopen

B

Nadenken over wat er gebeurd is en jouw rol daarin?

C

Meteen schreeuwen

Docentinstructie

Doe de quiz klassikaal. Toon de uitslag na elke vraag. Bespreek fout-antwoorden kort:

"Vraag 1: C begint met IK maar gaat over jouw mening van de ander – geen ik-boodschap. Een echte ik-boodschap gaat over jóuw gevoel."

Looptijd: max 8-10 minuten. Niet te lang – de eindopdracht is het belangrijkste.

Sfeer: Maak het luchtig. Juich als leerlingen het goed hebben. Dit is een positieve aftrap, geen toets.

Welke zin past bij stap O?

A

Ik loop weg

B

Jij hebt altijd schuld

C

Wat kunnen we doen zodat dit niet meer gebeurd?

Docentinstructie

Doe de quiz klassikaal. Toon de uitslag na elke vraag. Bespreek fout-antwoorden kort:

"Vraag 1: C begint met IK maar gaat over jouw mening van de ander – geen ik-boodschap. Een echte ik-boodschap gaat over jóuw gevoel."

Looptijd: max 8-10 minuten. Niet te lang – de eindopdracht is het belangrijkste.

Sfeer: Maak het luchtig. Juich als leerlingen het goed hebben. Dit is een positieve aftrap, geen toets.

De Eindopdracht

1. Stripverhaal

Maak een tekenstrip van 4 plaatjes waarin een conflict ontstaat én opgelost wordt met de ik-boodschap en het SNPO-stappenplan. Elk plaatje is een stap uit SNPO. Er staat tekst bij (in een tekstballon of onderschrift).

2. Rollenspel

Twee leerlingen spelen samen een conflict-scenario voor de docent. Elk speelt minstens 1 keer de hoofdrol: degene die de ik-boodschap gebruikt en het SNPO-stappenplan doorloopt. De ander speelt persoon B en reageert realistisch.

3. Uitlegvideo opnemen

Neem een korte video op (±1-2 minuten) via de Chromebook-camera. In de video leg je uit wat de ik-boodschap is en hoe het SNPO-stappenplan werkt. Je mag een voorbeeld gebruiken of het uitleggen aan een denkbeeldig iemand.

Docentinstructie

Loop door alle 8 opties in max 8 minuten. Per optie: naam + 1 zin uitleg + voor wie het past.

Leerlingen kiezen individueel. Geef ze 1 minuut.

Bij twijfel: Loop langs leerlingen die nog twijfelen. Geef een concreet advies:

"Jij bent goed in praten → optie 2 of 5.  Jij tekent graag → optie 1 of 6.  Jij schrijft makkelijk → optie 4 of 8."

Elke opdracht laat dezelfde leerdoelen zien. Er is geen 'makkelijke' of 'moeilijke' optie – er is een passende optie.

De Eindopdracht

4. Poster maken

Maakt een A4-poster met de titel 'Zo los ik een conflict op'. De poster bevat de 3 stappen van de ik-boodschap én de 4 stappen van SNPO, uitgelegd in eigen woorden en/of tekeningen. De poster moet voor een ander begrijpelijk zijn.

5. Quiz in Kahoot

Maak 5 quizvragen over de ik-boodschap en het SNPO-stappenplan in LessonUp. Voor elke vraag bedenk je 4 antwoordopties (waarvan 1 correct). Dit laat zien dat je de stof echt begrijpt – want om een goede vraag te maken moet je de stof kennen.

6. Verhaal schrijven

Schrijf een kort verhaal (minimaal 10 zinnen) over een personage dat een conflict meemaakt en dit oplost met de ik-boodschap en het SNPO-stappenplan. Het verhaal heeft een begin (conflict), midden (SNPO) en einde (oplossing). Je kiest zelf het personage en de situatie.

Aan het werk

Werk nu aan jouw eindopdracht.

Strip: papier en potlood

Rollenspel: spreek af met de docent

Video: op laptop

Poster: Op papier of in PowerPoint

Quiz: Kahoot

Verhaal: schrijfpapier of Word

20

minute

00

second

add30s

Docentinstructie

Leerlingen werken zelfstandig. Dit is je beoordelingsmoment.

Observeer systematisch: Loop langs elke leerling. Noteer per leerling jouw indruk per doel (1-5 sterren). Gebruik de observatielijst (zie bijlage).

Bij rollenspel-opties (2 en 5): plan dit als eerste. Speel 2-3 minuten met de leerling of het koppel.

Bij video-optie (3): leerling neemt op met Chromebook-camera. Jij bekijkt na de les.

Geef minimale sturing: Dit is een toetsmoment – geen instructieles. Geef alleen een hint als een leerling echt vastloopt.

Wat neem jij mee uit deze periode. Noem 1 ding

Afsluiting

D1 Ik kan uitleggen wat de ik-boodschap is

D2 Ik kan in een rollenspel laten zien dat ik voor mezelf kan opkomen met de ik-boodschap

D3 Ik kan een stappenplan maken om een conflict op te lossen

D4 Ik kan in een rollenspel laten zien dat ik een conflict kan oplossen

Je hebt 8 lessen gewerkt aan iets belangrijks: voor jezelf opkomen. Daar heb je de rest van je leven iets aan!

Docentinstructie

Doe een snel rondje langs de klas: elke leerling zegt 1 ding. Geen druk – wie niet wil mag passen.

Exit ticket: leerlingen typen hun laatste zin (2 min).

Sluit persoonlijk en echt af:

"Ik ben trots op jullie. Niet omdat het altijd perfect ging – maar omdat jullie het steeds opnieuw probeerden. Dat is dapper."

Optioneel: Geef leerlingen hun SNPO-kaart mee als aandenken aan de periode. Of zorg voor een sticker/stempel als visuele afsluiting.

Tot slot: invullen rubrics

Zet nu bij alle doelen een 3 in het vakje dat het beste bij jou past.

Docentinstructie

Dit is een verdiepingsstap voor tweetallen die snel klaar zijn. Niet alle koppels zullen hierbij komen – dat is prima.

Vraag 1-2 tweetallen of ze hun ik-boodschap willen laten zien. Nooit dwingen:

"Is er een tweetal dat het wil laten zien? Jullie hoeven het niet perfect te doen. Het gaat om het proberen."

Geef na het voordoen altijd 2 sterke punten en 1 tip (feedbackformule):

Sterk: 'Je noemde een echt gevoel. Dat is precies wat je moet doen.'

Sterk: 'Je stap 2 was concreet – je beschreef gedrag, niet de persoon.'

Tip: 'Stap 3 mag nog iets duidelijker – probeer 'omdat ik dan...' te zeggen.'

Doeiiiii!!!!