Thema 11 Transport en Afweer herhaling (vrijdag 13 februari 2026)
Thema 11 Transport en Afweer herhaling (vrijdag 13 februari 2026)
Basisstof 1
Bloed
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
Kan ik de bestanddelen van bloed noemen.
Ken ik de kenmerken en functies van bloedplasma.
Ken ik de kenmerken en functies van bloedcellen en bloedplaatjes.
Kan ik uitleggen wat leukemie is.
De samenstelling van bloed
Hoeveel bloed heb je?
Een volwassen mens heeft 5-6 liter bloed.
Het bloed stroomt door het hele lichaam.
Bij een wondje kun je dit bloed zien.
De samenstelling van bloed
Waaruit bestaat bloed?
Bloed bestaat uit:
Bloedplasma
Rode bloedcellen
Witte bloedcellen
Bloedplaatjes
Vloeibare deel
Bloedplasma
Vaste bestanddelen
Rode bloedcellen
Witte bloedcellen
Bloedplaatjes
De samenstelling van bloed
Bloedplasma
Lichtgele vloeistof
55% van het bloed
Vervoert voedingsstoffen, afvalstoffen, hormonen en warmte.
Bloedcellen + bloedplaatjes
45% van het bloed
In een reageerbuis zakken de cellen naar beneden.
Bovenin blijft het bloedplasma
Beantwoord de volgende vragen. Schrijf het op in je schrift.
Uit hoeveel procent bestaat bloedplasma?
Uit hoeveel procent bestaan de vaste bestanddelen.
Wat zijn de 3 vaste bestanddelen?
Rode bloedcellen
Functie rode bloedcellen:
Vervoeren zuurstof door het hele lichaam.
In de longen nemen ze zuurstof op.
In de cellen geven ze zuurstof af voor verbranding
Koolstofdioxide + water gaan weer terug naar de longen om uitgeademd te worden.
Rode bloedcellen
Bouw:
Ronde schijfjes
In het midden dunner dan aan de rand
Geen celkern
Leven hierdoor maar 4 maanden
Rode bloedcellen
Afbouw
Oude rode bloedcellen worden afgebroken in de lever en milt.
Opbouw
Nieuwe rode bloedcellen worden gemaakt in het rode beenmerg.
Beantwoord de volgende vragen
Wat is de functie van de rodenbloedcel?
Hoe ziet een rodenbloedcel eruit. Geeft 2 kenmerken.
Waar worden rodenbloedcellen gemaakt?
m
s
Witte bloedcellen
Functie witte bloedcellen:
Maken ziekteverwekkers zoals bacteriën onschadelijk
Beschermen je lichaam tegen infecties
Bouw witte bloedcellen:
Hebben een celkern
Kunnen van vorm veranderen
Daardoor kunnen ze buiten bloedvaten komen
Worden gemaakt in het rode beenmerg
Witte bloedcellen
Er zijn twee manieren waarop witte bloedcellen werken.
Bacteriën opnemen
Gaan door het bloedvat heen naar een wondje.
Sluiten bacterie in.
Bacterie sterft en witte bloedcel vaak ook.
In een ontstoken wond ontstaat etter (pus)
bestaat uit dode witte bloedcellen en bacteriën.
Antistoffen maken
Sommige witte bloedcellen maken antistoffen.
Antistoffen zijn eiwitten die ziekteverwekkers uitschakelen.
De witte bloedcel blijft leven.
Beantwoord de volgende vragen.
Wat is de functie van de wittenbloedcellen?
Noem twee kenmerken van een witbloedcel.
m
s
Bloedplaatjes
Wat zijn bloedplaatjes?
Stukjes van een cel
Hebben geen celkern
Leven 8-10 dagen
Belangrijk voor de bloedstolling
Bloedplaatjes
Wat gebeurt er bij een wondje?
Bloedvat raakt beschadigd.
Bloedplaatjes kleven aan de beschadigde plek.
Bloedplaatjes vallen uit elkaar, geven stoffen af. Er ontstaan kleverige draden.
Bloedplaatjes
Wat gebeurt er bij een wondje?
Draden dekken het wondje af. Er ontstaat een bloedstolsel die de wond afsluit en er geen infecties ontstaan.
Als het stolsel indroogt ontstaat er een korstje. Onder het korstje maakt het lichaam nieuwe cellen.
Leukemie
Wat is leukemie?
Vorm van beenmergkanker.
Probleem zit in het rode beenmerg waar bloedcellen worden gemaakt.
Wat gaat er mis?
Er worden te veel witte bloedcellen gemaakt.
Deze werken niet goed en beschermt je lichaam niet.
Er worden te weinig rode bloedcellen gemaakt.
Vermoeidheid en kortademig.
Basisstof 2
De bloedsomloop
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
Kan ik uitleggen wat de bloedsomloop is
Kan ik de bloedsomloop indelen in de kleine en de grote bloedsomloop.
Ken ik de functies van de kleine en de grote bloedsomloop.
De bloedsomloop
Het bloedvatenstelsel
Bestaat uit het hart + alle bloedvaten
Het bloed stroomt door het hele lichaam
De route die het bloed aflegt heet het bloedsomloop
De bloedsomloop
Het hart
Sterke spier in de borstholte
Ligt iets links van het midden
Wordt beschermd door ribben en borstbeen
De bloedsomloop
Het hart pompt bloed in de bloedvaten
Trekt gemiddeld 70 keer per minuut samen
Bestaat uit twee helften
Rechterharthelft: pompt bloed naar de longen
Linkerharthelft: pompt bloed naar de rest van het lichaam
Dubbele bloedsomloop
Dubbele bloedsomloop: het bloed stroomt twee keer door het hart.
