Ruilen over de tijd les 3
Ruilen over de tijd
Les 3
Lesduur is: 45 minOnderdelen in deze les
Ruilen over de tijd
Les 3
Net als gezinshuishoudens en bedrijven, heeft ook de overheid inkomsten en uitgaven.
De overheid maakt hiervan jaarlijks een begroting.
Jaarlijks tijdens Prinsjesdag informeert de overheid haar burgers hierover met behulp van de Miljoenennota.
Rijksbegroting:
Overzicht van de verwachte inkomsten en uitgaven van de overheid.
2.1 Inkomsten en uitgaven van de overheid
Miljoenennota:
Toelichting op de rijksbegroting.
Inkomsten van de overheid
Directe belastingen:
Belastingen over winst, inkomen en vermogen.
2.1 Inkomsten en uitgaven van de overheid
Indirecte belastingen:
Kostprijsverhogende belastingen (bv. btw).
Inkomsten
Sociale premies:
Premies waarmee de sociale verzekeringen (uitkeringen) worden betaald.
Uitgaven van de overheid
2.1 Inkomsten en uitgaven van de overheid
Uitgaven
Overheids-
bestedingen:
Uitgaven als beloning voor het gebruik van productiefactoren.
Overheids-
overdrachten:
Uitgaven waar geen directe prestatie tegenover staat.
2.1 Inkomsten en uitgaven van de overheid
De inkomsten en uitgaven zijn niet altijd gelijk aan elkaar. Dit creëert een begrotingssaldo:
Inkomsten > uitgaven = begrotingsoverschot
Inkomsten < uitgaven = begrotingstekort
Begrotingssaldo:
Het verschil tussen de inkomsten en de uitgaven van de overheid.
Overheidsschuld:
De totale schuld van de overheid.
2.1 Inkomsten en uitgaven van de overheid
Begrotings-
overschot
Extra uitgaven mogelijk
Daling rentelasten van de overheidsschuld
Extra aflossen op de overheidsschuld
of
2.1 Inkomsten en uitgaven van de overheid
Begrotings-
tekort
Uitgaven beperken (bezuinigen)
Extra inkomsten zoeken
(belasting verhogen)
of
Laten oplopen van de overheidsschuld
of
Stijging rentelasten van de overheidsschuld
2.1 Inkomsten en uitgaven van de overheid
Berekenen overheidsschuld:
Overheidsschuld begin jaar
Begrotingstekort +
Aflossing op de overheidsschuld -
Overheidsschuld einde jaar =
Financieringstekort:
Het begrotingstekort – aflossingen
Bij een financieringstekort stijgt de overheidsschuld
Bij een financieringsoverschot daalt de overheidsschuld
2.1 Inkomsten en uitgaven van de overheid
Failliet gaan:
Als je je schulden niet meer kunt betalen en er beslag is gelegd op je bezittingen.
In economisch mindere tijden stijgt vaak de overheidsschuld.
Toch zal de overheid niet snel failliet gaan, ze mogen meestal extra geld lenen (d.m.v. uitgifte staatsobligaties).
Deze extra leningen zorgen voor extra rentelasten en aflossingsverplichtingen in de toekomst:
Tekorten nu Hogere belastingen later
Uitgestelde belastingheffing:
Het begrotingstekort wordt gefinancierd met toekomstige belastinginkomsten.
Sociale verzekeringen:
Verplichte verzekeringen die voor iedereen gelden.
2.2 Sociale zekerheid
Heb je (tijdelijk) onvoldoende inkomen, dan helpt de overheid je met behulp van het sociale zekerheidsstelsel.
Sociale verzekeringen dekken het verlies van inkomen bij:
Ziekte (kort- en langdurig)
Werkloosheid
Arbeidsongeschiktheid
Ouderdom
Sociale verzekeringen:
Verplichte verzekeringen die voor iedereen gelden.
2.2 Sociale zekerheid
Heb je (tijdelijk) onvoldoende inkomen, dan helpt de overheid je met behulp van het sociale zekerheidsstelsel.
Sociale zekerheid
Volksverzekeringen:
Verzekering die voor iedereen geldt die in Nederland woont of werkt.
Werknemers-
verzekeringen: Verzekering voor werknemers en uitkeringsgerechtigden, betaald door werkgevers en werknemers.
2.2 Sociale zekerheid
Heb je (tijdelijk) onvoldoende inkomen, dan helpt de overheid je met behulp van het sociale zekerheidsstelsel.
Sociale zekerheid
Sociale voorziening:
Uitkeringen bedoeld voor mensen die geen uitkering krijgen via een sociale verzekering.
2.2 Sociale zekerheid
Hoe wordt de sociale zekerheid betaald?
Voorzieningen: betaald uit belastingopbrengsten
Verzekeringen: betaald uit sociale premies
Omslagstelsel:
Een systeem waarbij de ontvangen premies van een jaar gebruikt worden voor uitkeringen in dat jaar.
De uitkering gebeurt op basis van:
Omslagstelsel
Intergenerationele solidariteit (AOW)
Intergenerationele solidariteit:
De huidige generatie betaalt voor de AOW van de gepensioneerde generatie.
AOW:
Deze wet geeft iedere Nederlander vanaf 67 jaar recht op een ouderdomspensioen.
2.3 Samenwerken aan een toekomst
Hoe is je pensioen geregeld?
AOW (basispensioen)
Afhankelijk van aantal belastingplichtige jaren in Nederland
Afhankelijk van gezinssamenstelling
Onafhankelijk van inkomen of vermogen
Solidariteit tussen werkenden en niet-werkenden
Solidariteit tussen jongeren en ouderen
Collectief pensioen:
Een bedrijfspensioen geldend voor iedereen in het bedrijf.
2.3 Samenwerken aan een toekomst
Hoe is je pensioen geregeld?
AOW (basispensioen)
Aanvullend pensioen
Collectief geregeld
Op basis van het kapitaaldekkingsstelsel
Kapitaaldekkings-
stelsel:
Een systeem waarbij degene die premie betaalt een kapitaal opbouwt dat op een later tijdstip wordt uitgekeerd.
2.3 Samenwerken aan een toekomst
Hoe is je pensioen geregeld?
AOW (basispensioen)
Aanvullend pensioen
Collectief geregeld
Op basis van het kapitaaldekkingsstelsel
Privaat pensioen:
Een door een persoon zelf gekochte persioenverzekering.
2.3 Samenwerken aan een toekomst
Hoe is je pensioen geregeld?
AOW (basispensioen)
Aanvullend pensioen
Privaatpensioen
2.3 Samenwerken aan een toekomst
Hoe is je pensioen geregeld?
AOW (basispensioen)
Aanvullend pensioen
Privaatpensioen
Premies worden gespaard of belegd in aandelen of obligaties.
Dit levert risico’s op afhankelijk van de aandelenkoersen en rentestanden.
Lage rente aandelenkoersen stijgen
Lage rente laag rendement op (staats)obligaties
