Plaattektoniek

• newEditor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 5,6

Plaattektoniek & Gesteente

Doelen

Je kunt plaattektoniek en de bijbehorende mechanieken beschrijven en verklaren

Je kunt de gevolgen van plaattektoniek beschrijven en verklaren

Je kunt de drie hoofdgroepen van gesteentes herkennen en beschrijven.

Welke plaat heeft een hogere dichtheid?

A

Een jonge oceanische korst

B

Een oude oceanische korst

C

Een jonge continentale korst

D

Een oude continentale korst

Tot welke groep van gesteentesoorten behoort onderstaande steen?

A

Klastisch sedimentgesteente

B

Uitvloeiingsgesteente

C

Diepte (stollings)gesteente

D

Metamorfgesteente

Waar heeft magma een hogere mate van viscositeit?

A

Een subductie zone

B

Een mid-oceanische rug

C

Een hotspot/mantelpluim

Welke kracht speelt bij subductiezones?

A

Slab pull

B

Ridge push

Hotspots kunnen alleen ontstaan bij oceanische korsten.

A

Juist

B

Onjuist

In welke gesteente type kun je fossielen aantreffen?

A

Sediment gesteente

B

Stollingsgesteente

C

Metamorf gesteente

D

Alle gesteente types

Bij welke type plaatgrens ontstaan een back-arc?

A

Een convergente plaatgrens

B

Eens subductiezone

C

Een transforme plaatgrens

D

Een divergente plaatgrens

Hoe wordt een hoger gelegen deel bij een breukgebergte genoemd?

A

Een horst

B

Een slenk

Welke gesteente soort is het gevoeligste voor chemische verwering?

A

Graniet

B

Leisteen

C

Kalksteen

D

Marmer

Waar is Death Valley (VS) een voorbeeld van?

A

Een horst

B

Een slenk

Bij welk type vulkaanuitbarsting kun je puimsteen aantreffen?

A

Een explosieve uitbarsting

B

Een effusieve uitbarsting

Bij welke oceanische korst zal vlakke subductie optreden

A

Een oceanische korst met een lage dichtheid

B

Een oceanische korst met een hoge dichtheid

Wat is geen voorbeelden van een erts?

A

Bauxiet

B

Zink

C

IJzer

D

Kwarts

In onderstaande afbeelding zie je een voorbeeld van een oud gebergte.

A

Juist

B

Onjuist

Hoe noemen wij de plek waar de aarbeving ontstaat?

A

Epicentrum

B

Hypocentrum

Plaatbewegingen samengevat

Rollback

Subducerende plaat duikt 'sneller' in de asthenosfeer, dan de convergente beweging van de continentale plaat

• Onstaan van rek

Plooiingsgebergte

Convergerende plaatbeweging

Voorbeelden:

• Alpen

• Himalaya

• Andes

Horsten en slenken

Ontstaan door spanningen op/in de aardkorst, waardoor de korst rekt en breekt

Vulkanisme - Oorzaken voor smelt

• Verlaging van druk (Mid-oceanische ruggen)

• Toevoeging van water (subductie zones)

• Extra verhitting (mantelpluimen)

Explosiviteit van vulkanen

Viscositeit van magma

• Hoe hoger de viscositeit, des te hoger de explosiviteit

Hoeveelheid water bij het magma

• Water verlaagd het smeltpunt

Hoofdregel: bij subductiezones zijn vulkanen het meest explosief

Gesteente soorten

Stollingsgesteente

Diepte gesteente

• Langzame stolling

• Vorming van minerale

Uitvloeiingsgesteente

• Snelle stolling

Sedimentgesteente

Klastisch

• Zandsteen

Organogeen

• Steenkool

Chemisch

• Kalksteen

Metamorf

Onder hitte en druk omgezet

Te herkennen aan geplooide lagen

• Marmer

• Gneis

• Leisteen

Examenvraag

Hieronder staan gesteenten en geomorfologische verschijnselen aangegeven: horst, puinwaaier, slenk, metamorf gesteente, schildvulkaan, stratovulkaan, morene, sedimentgesteente, uitvloeiingsgesteente

Noteer de letters a tot en met d uit bron 9 onder elkaar op je antwoordblad. Schrijf achter elke letter het juiste gesteente of het juiste geomorfologische verschijnsel.

• horst

• puinwaaier

• slenk

• metamorf gesteente,

• schildvulkaan

• stratovulkaan

• morene,

• sediment-gesteente

• uitvloeiings-gesteente

Antwoord

a stratovulkaan

b horst

c sedimentgesteente

d uitvloeiingsgesteente