§10.3 Vergelijkingen oplossen met de balansmethode (leerjaar 3)

10

Grafieken en vergelijkingen

Paragraaf 10.3

Vergelijkingen oplossen met de balansmethode

Hoe vind je de x waarvoor twee kanten van een vergelijking precies gelijk zijn?

Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)

1 / 15
volgende
Slide 1: Slide
newEditorWiskundeMiddelbare schoolvmbo t

In deze les zitten 15 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Introductie

Leerlingen lossen vergelijkingen met x aan beide kanten op met de balansmethode, werken haakjes uit en controleren hun antwoord door in te vullen. Les bij Getal & Ruimte vmbo-kgt (mavo) leerjaar 3, hoofdstuk 10 Grafieken en vergelijkingen, paragraaf 10.3. Met startvraag, theorie, opdrachten Kennis en Toepassing, een Verderkijker en de checklist leerdoelen.

Onderdelen in deze les

10

Grafieken en vergelijkingen

Paragraaf 10.3

Vergelijkingen oplossen met de balansmethode

Hoe vind je de x waarvoor twee kanten van een vergelijking precies gelijk zijn?

Gemaakt bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, vmbo-kgt (mavo)

Les bij Getal & Ruimte, leerjaar 3, hoofdstuk 10 Grafieken en vergelijkingen, paragraaf 10.3 Vergelijkingen oplossen met de balansmethode. Ongeveer 40 minuten, mavo. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 10

Paragraaf 10.3

10.3  Vergelijkingen oplossen met de balansmethode

Leerdoelen

10.3.1

Je kunt een vergelijking met x aan beide kanten oplossen met de balansmethode.

10.3.2

Je kunt eerst haakjes uitwerken en daarna de vergelijking oplossen.

10.3.3

Je kunt je antwoord controleren door het links en rechts in te vullen.

De leerdoelen staan in het boek bovenaan de paragraaf. Aan het eind van de les komen ze terug in de checklist. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 10

Paragraaf 10.3

Startvraag

De balans

Op een balans staat links 2x + 6 en rechts 18, en de balans staat in evenwicht. Welke waarde heeft x?

A

9

B

6

C

12

D

24

2x + 6 = 18, dus 2x = 12 en x = 6. Wie 9 kiest, deelt 18 door 2 en vergeet de 6. Wie 12 kiest, stopt na 18 − 6 en vergeet te delen door 2. Wie 24 kiest, telt 6 bij 18 op in plaats van af te trekken. Laat de leerlingen hardop zeggen wat ze 'links en rechts' doen.

Hoofdstuk 10

Paragraaf 10.3

Links en rechts hetzelfde

Bij 3x + 2 = x + 10 vraag je: bij welke x zijn beide kanten gelijk? In de figuur is dat het snijpunt. Met de balansmethode reken je het exact uit. Wat je links doet, doe je ook rechts, zodat de balans in evenwicht blijft. Zo blijft alleen x over.

Leg de balans uit als een echte weegschaal: haal je links iets weg, dan moet dat rechts ook. De grafiek laat zien waarom het antwoord klopt: bij x = 4 is y links 14 en rechts ook 14. Vraag: wat betekent het snijpunt (4, 14)? Beide kanten hebben dan dezelfde waarde. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 10

Paragraaf 10.3

De balansmethode in stappen

Zo pak je een vergelijking aan.

x naar één kant

Trek links en rechts het kleinste aantal x af, zodat de x links overblijft.

Haakjes uitwerken

Doe haakjes eerst: 3(x − 2) = 3x − 6. Vermenigvuldig elk getal binnen de haakjes.

Controleren

Vul je antwoord links en rechts in. Komt overal hetzelfde uit, dan klopt het.

Benadruk de volgorde: eerst haakjes uitwerken, dan x naar één kant, dan getallen naar de andere kant, dan delen. Controleren kost een halve minuut en vangt veel fouten. Laat leerlingen 3(x − 2) uitwerken met x = 5 om te zien dat 3x − 6 hetzelfde geeft als 3 · 3. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 10

Paragraaf 10.3

Voorbeeldopdracht 1

Los op: 3x + 2 = x + 10. Controleer je antwoord.

gegeven

3x + 2 = x + 10

uitwerking

2x + 2 = 10 (links en rechts − x)

2x = 8 (links en rechts − 2)

Dus x = 4 (links en rechts : 2)

Controle: 3 · 4 + 2 = 14 en 4 + 10 = 14

antwoord

x = 4

Loop de stappen langs en benoem bij elke regel wat links en rechts is gedaan. De tabel laat het controleren zien: bij x = 4 komen beide kanten op 14. Wie 6 antwoordt, telt 2 bij 10 op in plaats van af te trekken (2x = 12). Wie 2 antwoordt, deelt 8 door 4 in plaats van 2. Image credit: Eigen figuur, LessonUp Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 10

Paragraaf 10.3

Opdrachten Kennis

1

Wat is de regel van de balansmethode?

