Wie is de psychogeriatrische zorgvrager?

Les 1 Wie is de psychogeriatrische zorgvrager?

1 / 38
volgende
Slide 1: Slide
newEditorVerzorgingMBOStudiejaar 2

In deze les zitten 38 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Les 1 Wie is de psychogeriatrische zorgvrager?

Open breed: studenten hebben vaak al een beeld van 'ouderen met dementie', maar de les gaat preciezer over kenmerken, cognitief functioneren, ziektebeelden en de juridische context van zorg.

Leerdoel

Ik kan uitleggen wie de psychogeriatrische zorgvrager is en welke kenmerken, ziektebeelden en regels rondom zorg daarbij horen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden koppel jij aan psychogeriatrische zorg?

Gebruik de antwoorden om voorkennis op te halen. Verwachte thema’s: dementie, geheugen, ouderen, gedrag, begeleiding, veiligheid, structuur.

Psychogeriatrische zorgvrager

  • Een psychogeriatrische zorgvrager is meestal een oudere met problemen in het denken en onthouden

  • Vaak is er sprake van dementie of een andere aandoening van de hersenen

  • De zorg richt zich op veiligheid, structuur, begeleiding en welzijn

  • De zorgvraag gaat niet alleen over het lichaam, maar ook over gedrag en cognitie

Benadruk het verschil met alleen lichamelijke zorg: bij deze doelgroep spelen geheugen, oriëntatie, stemming en gedrag vaak een grote rol in de dagelijkse begeleiding.

Wat valt op bij deze doelgroep?

  • Vergeetachtigheid en moeite met nieuwe informatie

  • Problemen met oriëntatie in tijd, plaats en persoon

  • Veranderingen in gedrag, stemming of initiatief

  • Meer afhankelijkheid bij dagelijkse handelingen

  • Toenemende behoefte aan herkenning en duidelijke begeleiding

Laat studenten zien dat niet iedere zorgvrager dezelfde kenmerken heeft; het verloop en de ernst verschillen per persoon.

Meer dan alleen een diagnose

Een psychogeriatrische zorgvrager is niet alleen iemand met een ziektebeeld. Ook levensverhaal, gewoonten, familie, emoties en wat iemand nog wél kan, bepalen welke zorg passend is.

Koppel dit aan persoonsgerichte zorg: kijken naar mogelijkheden in plaats van alleen beperkingen.

Wat betekent dit voor de zorg?

  • Rustige benadering en duidelijke communicatie

  • Vaste dagstructuur en herkenbare omgeving

  • Observeren van gedrag en veranderingen

  • Ondersteunen zonder onnodig over te nemen

  • Samenwerken met naasten en collega’s

Maak de vertaalslag naar het handelen van studenten op stage: hoe benader je iemand, wat observeer je, en waarom is structuur zo belangrijk?

Waarop richt de zorg zich vooral bij deze doelgroep?

A

Alleen lichamelijke zorg

B

Veiligheid en structuur

C

Snelle genezing

D

Medische techniek

Toetst of studenten zien dat psychogeriatrische zorg breder is dan lichamelijke zorg alleen.

Maak de tekst compleet

Een psychogeriatrische zorgvrager is vaak een oudere met problemen in denken en onthouden. In de zorg zijn veiligheid, structuur en begeleiding belangrijk. De zorg gaat ook over gedrag en cognitie. Daarom is een rustige benadering en duidelijke communicatie belangrijk.

oudere
veiligheid
cognitie
communicatie
jeugdige
snelheid
conditie
motivatie
medicatie

Alle kernwoorden komen letterlijk of bijna letterlijk terug uit de voorgaande slides.

Welke persoonlijke factoren maken zorg passend?

Bespreek antwoorden zoals: levensverhaal, gewoonten, familie, emoties, mogelijkheden, wat iemand nog wel kan. Koppel aan persoonsgerichte zorg.

Cognitieve functies

Cognitieve functies zijn hersenfuncties die nodig zijn om informatie te verwerken. Ze helpen bij denken, onthouden, begrijpen, plannen, herkennen en beslissingen nemen.

Gebruik dit als kernbegrip voor de rest van de les. Zonder uitleg van cognitieve functies begrijpen studenten gedrag en beperkingen minder goed.

Voorbeelden van cognitieve functies

  • Geheugen: informatie onthouden en terughalen

  • Aandacht: je kunnen concentreren

  • Oriëntatie: weten waar je bent en welke dag het is

  • Taal: woorden begrijpen en gebruiken

  • Executieve functies: plannen, organiseren en keuzes maken

Noem eventueel ook prikkelverwerking en inzicht als aanvullende functies, maar houd de hoofdtermen consequent aan.

Cognitie in het dagelijks leven

Cognitieve functies zijn nodig bij alledaagse handelingen, zoals aankleden, medicatie innemen, koken, een gesprek volgen, de weg vinden en afspraken onthouden.

Laat studenten concrete koppelingen maken met ADL en dagelijkse begeleiding op de afdeling.

