katern verzorgingsstaat 1

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo t
• Leerjaar 3,4

Sociale zekerheid en verzorgingsstaat in Nederland

1 Arm in de negentiende eeuw

30-7-2024

1

Doelstelling

Je na dit hele katern uitleggen hoe Nederland van een nachtwakerstaat een verzorgingsstaat werd.

Aan het einde van deze les weet je:

1. Wat een nachtwakerstaat is.

2. Hoe de armenzorg was georganiseerd in de 19e eeuw.

3. Hoe de verschillende politieke stromingen dachten over de politieke invloed op de armenzorg en de invoering van sociale wetten.

4. Wat de sociale kwestie is.

verloop les:

PowerPoint

Vragen maken

Afsluitende vragen lesson-up

Wat weet je al over dit onderwerp?

Nachtwakerstaat

Sociale kwestie

politieke stromingen

d

Eten Halen

• In de oorlog was er een tekort aan voedsel.

• Er opende een gaarkeuken, met een bon kon je dan extra eten halen.

• Tijdens de Eerste Wereldoorlog ging de overheid zich actief bemoeien met het welzijn van mensen.

• Dat was nieuw want de overheid vond eigenlijk dat iedereen voor zichzelf moest zorgen.

• Nu zijn we een verzorgingsstaat; Een land waarin elke burger recht heeft op een minimuminkomen. 

7/30/2024

2

Huisbezoek

• In de 19e eeuw waren er liefdadigheidsinstellingen die zorgden voor de allerarmsten.

• Er werd dan ook gecontroleerd of je wel echt arm was en er kwam dan iemand op huisbezoek.

• Daarnaast moest je je ook goed gedragen en niet te lui zijn om te werken.

• Dronkenlappen en luie mensen hadden geen recht op hulp.

liefdadigheid

• Rond 1850…

• Ziek, werkeloos, oud… jammer dan… geen geld

• Kerken of rijke burgers gaven voedsel, brandstof en kleding als liefdadigheid

  • Als je arm genoeg was

  • Als je je netjes gedroeg (niet drinken, niet samenwonen, dankbaarheid tonen)

  • Als je regelmatig naar de kerk ging

1854 Armenwet

• Liefdadigheidsinstellingen moesten voor de armen zorgen

• In uiterste nood moesten de gemeenten meehelpen.

• Armoede neemt in de jaren erna erg toe.

• Gemeenten krijgen hierdoor steeds grotere rol in het bestrijden van de armoeden… dat was eigenlijk niet de bedoeling.

d

Gevaarlijk en zwaar werk

• Industrialisatie kwam op gang

• Veel mensen van platteland naar de stad vanwege armoede

• In fabrieken hard werken, weinig geld, gevaarlijk en onveilig

• Vrouwen en kinderen werkten ook in de fabrieken, het loon van de man was niet voldoende.

d

Trek naar de stad

• Zorgt voor woningproblemen, weinig woningen en krotten

• Geen riolering

• Geen elektriciteit

• Geen waterleiding

• Onhygiënische omstandigheden… hierdoor besmettelijke ziekten

• Slechte voeding en ongezond werk

• Niet werken door ziekte betekende geen geld

• Er was ook geen geld voor medicijnen of een dokter.

d

Ontevredenheid en protest

• Veel arbeiders dus je moest doorwerken anders volgde ontslag

• Er kwam dus weinig protest vanuit de arbeiders.

• Eind 19e eeuw ontstonden er vakbonden.. Samen strijden voor hogere lonen en betere werkomstandigheden

• Ook de rijken zagen steeds meer dat er iets moest gebeuren

• SOCIALE KWESTIE

Aanpak van de armoede

• Politiek debat over de sociale kwestie

• Liberalen zaten al sinds1848 in regering.

  • Conservatief-liberalen waren voorstander van de nachtwakersstaat

  • Jong liberalen wilden wel dat de overheid iets ging doen tegen de armoede deze groep kreeg onder liberalen steeds meer invloed.

  • Confessionelen ongelijkheid was door God geregeld daar hoefde je niets aan te veranderen, maar een goede christen hoort elkaar wel te helpen en alleen in geval van nood moest de overheid ingrijpen.

  • Sociaaldemocraten vonden dat de overheid moest ingrijpen… hogere lonen, betere arbeidsomstandigheden, uitkering bij ziekte, pensioenen, kortere arbeidsdagen (8 uur). Er moest algemeen kiesrecht komen.

d

Sociale wetten

• Ongevallenwet

  • Kleine uitkering na bedrijfsongeval

• Woningwet

  • Minimale eisen waaraan woningen moesten voldoen

• Leerplichtwet

  • Kinderen tussen de 6 en 12 moesten naar school.

Opdracht:

Maak opdracht 1 t/m 6 van H1

Sayuri maakt opdracht 1 t/m 5 en de havo opdracht.

Welke politieke stroming wilde een actieve overheid aangaande bestrijding van de armoede?

A

Liberalisme

B

socialisme

C

conservatieven

D

feminisme

Welke eisen werden er in de 19e eeuw gesteld aan armenzorg?

Welke ontwikkeling zorgde voor een grote trek naar de stad?

A

industrialisatie

B

kolonialisme

C

verzuiling

D

secularisatie

Leg uit wat de sociale kwestie was

Welke politieke stroming streed voor algemeen mannenkiesrecht?

A

liberalisme

B

socialisme

C

communisme

D

confessionalisme

De volgende les:

Welke invloed heeft het interbellum op het ontstaan van de verzorgingsstaat?

Beurskracht/crisis