v1G - H2.2

Welkom v1G

25-11-2025

1 / 43
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolhavoLeerjaar 1

In deze les zitten 43 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 80 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Welkom v1G

25-11-2025

Wat gaan we vandaag doen?

  • Check 2.1

  • Leerdoelen

  • Uitleg 2.2

  • Van nomade tot boer: De oversteek

  • Afsluiting

Leerdoelen

Aan het einde van de les weten de leerlingen:


  • Hoe de landbouw in het Midden-Oosten ontstond en hoe dit zich verspreidde naar Europa

  • Welke gevolgen de landbouwrevolutie had voor de leefwijze van de prehistorische mensen

2.2: De landbouwrevolutie


Feniks, Geschiedenis Werkplaats, Memo, Tijd voor geschiedenis

Wat weet je eigenlijk van landbouw?

Middelen van bestaan zijn manieren om in leven te blijven. Welke middelen van bestaan hadden de eerste mensen?

A

Wilde dieren en verzamelen

B

Jagers en boeren

C

Jagen en verzamelen

D

Boeren en verzamelaars

Klimaatsverandering

  • Rond 10.000 v. Chr


  • De aarde wordt warmer


  • Nederland: moerassen en bossen


  • Delen van Afrika en Midden-Oosten: droger 

Noord-Afrika en

Midden-Oosten


  • Droog klimaat: minder begroeiing en water (ontstaan woestijnen)


  • Te weinig voedsel: dieren trekken weg naar vruchtbare gebieden


  • Mensen trekken ook weg of gaan andere middelen van bestaan zoeken om in leven te blijven

Vruchtbare Halvemaan

  • Gebied waar de eerste landbouw ontstaat (9000 v. Chr.)


  • Midden-Oosten: Egypte, Israël, Palestina, Jordanië, Libanon, Syrië, Irak, Iran en Turkije


  • 'De kraamkamer van de beschaving': ontstaan van steden en het schrift

Ok, landbouw... Welke 'optelsom' is juist over landbouw?

A

akkerbouw + landbouw = veeteelt

B

landbouw + veeteelt = akkerbouw

C

veeteelt + akkerbouw = landbouw

D


Landbouwrevolutie

  • Revolutie betekent verandering


  • Jager-verzamelaars worden boer


  • De landbouwrevolutie duurde meer dan 1000 jaar: niet iedereen werd tegelijk boer


  • Landbouw bestaat uit: akkerbouw en veeteelt

Grote en belangrijke verandering


99% van de geschiedenis van de mens, heeft de mens geleefd als jager-verzamelaars

Welke middelen van bestaan hadden de mensen vóór de Landbouwrevolutie?

A

Jagen en verzamelen

B

Jagen, verzamelen, akkerbouw en veeteelt

C

Akkerbouw en veeteelt

D

Verzamelen, akkerbouw en veeteelt

Welke middelen van bestaan hadden de mensen tijdens de Landbouwrevolutie?

A

Jagen en verzamelen

B

Jagen, verzamelen, akkerbouw en veeteelt

C

Akkerbouw en veeteelt

D

Verzamelen, akkerbouw en veeteelt

Gevolgen van de landbouwrevolutie

  • Mensen stoppen te leven als nomaden


  • Het ontstaan van de eerste steden: landbouwsamenleving


  • Mensen krijgen meer bezittingen


  • Er ontstaat meer ongelijkheid: de één heeft meer bezittingen dan een ander.

Stad in het Midden-Oosten, omstreeks 9000 v. Chr.

Boeren in Europa

  • Pas laat: het was niet nodig, er was voldoende voedsel te vinden.


  • Eerste boeren in Nederland: Zuid-Limburg rond 5300 v. Chr.


  • Tóch landbouw in Europa: mensen verhuizen uit gebieden waar gebrek aan landbouwgrond is en komen hier terecht

Boeren in Nederland

  • Zuid-Limburg: bandkeramiekers (tot 4400 v. Chr)


  • Noord-Nederland: trechterbekercultuur (rond 3500 v. Chr.)


  • Vanaf 3000 v. Chr. zijn er in Nederland geen jager-verzamelaars meer






Bandkeramiek







Trechterbekercultuur


Veel resten van de boerderijen uit de Steentijd hebben archeologen niet kunnen terugvinden. Toch zijn er aanwijzingen dát er huizen waren. Hoe kun je dat in de afbeelding zien?

A

Je ziet nog duidelijk de muren die van aarde zijn gemaakt. De eerste woningen hadden zulke muren.

B

De rode stippen komen door de verf die in de Steentijd gebruikt is.

C

De donkere rondjes zijn de plekken waar eens de palen van de woning hebben gestaan.

D

De vloer is helemaal glad, net zoals wij dat tegenwoordig in ons huis hebben.

Indeling van 'onze' prehistorie


Neolithische bouwerken

Overblijfselen uit de nieuwe steentijd (neolithicum)

Dood en begraven

  • Graven worden steeds uitgebreider: grafheuvels en hunebedden


  • Zowel begraven als cremeren: urnenvelden


  • Doden kregen bezittingen mee: vermoedelijk geloven in leven na de dood

Hoe kan ik aan de afbeelding zien dat de hunebedden ná landbouwrevolutie zijn gemaakt?

A

De grote stenen kwamen hier pas tijdens de landbouwrevolutie.

B

Er woonden hier te weinig mensen om samen de hunebedden te maken.

C

Er wordt gebruik gemaakt van dieren.

D

Voor de landbouwrevolutie werden er geen mensen begraven

Bedenk nóg een reden waarom de hunebedden pas ná de landbouwrevolutie werden gemaakt






De Man van Tollund


Wie is de Man van Tollund?

Moord...?

Van offering tot vondst

Reconstructie

Waarom zouden mensen offeren?

Van nomade tot boer: de oversteek

  • Uitkomst: Jullie kunnen het verloop van het ontstaan van de landbouw en de verspreiding ervan naar Europa beschrijven door middel van een bordspel.

  • Hoe: Door het bordspel en de regels ervan te volgen kunnen jullie punten scoren.

  • Hulp: De docent + je groepje

  • Tijd: 30 minuten

  • Wat: Jullie volgen het ontstaan en de verspreiding van de landbouwrevolutie door middel van een bordspel. Met het bordspel kunnen jullie punten scoren en daarmee iets winnen.

  • Klaar? Wat voor jezelf doen

Afsluiting

  • Volgende week: H2.3 & 2.4 over Egypte