De hoofdgedachte vinden (Nederlands mbo 3F, Lezen 2)

V E R S T U U R D ✓ ✓

N E D E R L A N D S   ·   3 F   ·   N I V E A U 4

De hoofdgedachte vinden

Een artikel van een hele pagina en weinig tijd. Hoe haal je eruit wat de schrijver echt wil zeggen, zonder elk woord te lezen?

Les 2  ·  Lezen

1 / 17
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMBOStudiejaar 1

In deze les zitten 17 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 40 min
Dit is niet oké

Introductie

Studenten leren het verschil tussen onderwerp en hoofdgedachte, zoeken kernzinnen in een langer vakartikel over nachtwerk in de logistiek en scheiden hoofdzaken van bijzaken. Ze schrijven de hoofdgedachte van een tekst uit hun eigen vak in maximaal twintig woorden. Nederlands mbo niveau 4, referentieniveau 3F, ongeveer 40 minuten.

Werkbladen

Onderdelen in deze les

V E R S T U U R D ✓ ✓

N E D E R L A N D S   ·   3 F   ·   N I V E A U 4

De hoofdgedachte vinden

Een artikel van een hele pagina en weinig tijd. Hoe haal je eruit wat de schrijver echt wil zeggen, zonder elk woord te lezen?

Les 2  ·  Lezen

Over deze les: les 2 van de serie Verstuurd, Nederlands voor mbo niveau 4 (referentieniveau 3F), ongeveer 40 minuten. Studenten leren het verschil tussen onderwerp en hoofdgedachte, zoeken kernzinnen per alinea in een langer artikel en formuleren de hoofdgedachte in één zin.

Koppeling: de les hoort bij lezen van zakelijke teksten op referentieniveau 3F: hoofd- en bijzaken onderscheiden en de hoofdgedachte van een langere tekst bepalen. Vragen naar hoofdgedachte en kernzinnen komen veel voor in het centraal examen lezen. Image credit: Shixart1985, CC BY 2.0 Image credit: LessonUp

‹

L

Leerdoelen

LES 2

Na deze les:

1

Je kan het onderwerp en de hoofdgedachte van een tekst uit elkaar houden.

2

Je kan in elke alinea de kernzin vinden en hoofdzaken van bijzaken scheiden.

3

Je kan de hoofdgedachte van een lange tekst in één zin opschrijven.

Leerdoelen: lees ze voor en vraag wie al weet wat een kernzin is. Herhaal kort uit les 1: wie het doel van de tekst kent, weet ook waar de hoofdgedachte vaak staat.

‹

S

Startvraag

LES 2

Je krijgt een artikel van twee pagina's. Wat doe jij als eerste?

1

Ik begin bovenaan en lees alles

2

Ik lees de titel en de tussenkoppen

3

Ik lees de eerste en de laatste alinea

4

Ik kijk eerst naar de vragen

Startvraag: er is geen fout antwoord, maar bespreek wat het oplevert. Wie titel, tussenkoppen, inleiding en slot eerst bekijkt, heeft na een minuut een globaal beeld. Bij een examen is eerst de vragen bekijken ook slim: dan weet je waar je op moet letten.

‹

K

Kernbegrip

LES 2

!

Hoofdgedachte

✓✓

Het onderwerp is waar een tekst over gaat, in een paar woorden: stagevergoeding. De hoofdgedachte is wat de schrijver over dat onderwerp zegt, in één hele zin: een stagevergoeding helpt studenten om hun stage vol te houden. Een hoofdgedachte kun je dus altijd als bewering opschrijven.

Kernbegrip: laat studenten het verschil zelf voorzeggen met een ander onderwerp, bijvoorbeeld zelfscankassa's. Onderwerp: zelfscankassa's. Mogelijke hoofdgedachte: zelfscankassa's veranderen het werk van kassamedewerkers. Let op: een vraag is nooit een hoofdgedachte, want een vraag beweert niets.

‹

K

Kernzinnen

LES 2

Waar staat de kernzin?

  • Een kernzin geeft de belangrijkste informatie van één alinea.

  • Vaak is het de eerste zin, soms de laatste.

  • Woorden als kortom, dus en daarom wijzen vaak op een kernzin.

  • Voorbeelden, cijfers en citaten zijn meestal bijzaak: ze ondersteunen de kernzin.

