Kruislingsvermenigvuldigen
Kruislingsvermenigvuldigen
Deze les sluit aan bij 3 havo Getal en Ruimte H2.1. Open met het idee dat leerlingen al verhoudingen kennen uit tabellen en dat ze nu leren hoe je een onbekende daarin snel kunt uitrekenen.
Lesdoel
Ik kan een onbekend getal in een verhoudingstabel uitrekenen met kruislingsvermenigvuldigen, zonder haakjes en met haakjes.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden passen volgens jou bij verhouding en onbekende?
Gebruik de reacties om voorkennis op te halen. Verwachte woorden: verhouding, tabel, x, formule, delen, vermenigvuldigen, Pythagoras, onbekende.
Voorkennis: stelling van Pythagoras
Bij de stelling van Pythagoras werk je met een formule.
Je vult bekende getallen in en rekent de onbekende uit.
Ook vandaag zoek je een onbekende.
Alleen gebruik je nu geen rechthoekige driehoek, maar een verhoudingstabel.
Houd de koppeling licht: het doel is alleen voorkennis activeren over het werken met een onbekende, niet de hele stelling van Pythagoras herhalen.
Wat is een verhouding?
Een verhouding vergelijkt twee hoeveelheden.
In een verhoudingstabel blijven de paren bij elkaar passen.
Als de ene hoeveelheid groter wordt, verandert de andere in dezelfde verhouding mee.
Benadruk dat het om evenredige verbanden gaat. Gebruik eventueel een eenvoudig voorbeeld zoals prijs en aantal bij gelijke stuksprijs.
Van tabel naar vergelijking
Voorbeeld verhoudingstabel:
| links | rechts |
|---|---|
| 3 | 12 |
| 5 | x |
Bij dezelfde verhouding hoort:
3 : 12 = 5 : x
Laat zien dat een verhoudingstabel en een verhouding met dubbele punt hetzelfde idee beschrijven.
Kruislings vermenigvuldigen
Bij 3 : 12 = 5 : x vermenigvuldig je kruislings:
3 × x = 12 × 5
Daarna reken je de vergelijking verder uit om x te vinden.
Noem expliciet dat de producten van de diagonalen gelijk zijn. Dat is de kern van kruislingsvermenigvuldigen.
Zonder haakjes
Voorbeeld:
4 : 7 = x : 21
Kruislings vermenigvuldigen:
4 × 21 = 7 × x
84 = 7x
x = 12
Werk rustig regel voor regel. Besteed aandacht aan de stap van 84 = 7x naar x = 12.
Handige controle
Controleer altijd of je uitkomst past.
Bij 4 : 7 = 12 : 21 kun je beide verhoudingen vereenvoudigen:
4 : 7 blijft 4 : 7
12 : 21 wordt ook 4 : 7
De uitkomst klopt dus.
Leerlingen maken minder fouten als ze leren terugkijken. Koppel dit aan logisch redeneren: past de uitkomst bij de verhouding?
Welke stap hoort bij 4 : 7 = x : 21?
4 × 21 = 7 × x
4 × 7 = 21 × x
4 + 21 = 7 + x
4 × x = 7 × 21
Toets of leerlingen de diagonalen goed kiezen. Afleiders passen bij veelgemaakte fouten: recht onder elkaar rekenen, optellen, of x aan de verkeerde diagonaal koppelen.
Vul de stappen aan
Bij een verhoudingstabel zoek je vaak een onbekende. Bij 4 : 7 = x : 21 ga je eerst kruislings vermenigvuldigen. Daarna krijg je 84 = 7x en dan is x = 12. Als controle kijk je of de verhouding nog klopt.
Deze invuloefening sluit aan op slides 3 t/m 7: onbekende, kruislings vermenigvuldigen, uitkomst 12 en controleren van de verhouding.
Met haakjes
Soms staat er een onbekende in een haakje.
