Verkrijgbaarheid van medicijnen
Verkrijgbaarheid van medicijnen
Deze slide heeft geen instructies
Lesdoel
Ik kan uitleggen welke soorten geneesmiddelen er zijn, waar ze verkrijgbaar zijn en waarom daar regels voor gelden.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden koppel jij aan medicijnen zonder of met recept?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen rond recept, apotheek, drogist, veiligheid en toezicht.
Twee hoofdgroepen
De verkrijgbaarheid van geneesmiddelen is verdeeld in twee hoofdgroepen:
UR-geneesmiddelen: uitsluitend op recept
NR-geneesmiddelen: niet-receptplichtig
NR-geneesmiddelen worden ook wel zelfzorggeneesmiddelen genoemd.
Benadruk dat 'verkrijgbaarheid' gaat over onder welke voorwaarden een medicijn mag worden verstrekt, niet alleen over de plek waar je het koopt.
Waar haal je ze?
UR: alleen met recept
Alleen verkrijgbaar bij de apotheek
NR / zelfzorg: zonder recept verkrijgbaar
Te koop afhankelijk van de categorie
De brontekst noemt tweemaal dat UR-medicatie alleen bij de apotheek verkrijgbaar is; noem dit één keer helder.
Wat betekent UR?
Uitsluitend Recept (UR) betekent dat een medicijn volgens de wet alleen veilig gebruikt kan worden onder medisch toezicht.
Een bevoegd beroepsbeoefenaar, zoals een huisarts of specialist, schrijft dan een recept uit.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom zijn sommige middelen UR?
In de Geneesmiddelenwet staan medicijnen waarvoor een recept nodig is. Dat is bijvoorbeeld zo bij middelen:
met een verhoogde kans op bijwerkingen
waarbij verslaving kan optreden
die nog niet lang op de markt zijn
die via een injectie moeten worden toegediend
Koppel elk punt aan het idee van veiligheid onder toezicht.
Voorbeeld: antibiotica
Antibiotica zijn een voorbeeld van UR-medicatie.
Bij onjuist of herhaald gebruik kunnen bacteriën resistent worden. Dan is de bacterie niet meer gevoelig voor het antibioticum.
Licht toe dat resistentie betekent dat een latere infectie moeilijker te behandelen kan zijn.
Waarom valt een medicijn onder UR?
Door medisch toezicht
Door lage prijs
Door vrije verkoop
Door kleine verpakking
Toets of leerlingen snappen dat UR draait om veilig gebruik onder medisch toezicht, niet om prijs of verpakking.
Vul de juiste begrippen in
Een UR-geneesmiddel is alleen veilig te gebruiken onder medisch toezicht. Een bevoegd beroepsbeoefenaar schrijft dan een recept uit. Antibiotica zijn hiervan een voorbeeld, omdat bacteriën anders resistent kunnen worden.
Alle begrippen komen letterlijk terug in het blok over UR en antibiotica.
Wat zijn zelfzorgmiddelen?
Een zelfzorgmiddel is een medicijn dat zonder recept verkocht mag worden.
Je noemt dit ook een OTC-middel: over the counter. Het gaat om middelen waarvan gebruik relatief veilig wordt geacht zonder toezicht van arts of specialist.
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeeld van zelfzorg
Paracetamol is een bekend voorbeeld van een zelfzorgmiddel.
Dit medicijn kun je zonder recept kopen, bijvoorbeeld bij:
de drogist
een tankstation
Benadruk dat 'zonder recept' niet betekent 'zonder risico'. Dat wordt in de volgende slides verder uitgewerkt.
Drie soorten zelfzorgmiddelen
Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) deelt zelfzorgmiddelen in drie categorieën in:
AV
UAD
UA
Deze indeling zegt iets over waar het middel verkocht mag worden en hoeveel begeleiding nodig is.
