1.6 Nederland onder de zeespiegel

Beschrijf hoe het landschap van Laag-Nederland (onder de zeespiegel) eruit ziet.

1 / 44
volgende
Slide 1: Open_question
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolvwoLeerjaar 2

In deze les zitten 44 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Beschrijf hoe het landschap van Laag-Nederland (onder de zeespiegel) eruit ziet.

1.6 Nederland onder de zeespiegel

1. Ik kan uitleggen hoe de zee, rivieren en mensen het landschap hebben gevormd en de juiste grondsoort erbij benoemen.                   

2. Ik kan op een kaart laag Nederland herkennen aan de landschapskenmerken.

3. Ik kan met voorbeelden uitleggen waarom men in laag Nederland waterbeheer nodig hebben.

West-Nederland

10.000 jaar geleden

"moeras"

Veen 

Sponsachtige grondsoort

- (Onder) water

- Bestaat uit dode plantenresten

- te nat voor akkerbouw



Ontstaan van de kleibodem

  • Voordat er dijken waren, had de zee vrij spel.

  • Er ontstonden kleine duinen, waar de zee bij vloed soms doorheen stroomde. 

  • In de plassen achter de duin werd klei afgezet. Zie de afbeelding hiernaast maar eens. 

Veen bovenop klei

  • Klei laat maar moeilijk water door. Daardoor ontstonden plassen (kleine meertjes)

  • In die plassen groeiden planten, die stierven en op de bodem zich opstapelden.

  • Zonder zuurstof verrotten planten niet. Het pakket werd steeds dikker: Het vormde veen.

Ontstaan van het West-Nederlandse landschap

Tijdens de laatste ijstijd lag de Noordzee droog, omdat veel water als ijs was opgeslagen in gletsjers. Sinds het einde van die ijstijd is de zeespiegel geleidelijk gestegen. Daardoor werden stranden en duinen gevormd langs de kust. Achter deze duinen ontstond een binnenzee waar bij rustig water fijne klei naar de bodem zakte. Toen openingen tussen duinenrijen zich sloten, veranderde dit gebied in een moeras. Daar hoopten dode plantenresten zich op en zonder zuurstof ontstond uiteindelijk veen.

droog
gletsjers
zeespiegel
duinen
klei
moeras
veen
rivierklei
stijgt
zandbanken
krijt
gesteente
delta

Voor de middeleeuwen

Na de middeleeuwen

Ontginning laagveen Noord-Holland

Veenpolder


Polder: een gebied dat door dijken wordt omringd en waarvan de waterstand kunstmatig wordt geregeld, bijvoorbeeld met gemalen.

Veen

In het westen van Nederland is veel veen afgegraven om te drogen (turf) en als brandstof te gebruiken

Ontstaan: plassen

Plassen worden steeds groter

Landaanwinning 

Den Helder

1554

1700

Droogmakerij (polder)

Voor

Na

Polders

-Omringd door dijken

-Waterstand regelen


Droogmakerij

Polder waar vroeger een meer was, werd leeggepompt. 

- Ringdijk en ringvaart

- Oude molens, nu gemalen



1.6 Nederland onder de zeespiegel

1. Ik kan uitleggen hoe de zee, rivieren en mensen het landschap hebben gevormd en de juiste grondsoort erbij benoemen.                   

2. Ik kan op een kaart laag Nederland herkennen aan de landschapskenmerken.

3. Ik kan met voorbeelden uitleggen waarom men in laag Nederland waterbeheer nodig hebben.

Ontstaan van het landschap in West-Nederland

Tijdens de laatste ijstijd lag de Noordzee droog, omdat veel water was opgeslagen in gletsjers. Sinds het einde van die ijstijd is de zeespiegel geleidelijk gestegen. Daardoor werden stranden en duinen gevormd langs de kust. Achter die duinen ontstond een binnenzee waarin kleideeltjes naar beneden dwarrelden en dikke lagen zeeklei vormden. Wanneer openingen tussen duinenrijen zich sloten, veranderde dit gebied in een moeras. Daar hoopten dode plantenresten zich op en zonder zuurstof ontstond veen. In de middeleeuwen werd gedroogd veen gebruikt als brandstof; dat noem je turf. Door grootschalige afgraving daarvan ontstonden later onder andere grote meren in West-Nederland.