Als cognitieve functies achteruitgaan

  • Iemand raakt sneller de draad kwijt

  • Instructies worden minder goed begrepen

  • Zelfstandig handelen lukt moeilijker

  • Onrust, frustratie of angst kunnen toenemen

  • Meer begeleiding en herhaling worden nodig

Belangrijk misverstand: gedrag lijkt soms 'niet willen', terwijl het vaak 'niet meer kunnen' is.

Waarom dit belangrijk is in zorg

Wie cognitieve achteruitgang herkent, kan beter aansluiten bij wat de zorgvrager nog begrijpt en aankan. Dat helpt om veiligheid, vertrouwen en kwaliteit van leven te behouden.

Verbind dit met professioneel observeren: kleine signalen van achteruitgang kunnen veel betekenen voor passende zorg.

Welke functie hoort bij plannen en keuzes maken?

A

Oriëntatie

B

Aandacht

C

Geheugen

D

Executieve functies

Distractors komen uit de lijst met cognitieve functies op de contentslides.

Vul de juiste begrippen in

Cognitieve functies helpen bij denken, onthouden en begrijpen. In het dagelijks leven zijn ze nodig bij medicatie innemen en een gesprek volgen. Als deze functies achteruitgaan, nemen onrust en frustratie vaak toe. Dan worden meer begeleiding en herhaling nodig.

denken
medicatie
onrust
herhaling
bewegen
koken
rust
vertraging
oefening

Controleert begrip van het verband tussen cognitieve functies en dagelijks functioneren.

Veelvoorkomende ziektebeelden

Bij psychogeriatrische zorgvragers komen verschillende ziektebeelden voor. Deze aandoeningen beïnvloeden geheugen, gedrag, inzicht en zelfredzaamheid.

Introduceer hier dat dementie een verzamelnaam is en dat het ziektebeeld verschil maakt voor de begeleiding.

Ziekte van Alzheimer

  • Meest voorkomende vorm van dementie

  • Vaak begint het met problemen in het kortetermijngeheugen

  • Nieuwe informatie opslaan gaat steeds moeilijker

  • Later ontstaan ook problemen met taal, herkenning en dagelijks functioneren

Benadruk het vaak geleidelijke begin. Studenten herkennen dit vaak in kleine, dagelijkse vergeetmomenten die steeds ernstiger worden.

Vasculaire dementie

  • Ontstaat door schade in de hersenen door problemen met de bloedvaten

  • Achteruitgang kan sprongsgewijs verlopen

  • Vaak zijn er verschillen tussen wat iemand nog wel en niet kan

  • Tempo, aandacht en initiatief kunnen verminderen

Vergelijk met Alzheimer: niet altijd een geleidelijk patroon, maar vaker wisselend of stapsgewijs.

Lewy body dementie

  • Kenmerkt zich vaak door wisselingen in aandacht en alertheid

  • Hallucinaties kunnen voorkomen

  • Bewegen kan moeilijker worden

  • Iemand kan het ene moment helder lijken en later verward zijn

Handig voor studenten om te weten omdat wisselend functioneren soms verkeerd wordt geïnterpreteerd als onwil of aanstellerij.

Frontotemporale dementie

  • Veranderingen in gedrag en persoonlijkheid staan vaak op de voorgrond

  • Remmingen kunnen afnemen

  • Inzicht in eigen gedrag is vaak verminderd

  • Geheugenproblemen staan in het begin niet altijd voorop

Benadruk dat deze vorm anders kan overkomen dan het 'klassieke' beeld van dementie; dat voorkomt tunnelvisie.

Na de diagnose

Een diagnose heeft gevolgen voor de zorgvrager en voor naasten. Er ontstaan vragen over toekomst, wonen, veiligheid, zelfstandigheid en de manier waarop ondersteuning wordt georganiseerd.

Dit is het moment om de impact op het systeem rond de zorgvrager te benoemen: partner, kinderen, mantelzorg en zorgteam.

Welke vorm begint vaak met kortetermijngeheugenproblemen?

A

Lewy body dementie

B

Vasculaire dementie

C

Ziekte van Alzheimer

D

Frontotemporale dementie

Plausibele verwarring tussen de verschillende dementievormen wordt hier bewust benut.

Maak de vergelijking compleet

Bij de ziekte van Alzheimer begint de achteruitgang vaak met het kortetermijngeheugen. Bij vasculaire dementie verloopt de achteruitgang vaker sprongsgewijs. Lewy body dementie geeft vaak wisselingen in aandacht en alertheid. Bij frontotemporale dementie staan veranderingen in gedrag vaak vroeg op de voorgrond.

kortetermijngeheugen
sprongsgewijs
alertheid
gedrag
taal
geleidelijk
balans
stemming
dagstructuur

Laat studenten de ziektebeelden inhoudelijk van elkaar onderscheiden.

Noem één gevolg van de diagnose voor naasten.

Bespreek dat een diagnose gevolgen heeft voor zorgvrager én naasten: vragen over wonen, veiligheid, toekomst, zelfstandigheid en organisatie van zorg.

