H7 §2 Grootmacht Rusland?
H7 §2 Grootmacht Rusland?
Leerdoelen
Je weet:
wat de overgang van een planeconomie naar een vrijemarkteconomie betekende voor Rusland.
wat de huidige kenmerken zijn van de Russische economie.
waarom Rusland een politieke en militaire (wereld) macht is.
wat de huidige demografische situatie in Rusland is.
wat de gevolgen zijn van de demografische situatie voor Rusland.
Terugblik vorige les
H7 §1 Een weerbarstige natuur
§1 Wat weet je nog?
§1 welke zaken vind je nog moeilijk?
Sovjet-Unie
Rusland hoorde lange tijd bij de Sovjet-Unie:
enorm land met een grote bevolking
veel natuurlijke hulpbronnen (olie, aardgas)
grootste communistisch land ter wereld
alle macht bij één partij
staat is eigenaar van productiemiddelen, natuur en kapitaal.
Sovjet-Unie
Planeconomie:
door de staat bepaalde vijfjarenplannen: wat en hoeveel produceren?
eerlijke verdeling van alle opbrengsten voor iedereen
Nadelen planeconomie:
geen concurrentie, dus geen goede kwaliteit
geen aandacht voor het milieu
geen eerlijke verdeling door corrupte leiders
Slechte omstandigheden --> groeiende onvrede bevolking --> uiteenvallen Sovjet-Unie
Een nieuwe economie
Rusland stapte over naar een vrijemarkteconomie. Aan het begin konden de bedrijven de concurrentie niet aan:
veel failliete bedrijven
toename werkeloosheid
toename armoede
Een nieuwe economie
Daarna is de economie enorm gegroeid:
onderdeel van de BRICS-landen
veel export van aardolie, aardgas en andere natuurlijke hulpbronnen
--> nadeel: grote afhankelijkheid prijsschommelingen grondstoffen
Rusland:
11e plek bruto nationaal product (bnp)
60e plek gemiddelde welvaart bevolking
Politieke macht
Rusland erfde de politieke en militaire macht van de Sovjet-Unie.
Veel geld naar defensie, groot leger, veel nucleaire wapens en tanks.
Veel politieke macht door permanente zetel met vetorecht in de VN-Veiligheidsraad,
Demografische tijdbom
Na de val van het communisme: demografische krimp in Rusland.
1991: 147 miljoen inwoners
2019: 142 miljoen inwoners
Reden 1: sterke daling geboortecijfer.
onzekerheid over baan en inkomen
sinds 2000: stijging geboortecijfer
2013: geboorteoverschot
Demografische tijdbom
Reden 2: hoog sterftecijfer.
jong stervende mannen door:
+ slechte werkomstandigheden
+ slecht voedsel
+ alcoholisme
+ slechte gezondheidszorg
Levensverwachting mannen: 65 jaar, vrouwen 77 jaar
Demografische tijdbom
Minder demografische krimp door een positief migratiesaldo.
- vooral vanuit de voormalige Sovjetrepublieken
- migranten op zoek naar werk en welvaart.
Gevolgen
Negatieve gevolgen van de demografische krimp:
- Ontgroening leidt tot minder mensen in de dienstplichtige leeftijd.
- Ontgroening leidt tot minder arbeiders en kan leiden tot minder economische groei.
- Minder werkenden betekent minder belasting voor pensioen, gezondheidszorg en defensie.
B14 Dimensies
Dimensies / invalshoeken van waaruit je een gebied of gebeurtenis kunt bekijken:
Economische dimensie: (het bezit van) grondstoffen, werk, geld.
Sociaal-culturele dimensie: hoe mensen met elkaar willen omgaan en hoe ze voor elkaar zorgen.
Politieke dimensie: gaat over het verdelen van macht.
Fysische dimensie: vanuit de belangen van de natuur.
B14 Dimensies
B150 Natuurlijke bevolkingsgroei
De bevolkingsgroei van een gebied verandert door natuurlijke en sociale factoren.
