Thema 11 Transport en Afweer - Jaar 4 Basis

Thema 11 Transport en Afweer herhaling (vrijdag 13 februari 2026)

1 / 46
volgende
Slide 1: Tekstslide
newEditorBiologieMiddelbare schoolvmbo bLeerjaar 4

In deze les zitten 46 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 70 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Thema 11 Transport en Afweer herhaling (vrijdag 13 februari 2026)

Basisstof 1

Bloed

Leerdoelen deze les

Aan het einde van de les:

  • Kan ik de bestanddelen van bloed noemen.

  • Ken ik de kenmerken en functies van bloedplasma.

  • Ken ik de kenmerken en functies van bloedcellen en bloedplaatjes.

  • Kan ik uitleggen wat leukemie is.


De samenstelling van bloed

Hoeveel bloed heb je?

  • Een volwassen mens heeft 5-6 liter bloed.

  • Het bloed stroomt door het hele lichaam.

  • Bij een wondje kun je dit bloed zien.

De samenstelling van bloed

Waaruit bestaat bloed?


Bloed bestaat uit:

  • Bloedplasma

  • Rode bloedcellen

  • Witte bloedcellen

  • Bloedplaatjes

Vloeibare deel

  • Bloedplasma

Vaste bestanddelen

  • Rode bloedcellen

  • Witte bloedcellen

  • Bloedplaatjes

De samenstelling van bloed

Bloedplasma

  • Lichtgele vloeistof

  • 55% van het bloed

  • Vervoert voedingsstoffen, afvalstoffen, hormonen en warmte.

Bloedcellen + bloedplaatjes

  • 45% van het bloed

  • In een reageerbuis zakken de cellen naar beneden.

  • Bovenin blijft het bloedplasma

Beantwoord de volgende vragen. Schrijf het op in je schrift.

  1. Uit hoeveel procent bestaat bloedplasma?

  2. Uit hoeveel procent bestaan de vaste bestanddelen.

  3. Wat zijn de 3 vaste bestanddelen?

Rode bloedcellen

Functie rode bloedcellen:

  • Vervoeren zuurstof door het hele lichaam.

  • In de longen nemen ze zuurstof op.

  • In de cellen geven ze zuurstof af voor verbranding

  • Koolstofdioxide + water gaan weer terug naar de longen om uitgeademd te worden.

Rode bloedcellen

Bouw:

  • Ronde schijfjes

  • In het midden dunner dan aan de rand

  • Geen celkern

    • Leven hierdoor maar 4 maanden

Rode bloedcellen

Afbouw

  • Oude rode bloedcellen worden afgebroken in de lever en milt.


Opbouw

  • Nieuwe rode bloedcellen worden gemaakt in het rode beenmerg.

Beantwoord de volgende vragen

  1. Wat is de functie van de rodenbloedcel?

  2. Hoe ziet een rodenbloedcel eruit. Geeft 2 kenmerken.

  3. Waar worden rodenbloedcellen gemaakt?

2

m

00

s

Witte bloedcellen

Functie witte bloedcellen:

  • Maken ziekteverwekkers zoals bacteriën onschadelijk

  • Beschermen je lichaam tegen infecties


Bouw witte bloedcellen:

  • Hebben een celkern

  • Kunnen van vorm veranderen

    • Daardoor kunnen ze buiten bloedvaten komen

  • Worden gemaakt in het rode beenmerg

Witte bloedcellen

Er zijn twee manieren waarop witte bloedcellen werken.



Bacteriën opnemen

  1. Gaan door het bloedvat heen naar een wondje.

  2. Sluiten bacterie in.

  3. Bacterie sterft en witte bloedcel vaak ook.

  4. In een ontstoken wond ontstaat etter (pus)

    1. bestaat uit dode witte bloedcellen en bacteriën.

Antistoffen maken

  • Sommige witte bloedcellen maken antistoffen.

  • Antistoffen zijn eiwitten die ziekteverwekkers uitschakelen.

  • De witte bloedcel blijft leven.

Beantwoord de volgende vragen.