Dubbele bloedsomloop bestaat uit:
Kleine bloedsomloop
Grote bloedsomloop
Dubbele bloedsomloop
Kleine bloedsomloop
Rechterharthelft --> longen --> linkerharthelft
Grote bloedsomloop
Linkerharthelft --> rest van het lichaam --> rechterharthelft
Kleine bloedsomloop
Blauw: zuurstofarm - bevat weinig zuurstof
Rood: zuurstofrijk - bevat veel zuurstof
Bloed bevat veel koolstofdioxide.
Koolstofdioxide gaat uit het bloed - je ademt het uit.
Je ademt zuurstof in.
Rode bloedcellen nemen zuurstof op.
Het bloed wordt zuurstofrijk.
Rechterharthelft -> longen -> linkerharthelft
Grote bloedsomloop
Het hart pompt bloed naar:
Hoofd, armen, romp, benen
In alle cellen:
Zuurstof uit het bloed wordt gebruikt voor verbranding.
Koolstofdioxide ontstaat en gaat terug het bloed in.
Einde van de grote bloedsomloop:
Het bloed is nu zuurstofarm.
Het stroomt terug naar de rechterharthelft.
Blauw: zuurstofarm - bevat weinig zuurstof
Rood: zuurstofrijk - bevat veel zuurstof
Linkerharthelft -> hele lichaam -> rechterharthelft
Startklaar
Zit op je plek.
Spullen op tafel: boek, schrift, etui
Telefoon weg, oortjes uit
Jas uit, tas op de grond.
m
s
Leerdoelen deze les
Aan het einde van de les:
ken ik de bouw en functie van de 3 type bloedvaten
Weet ik wat voor bloed er stroomt door een slagader en ader
kan ik in de bloedvatenstelsel van een mens de slagader en ader herkennen
Type bloedvaten
Slagader
Van het hart naar alle organen
Haarvaten
Kleinste en dunste vaten
Ader
Van alle organen naar het hart
Slagader
Slagaders zijn stevige bloedvaten.
Voeren bloed van het hart af
Er zijn twee grote slagaders
Longslagader
van het hart naar de longen
Aorta
van het hart naar het lichaam
Slagader
Belangrijke kenmerken van de slagader:
De wand is: dik, gespierd en elastisch
In de slagaders is de bloeddruk hoog!
Je kunt ze voelen: bijv polsslag
Meeste slagaders bevatten veel zuurstof
UITZONDERING! longslagader
Haarvaten
Haarvaten zijn hele dunne bloedvaten:
De wand is heel dun!
Stoffen kunnen makkelijk in en uit het bloed.
Zuurstof en voedingstoffen naar de cellen.
Afvalstoffen zoals koolstofdioxide terug het bloed in.
Het bloed stroomt langzaam
Bloeddruk is laag
Ader
Aders zijn bloedvaten die het bloed naar het hart toe brengen.
Het bloed vat:
Weinig zuurstof - veel koolstofdioxide
Afvalstoffen van de cellen
In aders wordt er geen bloed gepompt
De bloeddruk is laag, je voelt er geen hartslag
Ader
Aders hebben geen gespierde wanden zoals in slagaders.
In de aders zitten kleppen.
Zorgen dat het bloed alleen naar het hart stroomt.
Het bloed niet kan terugstromen.
Basisstof 4
Het hart
Ligging van het hart
Het hart is ongeveer zo groot als je vuist.
Ligt in de borstholte, in het midden links achter het borstbeen.
Bouw van het hart
Het hart bestaat uit twee helften
linkerharthelft
rechterharthelft
Daar tussen zit een harttussenwand
zorgt dat het bloed niet mengt.
Bouw van het hart
Elk harthelft heeft 2 delen
boezem
kamer
rechterharthelft
rechterboezem
rechterkamer
linkerharthelft
linkerboezem
rechterboezem
Bouw van het hart
Rondom het hart lopen kransvaten
kransslagader: zuurstofrijk - brengt zuurstof naar de spieren van het hart.
kransader: zuurstofarm - voeren afvalstoffen van het hart weg.
Bloedstroom in het hart
Bloed komt het hart binnen.
Holle ader
Rechter boezem
Rechterkamer
Longslagader
longen om zuurstof op te nemen
longader
linker boezem
linker kamer
aorta
Hartkleppen
Hartkleppen pompen bloed van
Boezem --> kamer
Hartkleppen zijn open
Er kan geen bloed van de kamer terug naar de boezem
Halvemaanvormige kleppen
Halvemaanvormige kleppen:
Bloed in de slagaders mag niet terugstromen naar het hart.
Kleppen tussen linkerkamer en de aorta
Kleppen tussen rechterkamer en de longslagader
Basisstof 5
Hart- en vaatziekten
Slagaderverkalking
Gezonde vaten:
wand van de ader is glad
Bloed stroomt makkelijk
Ongezonde vaten:
Vetten + kalken hopen zich op: de ader wordt minder elastisch en stijf
Belangrijke vet: cholestrol.
Te veel cholestrol zorgt dat de aders dicht kunnen slippen.
Erfelijke aanleg
ongezond eten
overgewicht
roken
weinig beweging
stress