A

Wat je links doet, doe je ook rechts

B

Je mag alleen aan de linkerkant rekenen

C

Je telt alleen de getallen bij elkaar op

D

Je mag links optellen en rechts aftrekken

De balansmethode werkt omdat links en rechts steeds hetzelfde gebeurt: optellen, aftrekken, delen of vermenigvuldigen. Optie D lijkt handig maar breekt de gelijkheid: de balans staat dan niet meer in evenwicht.

Hoofdstuk 10

Paragraaf 10.3

Opdrachten Toepassing

2

Los op: 4x − 5 = x + 10.

Trek links en rechts x af: 3x − 5 = 10. Tel links en rechts 5 op: 3x = 15. Deel door 3: x = 5. Controle: 4 · 5 − 5 = 15 en 5 + 10 = 15. Wie 3x = 5 krijgt, trekt 5 van 10 af in plaats van erbij op te tellen: let op het min-teken. Wie 15 antwoordt, vergeet te delen door 3.

Hoofdstuk 10

Paragraaf 10.3

Opdrachten Toepassing

3

Los op: 3(x − 2) = x + 8.

A

5

B

14

C

7

D

1

Eerst haakjes: 3x − 6 = x + 8. Dan 2x − 6 = 8, dus 2x = 14 en x = 7. Controle: 3 · 5 = 15 en 7 + 8 = 15. Wie 5 kiest, werkt de haakjes verkeerd uit (3x − 2 = x + 8: de 2 niet met 3 vermenigvuldigd). Wie 14 kiest, vergeet te delen door 2. Wie 1 kiest, maakt van − 6 een + 6: 3x + 6 = x + 8.

Hoofdstuk 10

Paragraaf 10.3

Opdrachten Toepassing

4

Zet de stappen in de goede volgorde om 2x + 5 = x + 9 op te lossen.

1

Links en rechts x aftrekken: x + 5 = 9

2

Links en rechts 5 aftrekken: dus x = 4

3

Invullen: 2 · 4 + 5 = 13 en 4 + 9 = 13

Eerst de x naar één kant, dan het getal naar de andere kant, dan controleren. Laat leerlingen bespreken waarom controleren als laatste komt: het gaat om het antwoord dat je net hebt gevonden. Een leerling die de volgorde 'getal eerst' kiest is niet fout, de uitkomst blijft 4, maar de afgesproken route is x eerst.

Vul de ontbrekende getallen in.

Hoofdstuk 10

Paragraaf 10.3

Opdrachten Toepassing

5

Los op: 5x − 4 = 2x + 11.

Links en rechts 2x aftrekken geeft 3x − 4 = 11.

Links en rechts 4 optellen geeft 3x = 15.

Delen door 3 geeft x = 5.

11
15
5
7
9

De 7 komt van 11 − 4: een leerling trekt de 4 af in plaats van op te tellen. De 9 komt uit 5x − 2x = 3x gevolgd door een onzinstap. Vraag: hoe controleer je x = 5? 5 · 5 − 4 = 21 en 2 · 5 + 11 = 21.

Hoofdstuk 10

Paragraaf 10.3

Opdrachten Toepassing

★ 6

Fiets A: 8 euro + 5 euro per uur. Fiets B: 20 euro + 2 euro per uur. Na hoeveel uur kosten ze evenveel?

Stel de vergelijking op: 8 + 5x = 20 + 2x. Trek 2x af: 8 + 3x = 20. Trek 8 af: 3x = 12, dus x = 4. Controle: 8 + 5 · 4 = 28 en 20 + 2 · 4 = 28. Wie 12 antwoordt, vergeet door 3 te delen. Wie 6 antwoordt, deelt 12 door 2 in plaats van 3. Doorvraag: welke fiets is goedkoper bij 2 uur? Fiets A (18 euro tegen 24 euro).

Hoofdstuk 10

Paragraaf 10.3

V E R D E R K I J K E R

Soms is er geen oplossing

Los x + 3 = x + 5 op. Trek links en rechts x af: je krijgt 3 = 5. Dat klopt nooit. Deze vergelijking heeft geen oplossing. In een grafiek zijn de lijnen y = x + 3 en y = x + 5 evenwijdig: ze snijden elkaar niet. Welke vergelijking heeft juist heel veel oplossingen?

Antwoord op de slotvraag: bijvoorbeeld x + 3 = x + 3 of 2x + 2 = 2(x + 1): dan is 3 = 3 en klopt elke x. De lijnen vallen dan samen. Dit is een mooie ontdekking voor leerlingen die snel klaar zijn. Image credit: LessonUp

Hoofdstuk 10

Paragraaf 10.3

Checklist leerdoelen

Welk leerdoel vind je nog het lastigst?

1

10.3.1 Oplossen met de balansmethode

2

10.3.2 Haakjes uitwerken

3

10.3.3 Controleren met invullen

4

Ik kan ze allemaal

In het boek sluit elke paragraaf af met de checklist leerdoelen. Gebruik de uitslag om te kiezen wat je de volgende les herhaalt.

10.3

Klik hier

Image credit: LessonUp