Voorbeeld:
3 : 5 = (x + 1) : 15
Dan vermenigvuldig je nog steeds kruislings:
3 × 15 = 5 × (x + 1)
Benadruk dat de haakjes eerst blijven staan. Leerlingen willen soms te snel 5x + 1 schrijven; dat is fout.
Met haakjes uitwerken
Ga verder met:
3 × 15 = 5 × (x + 1)
45 = 5(x + 1)
45 = 5x + 5
40 = 5x
x = 8
Noem dat eerst de haakjes worden weggewerkt met distributie. Gebruik steeds dezelfde volgorde: kruislings, haakjes wegwerken, oplossen.
Nog een voorbeeld met haakjes
2 : 9 = (x - 3) : 18
Kruislings:
2 × 18 = 9 × (x - 3)
36 = 9(x - 3)
36 = 9x - 27
63 = 9x
x = 7
Dit voorbeeld laat zien dat het ook met min in de haakjes werkt. Controleer mondeling of x - 3 dan gelijk is aan 4.
Veelgemaakte fouten
Getallen recht onder elkaar verkeerd koppelen
Niet beide diagonalen gebruiken
Haakjes te vroeg of fout wegwerken
Vergeten de laatste stap naar x te zetten
Niet controleren of de verhouding klopt
Gebruik deze slide om fouten te normaliseren en herkenbaar te maken. Laat zien dat de methode juist houvast geeft als je de stappen netjes volgt.
Wat is de juiste stap bij 3 : 5 = (x + 1) : 15?
3 × 15 = 5 × (x + 1)
3 × 15 = 5x + 1
3 × (x + 1) = 5 × 15
3 + 15 = 5 + (x + 1)
Controleert of leerlingen bij haakjes eerst nog steeds kruislings vermenigvuldigen en de haakjes laten staan.
Vul de regel goed in
Bij 3 : 5 = (x + 1) : 15 ga je eerst kruislings vermenigvuldigen. Dan krijg je 45 = 5(x + 1). Daarna werk je de haakjes weg: 45 = 5x + 5. Aan het eind vind je x = 8.
Laat leerlingen de vaste volgorde herhalen: kruislings, haakjes wegwerken, oplossen.
Welke fout wil jij zelf extra goed voorkomen?
Bespreek dat leerlingen kunnen noemen: haakjes te vroeg fout wegwerken, diagonalen verkeerd kiezen, laatste stap naar x vergeten, niet controleren. Er zijn meerdere goede antwoorden mogelijk.
Begrippen
verhouding - vergelijking tussen twee hoeveelheden
verhoudingstabel - tabel waarin bij elkaar horende waarden in dezelfde verhouding staan
onbekende - het getal dat je nog moet uitrekenen
kruislingsvermenigvuldigen - de diagonale getallen met elkaar vermenigvuldigen in een verhouding
haakjes wegwerken - een getal voor een haakje vermenigvuldigen met alles in de haakjes
evenredig - als twee hoeveelheden steeds in dezelfde verhouding veranderen
Deze slide heeft geen instructies
Afsluiting
Bij kruislingsvermenigvuldigen zet je een verhouding om in een vergelijking.
Zonder haakjes: direct oplossen
Met haakjes: eerst kruislings, dan haakjes wegwerken
Daarna controleer je of de verhouding klopt
Dit is de inhoudelijke afronding. De aparte interactieve exitvraag kan in een volgende stap worden toegevoegd door de vervolggenerator.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Laat leerlingen kort terugblikken op de kern van de les. Goede antwoorden noemen bijvoorbeeld kruislings vermenigvuldigen, haakjes wegwerken of controleren.
Wat vond jij het lastigst in deze les?
Diagonalen kiezen
Vergelijking oplossen
Haakjes wegwerken
Controleren
Deze slide heeft geen instructies
Wat ga jij de volgende keer zeker onthouden?
Gebruik deze exitvraag om te horen wat blijft hangen en waar de volgende les mee gestart kan worden.