  1. Wat is de functie van de wittenbloedcellen?

  2. Noem twee kenmerken van een witbloedcel.

2

m

00

s

Bloedplaatjes

Wat zijn bloedplaatjes?

  • Stukjes van een cel

  • Hebben geen celkern

  • Leven 8-10 dagen

  • Belangrijk voor de bloedstolling

Bloedplaatjes

Wat gebeurt er bij een wondje?

  1. Bloedvat raakt beschadigd.

  1. Bloedplaatjes kleven aan de beschadigde plek.

  1. Bloedplaatjes vallen uit elkaar, geven stoffen af. Er ontstaan kleverige draden.

Bloedplaatjes

Wat gebeurt er bij een wondje?

  1. Draden dekken het wondje af. Er ontstaat een bloedstolsel die de wond afsluit en er geen infecties ontstaan.

  1. Als het stolsel indroogt ontstaat er een korstje. Onder het korstje maakt het lichaam nieuwe cellen.

Leukemie

Wat is leukemie?

  • Vorm van beenmergkanker.

  • Probleem zit in het rode beenmerg waar bloedcellen worden gemaakt.


Wat gaat er mis?

  • Er worden te veel witte bloedcellen gemaakt.

    • Deze werken niet goed en beschermt je lichaam niet.

  • Er worden te weinig rode bloedcellen gemaakt.

    • Vermoeidheid en kortademig.

Basisstof 2

De bloedsomloop

Leerdoelen deze les

Aan het einde van de les:

  • Kan ik uitleggen wat de bloedsomloop is

  • Kan ik de bloedsomloop indelen in de kleine en de grote bloedsomloop.

  • Ken ik de functies van de kleine en de grote bloedsomloop.

De bloedsomloop

Het bloedvatenstelsel

  • Bestaat uit het hart + alle bloedvaten

  • Het bloed stroomt door het hele lichaam

  • De route die het bloed aflegt heet het bloedsomloop

De bloedsomloop

Het hart

  • Sterke spier in de borstholte

  • Ligt iets links van het midden

  • Wordt beschermd door ribben en borstbeen

De bloedsomloop

  • Het hart pompt bloed in de bloedvaten

  • Trekt gemiddeld 70 keer per minuut samen

  • Bestaat uit twee helften

    • Rechterharthelft: pompt bloed naar de longen

    • Linkerharthelft: pompt bloed naar de rest van het lichaam

Dubbele bloedsomloop

Dubbele bloedsomloop: het bloed stroomt twee keer door het hart.


Dubbele bloedsomloop bestaat uit:

  • Kleine bloedsomloop

  • Grote bloedsomloop

Dubbele bloedsomloop

Kleine bloedsomloop


Rechterharthelft --> longen --> linkerharthelft

Grote bloedsomloop


Linkerharthelft --> rest van het lichaam --> rechterharthelft

Kleine bloedsomloop

Blauw: zuurstofarm - bevat weinig zuurstof

Rood: zuurstofrijk - bevat veel zuurstof

  • Bloed bevat veel koolstofdioxide.

  • Koolstofdioxide gaat uit het bloed - je ademt het uit.

  • Je ademt zuurstof in.

  • Rode bloedcellen nemen zuurstof op.

  • Het bloed wordt zuurstofrijk.

Rechterharthelft -> longen -> linkerharthelft

Grote bloedsomloop

Het hart pompt bloed naar:

  • Hoofd, armen, romp, benen


In alle cellen:

  • Zuurstof uit het bloed wordt gebruikt voor verbranding.

  • Koolstofdioxide ontstaat en gaat terug het bloed in.


Einde van de grote bloedsomloop:

  • Het bloed is nu zuurstofarm.

  • Het stroomt terug naar de rechterharthelft.

Blauw: zuurstofarm - bevat weinig zuurstof

Rood: zuurstofrijk - bevat veel zuurstof

Linkerharthelft -> hele lichaam -> rechterharthelft

Startklaar


  • Zit op je plek.

  • Spullen op tafel: boek, schrift, etui

  • Telefoon weg, oortjes uit

  • Jas uit, tas op de grond.