Deze slide heeft geen instructies
AV en UAD
Algemeen verkrijgbaar
Indeling hangt af van criteria zoals:
- de aandoening
- ervaring met de werkzame stof
- aantal eenheden per verpakking
AV-middelen
UAD-middelen
Uitsluitend Apotheek en Drogist
Verkoop vanuit bediening
Aanwezigheid van een gediplomeerd (assistent-)drogist voor advies
Leg uit dat 'verantwoorde zorg' bij UAD betekent dat de consument advies kan krijgen bij aankoop.
UA-middelen
UA-middelen zijn zelfzorgmiddelen die uitsluitend bij een apotheek verkrijgbaar zijn.
Deze middelen zijn niet zonder risico te gebruiken. Daarom is verstrekking via de apotheek nodig.
Maak eventueel het onderscheid scherp: UA is zonder recept, maar wel alleen via de apotheek.
Zelfzorg is niet risicoloos
Zelfzorgmiddelen zijn niet zonder risico.
Vooral in combinatie met andere geneesmiddelen kunnen problemen ontstaan. Daarom mag je nooit zelf zomaar een zelfzorgmiddel aan een patiënt geven.
Dit is een belangrijk beroepsmatig punt binnen zorg: eerst overleggen met de verantwoordelijke arts.
Welke combinatie is juist?
AV = overal, UA = apotheek
AV = apotheek, UA = overal
UAD = overal, AV = drogist
UA = recept, UR = zelfzorg
Laat leerlingen de categorieën vergelijken: AV algemeen verkrijgbaar, UA alleen apotheek, UAD apotheek en drogist.
Vul de categorieën in
Zelfzorgmiddelen zijn zonder recept verkrijgbaar, maar niet altijd overal. AV-middelen zijn algemeen verkrijgbaar. UAD-middelen koop je bij apotheek en drogist met advies. UA-middelen zijn alleen bij de apotheek verkrijgbaar, omdat ze niet zonder risico gebruikt kunnen worden.
Deze invuloefening verstevigt de driedeling binnen zelfzorgmiddelen.
Waarom mag je niet zomaar een zelfzorgmiddel aan een patiënt geven?
Bespreek dat zelfzorgmiddelen interacties kunnen geven met andere medicijnen en dat je daarom nooit zelf zomaar iets aan een patiënt geeft; eerst overleggen met de verantwoordelijke arts.
Alternatieve geneesmiddelen
Alternatieve geneesmiddelen zijn kruiden, vitamines en voedingssupplementen die gebruikt worden binnen alternatieve geneeswijzen.
Deze middelen vallen niet onder de Geneesmiddelenwet.
Deze slide heeft geen instructies
Ook deze middelen kunnen schade geven
Alternatieve geneesmiddelen kunnen, net als reguliere medicijnen, schade veroorzaken.
Voorbeeld: sint-janskruid kan ernstige bijwerkingen geven in combinatie met bepaalde antidepressiva of andere medicijnen.
Noem dat sint-janskruid ook voorkomt in gezondheidsproducten zoals kruidenthee, waardoor patiënten het gebruik soms niet als 'medicijn' zien.
Voorbeelden van risicovolle producten
Kunnen de werking van onder andere:
- antibiotica
- schildklierhormonen
verminderen
Vitaminepreparaten
Bepaalde vitamines, zoals K, A, D, E en foliumzuur
Kunnen de werking verminderen van medicijnen bij onder andere:
- epilepsie
- reuma
- infecties behandeld met antibiotica
Ijzer en kalk
Benadruk dat 'natuurlijk' niet hetzelfde is als 'veilig'.
Homeopathische middelen
Homeopathische middelen worden bereid uit natuurlijke producten, zoals:
mineralen
planten
dieren
Ze worden gecontroleerd door het CBG en vallen daardoor wel onder de Geneesmiddelenwet.
Leg uit dat hier volgens de bron vooral de kwaliteit wordt gecontroleerd.
Veilig omgaan met alternatieve middelen
Voor alternatieve en homeopathische middelen geldt:
laat de patiënt de bijsluiter goed lezen
controleer mogelijke (bij)werkingen
meld gebruik bij apotheek en arts
Deze slide heeft geen instructies
Richtlijnen in de zorg
De arts is verantwoordelijk voor het voorschrijven van medicijnen.