Natuurlijke factoren: geboorte - sterfte = natuurlijke bevolkingsgroei.
Geboortecijfer: het gemiddelde aantal geboorten per duizend inwoners per jaar (‰). Geboortecijfer van 9‰ betekent gemiddeld 9 baby's per duizend inwoners
Sterftecijfer: het gemiddelde aantal sterfgevallen per duizend inwoners per jaar (‰)
Geboorteoverschot en sterfteoverschot
B151 Sociale bevolkingsgroei
Sociale bevolkingsgroei = verandering van de bevolking door vertrek en vestiging. (migratie)
Migratiesaldo = vestiging - vertrek
Vestigingsoverschot / positief migratiesaldo = vestiging > vertrek
Vertrekoverschot / negatief migratiesaldo = vestiging < vertrek
B156 Levensverwachting
Levensverwachting = het gemiddelde aantal te verwachten levensjaren op een bepaalde leeftijd. (meestal bij geboorte)
In Nederland: in 100 jaar gestegen van 55 naar 83 jaar (vrouwen) en 80 jaar (mannen).
Oorzaken:
Verbetering gezondheidszorg
Gezondere leefgewoonten
Gevolg--> Vergrijzing
B157 Demografische transitie(model) = model dat een overgang laat zien van hoge geboorte en sterftecijfers (fase 1) naar lage geboorte- en sterftecijfers (fase 5)
B157 Demografische transitie
Fase 1: Langzaam groeiende bevolking.
- Hoge geboortecijfers
- Hoge sterftecijfers
Fase 2: sterk natuurlijke bevolkingsgroei.
- Hoge geboortecijfers
- Daling sterftecijfers
--> bevolkingsexplosie (Gambia)
B157 Demografische transitie
Fase 3: minder sterke bevolkingsgroei.
- daling geboortecijfers
- Lage sterftecijfers
(Indonesië)
Fase 4: langzaam groeiende bevolking (transitie voltooid)
- lage geboortecijfers
- lage sterftecijfer
Fase 5: sterfteoverschot
- afname bevolking
(Duitsland)
Veel landen in Azië en Latijns-Amerika zitten al in fase 3 of 4
B194 Productiemiddelen
Om iets te maken heb je drie productiemiddelen nodig:
Natuur = onderdelen van de natuur die nodig zijn voor de productie.
- grondstoffen, delfstoffen, grond, water
Arbeid = het betaalde werk dat mensen verrichten om goederen te maken of diensten te verlenen.
- primaire, secundaire en tertiaire sectoren
Beroepsbevolking = mensen die betaald werk (willen) doen.
- deel dat op zoek is naar werk: werkloos
Kapitaal = alle gebouwen, machines, hulpmiddelen en voertuigen die nodig zijn voor de productie.
Slide titel
B194 productiemiddelen
B229 Opkomende landen
Kenmerken opkomende landen (groeilanden):
Kenmerk 1: snelle economische groei
- veel buitenlandse investeringen
- BRICS-landen: van gesloten naar vrijemarkteconomie
Kenmerk 2: bnp per inwoner is nog relatief laag.
- nog steeds aantrekkelijk voor buitenlandse bedrijven door relatief lage lonen
Kenmerk 3: grote sociale en regionale ongelijkheid.
- sommige mensen profiteren, anderen niet
- groeiende middenklasse
- grote verschillen tussen regio's en tussen stad en platteland
B229 Opkomende landen
Slide tekst
Wat zijn de nadelen van een planeconomie?
Slechte kwaliteit producten
Weinig aandacht milieu
Geen concurrentie
Grote omzetten
Wat is een nadeel wanneer een land voor een groot deel afhankelijk is van het exporteren van natuurlijke hulpbronnen?
De vraag naar natuurlijke hulpbronnen kan stoppen
Natuurlijke hulpbronnen kunnen opraken
De prijs kan schommelen
Ze kunnen de natuurlijke hulpbronnen niet zelf gebruiken