3

m

00

s

Leerdoelen deze les

Aan het einde van de les:

  • ken ik de bouw en functie van de 3 type bloedvaten

  • Weet ik wat voor bloed er stroomt door een slagader en ader

  • kan ik in de bloedvatenstelsel van een mens de slagader en ader herkennen

Type bloedvaten

  • Slagader

    • Van het hart naar alle organen

  • Haarvaten

    • Kleinste en dunste vaten

  • Ader

    • Van alle organen naar het hart

Slagader

Slagaders zijn stevige bloedvaten.

  • Voeren bloed van het hart af


Er zijn twee grote slagaders

  • Longslagader

    • van het hart naar de longen

  • Aorta

    • van het hart naar het lichaam

Slagader

Belangrijke kenmerken van de slagader:

  • De wand is: dik, gespierd en elastisch


In de slagaders is de bloeddruk hoog!

Je kunt ze voelen: bijv polsslag


Meeste slagaders bevatten veel zuurstof

UITZONDERING! longslagader

Haarvaten

Haarvaten zijn hele dunne bloedvaten:

  • De wand is heel dun!


Stoffen kunnen makkelijk in en uit het bloed.

  • Zuurstof en voedingstoffen naar de cellen.

  • Afvalstoffen zoals koolstofdioxide terug het bloed in.


Het bloed stroomt langzaam

Bloeddruk is laag

Ader

Aders zijn bloedvaten die het bloed naar het hart toe brengen.


Het bloed vat:

  • Weinig zuurstof - veel koolstofdioxide

  • Afvalstoffen van de cellen


In aders wordt er geen bloed gepompt

De bloeddruk is laag, je voelt er geen hartslag



Ader

Aders hebben geen gespierde wanden zoals in slagaders.

In de aders zitten kleppen.

  • Zorgen dat het bloed alleen naar het hart stroomt.

  • Het bloed niet kan terugstromen.



Basisstof 4

Het hart

Ligging van het hart

  • Het hart is ongeveer zo groot als je vuist.

  • Ligt in de borstholte, in het midden links achter het borstbeen.

Bouw van het hart

Het hart bestaat uit twee helften

  • linkerharthelft

  • rechterharthelft


Daar tussen zit een harttussenwand

  • zorgt dat het bloed niet mengt.

Bouw van het hart

Elk harthelft heeft 2 delen

  • boezem

  • kamer



rechterharthelft

  • rechterboezem

  • rechterkamer

linkerharthelft

  • linkerboezem

  • rechterboezem

Bouw van het hart

Rondom het hart lopen kransvaten

  • kransslagader: zuurstofrijk - brengt zuurstof naar de spieren van het hart.

  • kransader: zuurstofarm - voeren afvalstoffen van het hart weg.



Bloedstroom in het hart

Bloed komt het hart binnen.

  • Holle ader

  • Rechter boezem

  • Rechterkamer

  • Longslagader

  • longen om zuurstof op te nemen

  • longader

  • linker boezem

  • linker kamer

  • aorta

Hartkleppen

Hartkleppen pompen bloed van

  • Boezem --> kamer

  • Hartkleppen zijn open

  • Er kan geen bloed van de kamer terug naar de boezem

Halvemaanvormige kleppen

Halvemaanvormige kleppen:

  • Bloed in de slagaders mag niet terugstromen naar het hart.

  • Kleppen tussen linkerkamer en de aorta

  • Kleppen tussen rechterkamer en de longslagader

Basisstof 5

Hart- en vaatziekten

Slagaderverkalking

Gezonde vaten:

  • wand van de ader is glad

  • Bloed stroomt makkelijk


Ongezonde vaten:

  • Vetten + kalken hopen zich op: de ader wordt minder elastisch en stijf

  • Belangrijke vet: cholestrol.

  • Te veel cholestrol zorgt dat de aders dicht kunnen slippen.

  • Erfelijke aanleg

  • ongezond eten

  • overgewicht

  • roken

  • weinig beweging

  • stress