  • Alle kernzinnen samen leiden naar de hoofdgedachte.

Uitleg: in betogende en beschouwende teksten staat de hoofdgedachte vaak in de inleiding of in het slot. In een informatieve tekst staat het belangrijkste vaak bovenaan. Vertel dat het een vuistregel is: soms staat de kernzin in het midden van de alinea, na een voorbeeld.

Extra voor snelle studenten: waarom is een citaat van een medewerker bijna nooit de kernzin?

‹

V

Vraag

LES 2

Welke van deze vier is een hoofdgedachte en geen onderwerp?

A

Flexibele werktijden voor medewerkers in de thuiszorg

B

Flexibele werktijden houden thuiszorgmedewerkers langer vast

C

Wat thuiszorgmedewerkers vinden van hun eigen werktijden

D

De werktijden van thuiszorgmedewerkers

Antwoord: B. Alleen deze zin beweert iets over het onderwerp. De andere drie noemen alleen waar het over gaat. Ook C is geen hoofdgedachte: daar staat niet wát de medewerkers vinden.

‹

L

Lees mee, deel 1

LES 2

Vakblad Op Voorraad

Nachtwerk vraagt om een slimmer rooster

(1) In het distributiecentrum van Van Dalen Logistiek gaat het werk 's nachts door. De vrachtwagens moeten om zes uur 's ochtends vertrekken, dus orderpickers en heftruckchauffeurs werken van tien uur 's avonds tot zes uur 's ochtends.

(2) Vijf nachten achter elkaar werken bleek te zwaar voor het team. Lange tijd draaide iedereen vaste nachtweken. Planner Sanne Bouali zag dat er in die weken meer mensen ziek werden dan in de dagweken. 'Na de derde nacht ging het mis met de orders,' zegt ze. 'Dozen kwamen in de verkeerde vrachtwagen.'

Zoek de kernzinnen

Lees alinea 1 en 2. Wat is in elke alinea de kernzin? Wat is bijzaak?

Voorbeeld: dit is een verzonnen artikel. Alinea 1 schetst de situatie: de kernzin is de eerste zin, de tijden zijn uitleg. In alinea 2 is de eerste zin de kernzin: vijf nachten achter elkaar was te zwaar. Het citaat van Sanne en de dozen in de verkeerde vrachtwagen zijn voorbeelden, dus bijzaak.

Hulpvraag voor wie vastloopt: welke zin kun je weglaten zonder dat de alinea zijn boodschap verliest?

‹

L

Lees mee, deel 2

LES 2

Vakblad Op Voorraad

Nachtwerk vraagt om een slimmer rooster (vervolg)

(3) Daarom stapte het bedrijf over op een nieuw rooster. Medewerkers draaien nu hooguit drie nachten achter elkaar en hebben daarna minstens twee dagen vrij. Ook mogen ze onderling diensten ruilen via een app, zolang er elke nacht genoeg heftruckchauffeurs zijn.

(4) Het nieuwe rooster kost de planners meer tijd, maar het levert ook iets op. Er gaan minder orders mis en er melden zich minder mensen ziek. Wie nachtwerk wil volhouden, moet dus niet alleen naar de planning kijken, maar ook naar herstel.

Waar staat het belangrijkste?

Lees alinea 3 en 4. Zoek de kernzinnen. Welk woord in alinea 4 wijst op de conclusie?

Voorbeeld: in alinea 3 is de eerste zin de kernzin; de rest legt uit hoe het nieuwe rooster werkt. Alinea 4 eindigt met de conclusie van de hele tekst. Het signaalwoord is dus, in de laatste zin. Die zin is de hoofdgedachte: wie nachtwerk wil volhouden, moet ook naar herstel kijken.

‹

V

Vraag

LES 2

Wat is de kernzin van alinea 3?

A

Daarom stapte het bedrijf over op een nieuw rooster.

B

Medewerkers draaien nu hooguit drie nachten achter elkaar.

C

Ook mogen ze onderling diensten ruilen via een app.

D

Er moeten elke nacht genoeg heftruckchauffeurs zijn.