gletsjers
zeespiegel
duinen
zeeklei
veen
turf
morenen
rivierklei
kwelder
löss
aardgas
delta

Polders en droogmakerijen

Door de aanleg van dijken zijn in Nederland veel polders ontstaan. Een polder is een door dijken omringd gebied waarin de waterstand zorgvuldig geregeld moet worden. Regenwater dat in zo’n gebied valt, moet worden weggepompt. Vroeger gebeurde dat met molens, terwijl men tegenwoordig grote elektrische pompen gebruikt. Zulke pompen heten ook wel gemalen. Vanaf het einde van de zestiende eeuw werden ook meren drooggelegd. Zulke gebieden noem je een droogmakerij. Daar is een goede regeling van de waterstand extra belangrijk, omdat het land vaak onder de zeespiegel ligt. Het overtollige water wordt naar een ringvaart gepompt, waarna het via rivieren en kanalen naar zee wordt afgevoerd.

polders
waterstand
molens
gemalen
droogmakerij
zeespiegel
ringvaart
duinen
bodemdaling
sluizen
delta
binnenzee

Noord-Nederland

Terpen

Door mensen gemaakte verhoging als bescherming tegen het water.


Gemaakt van mest/klei/afval

+/- 2 meter hoog


Woonheuvels met woningen of zelfs heel dorp. 

Buitendijkse kant

In Noord-Nederland hebben we te maken met wadden (delen die bij laag water droog vallen). 

Bij eb kan je hier over lopen, bij vloed over varen. De zee sedimenteert hier door.

Sedimentatie

Aan de buitendijkse kant van de dijk (zeekant) gaat sedimentatie door.


Het gebied dat ontstaat heet een kwelder.


-> Kun je omdijken

Uitleg



Landaanwinning door de mens

Polders

Door de bouw van dijken rondom de terpen ontstonden polders.

Met sloten wordt de waterstand geregeld. 


Landaanwinning

Vanaf 1927 de Zuiderzeewerken:

Afsluitdijk

Wieringermeer

Noordoostpolder

Flevoland


Vooral landbouwgrond: akkerbouw

Wat is veen?

A

Natte grondsoort die bestaat uit afgestorven plantenresten

B

Laaggelegen deel van het rivierengebied

C

Het inzakken van de grond door opdroging van klein en veen en verrotting van veen.

D

Een drooggemaakt meer of stuk van de zee

Laag NL

Hoog NL

Zeekleilandschap

Zandlandschap

Lösslandschap

Veenlandschap

Terp

Polder

Dijk


Droog-

makerij

Aanvullen: het zeekleilandschap en de bescherming tegen de zee

In het noorden van Nederland liggen de Waddeneilanden. Ten zuiden daarvan liggen de wadden, onbegroeide delen van de Waddenzee die bij eb droogvallen. Door afzettingen van de zee bestaat dit gebied vooral uit klei. Het vlakke landschap in delen van Friesland en Groningen heet daarom het zeekleilandschap. Aan de buitendijkse kant worden sommige opgeslibde gebieden kwelders genoemd. Om zich tegen overstromingen te beschermen, bouwden mensen eerst woonheuvels, die in Friesland ook wel terpen heten. Vanaf ongeveer 1100 n.C. begon men ook dijken aan te leggen om akkers, weilanden en boerderijen te beschermen.

Waddeneilanden
wadden
klei
zeekleilandschap
kwelders
terpen
dijken
duinen
zand
polders
dammen
slikken