Als de arts een medicijn niet heeft voorgeschreven, mag je nooit zelf zomaar medicijnen voorschrijven of geven. Dat geldt ook voor zelfzorgmiddelen.
Gebruik hier de beroepsgrens als kern: adviseren kan pas veilig binnen de afgesproken verantwoordelijkheden.
Waarom melden zo belangrijk is
Het gebruik van alternatieve geneesmiddelen kan invloed hebben op de werking van andere medicijnen.
Daarom is het belangrijk dat zowel de arts als de apotheek weet welke middelen een patiënt gebruikt.
Deze slide heeft geen instructies
Veilig handelen samengevat
Veilig gebruik van medicijnen vraagt om duidelijke afspraken:
kijk of een middel UR of NR is
let op de categorie AV, UAD of UA
geef niet zelf zomaar medicijnen aan een patiënt
stem gebruik altijd af met arts en apotheek
Deze slide landt de centrale lijn van de les: verkrijgbaarheid is gekoppeld aan risico, toezicht en verantwoordelijkheid.
Welke uitspraak is juist?
Alternatieve middelen vallen altijd onder de Geneesmiddelenwet
Homeopathische middelen vallen wel onder de Geneesmiddelenwet
Sint-janskruid heeft geen invloed op andere medicijnen
Vitamines zijn altijd veilig naast antibiotica
De afleiders sluiten aan bij veelvoorkomende misverstanden: natuurlijk is niet automatisch veilig, en alternatief is niet hetzelfde als homeopathisch.
Vul de juiste woorden in
Alternatieve geneesmiddelen, zoals kruiden en vitamines, vallen niet onder de Geneesmiddelenwet. Homeopathische middelen vallen daar wel onder, omdat ze door het CBG worden gecontroleerd.
Benadruk het verschil tussen alternatief en homeopathisch zoals in de bron uitgelegd.
Waarom is melden van alternatieve middelen belangrijk?
Bespreek dat arts en apotheek moeten weten welke alternatieve of homeopathische middelen iemand gebruikt, vanwege mogelijke invloed op andere medicijnen en veilige afstemming.
Wat is één ding dat je uit deze les onthoudt?
Laat leerlingen benoemen wat ze inhoudelijk meenemen, zoals UR/NR, AV-UAD-UA, risico's of melden bij arts en apotheek.
Welk onderdeel hielp jou het best om dit te begrijpen?
Stimuleer reflectie op het leerproces, bijvoorbeeld voorbeelden, indelingen of praktijkregels.
Begrippenlijst
UR-geneesmiddelen - geneesmiddelen die uitsluitend op recept verkrijgbaar zijn
NR-geneesmiddelen - niet-receptplichtige geneesmiddelen die zonder recept verkrijgbaar zijn
zelfzorggeneesmiddelen - NR-geneesmiddelen die de patiënt zonder recept kan kopen
OTC-middel - zelfzorgmiddel dat over the counter, dus zonder recept, verkocht mag worden
Geneesmiddelenwet - wet waarin onder andere is vastgelegd voor welke medicijnen een recept nodig is
CBG - College ter Beoordeling van Geneesmiddelen
resistentie - ongevoelig worden van bacteriën voor een antibioticum
Deze slide heeft geen instructies
Begrippenlijst
AV-middelen - zelfzorgmiddelen die algemeen verkrijgbaar zijn
UAD-middelen - zelfzorgmiddelen die alleen bij apotheek en drogist verkrijgbaar zijn
UA-middelen - zelfzorgmiddelen die uitsluitend bij een apotheek verkrijgbaar zijn
alternatieve geneesmiddelen - kruiden, vitamines en supplementen uit alternatieve geneeswijzen
homeopathische middelen - middelen uit natuurlijke producten die wel onder de Geneesmiddelenwet vallen
bijsluiter - informatie over gebruik, werking, waarschuwingen en bijwerkingen van een middel
Deze slide heeft geen instructies