Antwoord: A. De eerste zin zegt waar de alinea over gaat: een nieuw rooster, als gevolg van het probleem uit alinea 2. De andere zinnen zijn onderdelen van dat rooster en dus uitwerking. Wijs op het signaalwoord daarom: het verbindt alinea 2 en 3.

‹

V

Vraag

LES 2

Welke zin geeft de hoofdgedachte van het hele artikel het best weer?

A

Nachtwerk in een distributiecentrum begint om tien uur 's avonds.

B

Vijf nachten achter elkaar werken geeft meer fouten in orders.

C

Medewerkers kunnen via een app hun nachtdiensten ruilen.

D

Een nachtrooster werkt beter als het ook rust inplant.

Antwoord: D. Dit is de conclusie uit het slot en alle alinea's werken ernaartoe. A is een detail uit alinea 1, C een detail uit alinea 3. B is de kern van alinea 2, maar niet van de hele tekst.

Extra voor snelle studenten: welke tekstsoort is dit artikel? Het is vooral informatief, met een voorzichtig advies in het slot.

‹

L

Lezen

LES 2

Hoofdzaak of bijzaak?

Hoofdzaak

Kernzinnen van alinea's.

Het standpunt of de conclusie.

Zinnen met kortom, dus, daarom of samengevat.

Bijzaak

Voorbeelden en anekdotes.

Citaten van mensen.

Cijfers die iets illustreren.

Herhalingen in andere woorden.

Uitleg: laat studenten in het artikel per alinea één ding aanwijzen uit elke kolom. Bespreek dat bijzaken niet onbelangrijk zijn: ze maken een tekst overtuigend en levendig. Maar in een samenvatting laat je ze weg.

‹

Z

Zet op volgorde

LES 2

Zet de stappen om de hoofdgedachte te vinden in de goede volgorde.

1

Schrijf de hoofdgedachte in één zin op

2

Kijk of het slot een conclusie geeft

3

Bepaal het onderwerp in een paar woorden

4

Zoek in elke alinea de kernzin

5

Lees de titel, de inleiding en het slot

Sorteervraag: bespreek waarom je het slot nog een keer apart bekijkt nadat je de kernzinnen hebt. In betogende en beschouwende teksten staat de conclusie vaak daar. Je controleert dan of jouw hoofdgedachte daarmee klopt.

‹

O

Opdracht

LES 2

Hoofdgedachte in twintig woorden

1

Kies een artikel van minstens vier alinea's uit een vakblad of nieuwssite over jouw beroep.

2

Schrijf van elke alinea de kernzin op, in je eigen woorden.

3

Schrijf de hoofdgedachte in maximaal twintig woorden. Laat je buur raden over welke tekst het gaat.

12

minute

00

second

Alleen, daarna in tweetallen

Opdracht: de grens van twintig woorden dwingt studenten bijzaken weg te laten. Loop rond en vraag: kun je dit nog korter zeggen? Laat een paar studenten hun hoofdgedachte voorlezen en de klas raden waar de tekst over ging.

Hulp voor wie vastloopt: gebruik het artikel over nachtwerk en schrijf de kernzinnen van alle vier de alinea's in je eigen woorden.

‹

J

Jouw antwoord

LES 2

Vat alinea 2 van het artikel over nachtwerk samen in maximaal tien woorden.

Open vraag: een goed antwoord is bijvoorbeeld: Vijf nachten achter elkaar gaf meer ziekte en fouten. Bespreek antwoorden die het citaat of de dozen noemen: dat zijn voorbeelden en die horen niet in een korte samenvatting.

‹

T

Terugblik

LES 2

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

Onderwerp en hoofdgedachte

2

Kernzinnen vinden

3

Hoofdgedachte in één zin

4

Ik kan ze allemaal

Terugblik: kies op basis van de uitslag wat je aan het begin van de volgende les herhaalt. Signaalwoorden komen volgende les uitgebreid terug.

V O L G E N D E L E S

Signaalwoorden en verbanden

Woorden als daarom, toch en mits laten zien hoe zinnen en alinea's met elkaar samenhangen. Volgende les leer je die verbanden herkennen en zie je hoe een tekst is opgebouwd.

  • Je kan het verband tussen zinnen benoemen met signaalwoorden.

  • Je kan de opbouw van een tekst herkennen.

Volgende les: Lezen 3, les 3 van de serie.

Klik hier

Image credit: LessonUp