Wet zorg en dwang

De Wet zorg en dwang (Wzd) beschermt mensen die door een verstandelijke beperking of psychogeriatrische aandoening niet altijd zelf kunnen overzien welke zorg nodig is.

Houd het functioneel: geen juridisch detailcollege, maar de bedoeling van de wet en wat dat betekent in de praktijk.

Doel van de Wzd

  • Vrijwillige zorg is het uitgangspunt

  • Onvrijwillige zorg mag niet zomaar

  • Er moet steeds gezocht worden naar het minst ingrijpende alternatief

  • De rechten en waardigheid van de zorgvrager staan centraal

Benadruk de kernzin: nee, tenzij. Zorg mag niet alleen praktisch zijn voor de organisatie; het belang van de zorgvrager staat voorop.

Wat is onvrijwillige zorg?

  • Zorg waar iemand zich tegen verzet

  • Beperken van bewegingsvrijheid

  • Toezicht of controle zonder instemming

  • Verplicht toedienen van zorg of medicatie

  • Ingrijpen alleen als het echt nodig en zorgvuldig afgewogen is

Noem dat verzet ook non-verbaal kan zijn. Studenten denken vaak alleen aan hardop nee zeggen.

De Wzd in de praktijk

In de dagelijkse zorg betekent de Wzd dat je eerst kijkt hoe je met uitleg, rust, structuur, contact en aanpassing van de omgeving zorg vrijwillig kunt laten verlopen.

Koppel aan dagelijkse voorbeelden: meelopen, afleiden, vertrouwde benadering, familie betrekken, prikkels verminderen.

Professioneel handelen

  • Signaleren van risico’s én mogelijkheden

  • Overleggen met collega’s en andere disciplines

  • Handelen volgens afspraken en wetgeving

  • Rekening houden met veiligheid, autonomie en welzijn

  • Goed rapporteren wat je observeert en doet

Laat zien dat goede zorg steeds een afweging is tussen beschermen en ruimte geven.

Wat is het uitgangspunt van de Wzd?

A

Vrijwillige zorg

B

Strenge controle

C

Verplichte opname

D

Snelle interventie

Kernzin uit de les: vrijwillige zorg is het uitgangspunt; onvrijwillige zorg mag niet zomaar.

Vul de kern van de Wzd in

De Wet zorg en dwang beschermt mensen met een psychogeriatrische aandoening. Bij deze wet is vrijwillige zorg het uitgangspunt. Er moet steeds gezocht worden naar het minst ingrijpende alternatief. Als zorg niet vrijwillig verloopt, is zorgvuldig overleggen belangrijk.

aandoening
vrijwillige
ingrijpende
overleggen
behandeling
tijdelijke
zwaarste
verbieden
afwachten

Sluit aan op slides over doel van de Wzd en professioneel handelen.

Wat helpt volgens jou het meest om zorg vrijwillig te laten verlopen?

1

Uitleg

2

Rust

3

Structuur

4

Omgeving aanpassen

Deze slide heeft geen instructies

Wat is één inzicht dat jij meeneemt uit deze les?

Reflectievraag zonder goed of fout. Laat studenten één concreet inzicht noemen, bijvoorbeeld over cognitie, ziektebeelden of de Wzd.

Welk deel van deze les hielp jou het meest begrijpen?

Reflectievraag over het leerproces. Mogelijke thema’s: voorbeelden uit de praktijk, vergelijkingen tussen ziektebeelden, of de uitleg over wetgeving.

Begrippenlijst

psychogeriatrische zorgvrager - oudere zorgvrager met problemen in cognitie, gedrag of functioneren door een hersenaandoening

cognitieve functies - hersenfuncties die nodig zijn voor denken, onthouden, begrijpen en plannen

oriëntatie - weten wie je bent, waar je bent en in welke tijd je leeft

dementie - verzamelnaam voor aandoeningen waarbij cognitieve functies achteruitgaan

ziekte van Alzheimer - vorm van dementie die vaak begint met geheugenproblemen

vasculaire dementie - vorm van dementie door schade in de hersenen door vaatproblemen

Lewy body dementie - vorm van dementie met wisselende alertheid, hallucinaties en bewegingsproblemen

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

frontotemporale dementie - vorm van dementie waarbij gedrag en persoonlijkheid vaak vroeg veranderen

zelfredzaamheid - wat iemand zelf nog kan in het dagelijks leven

psychogeriatrie - zorg en begeleiding voor vooral oudere mensen met cognitieve achteruitgang

Wet zorg en dwang (Wzd) - wet die regels geeft voor vrijwillige en onvrijwillige zorg

onvrijwillige zorg - zorg waarmee iemand niet instemt of waartegen iemand zich verzet

vrijwillige zorg - zorg waarmee de zorgvrager instemt

welzijn - hoe iemand zich voelt op lichamelijk, psychisch en sociaal gebied

Deze slide heeft geen instructies