Beschrijf hoe het landschap van Laag-Nederland (onder de zeespiegel) eruit ziet.
Beschrijf hoe het landschap van Laag-Nederland (onder de zeespiegel) eruit ziet.
1.6 Nederland onder de zeespiegel
1. Ik kan uitleggen hoe de zee, rivieren en mensen het landschap hebben gevormd en de juiste grondsoort erbij benoemen.
2. Ik kan op een kaart laag Nederland herkennen aan de landschapskenmerken.
3. Ik kan met voorbeelden uitleggen waarom men in laag Nederland waterbeheer nodig hebben.
West-Nederland
10.000 jaar geleden
"moeras"
Veen
Sponsachtige grondsoort
- (Onder) water
- Bestaat uit dode plantenresten
- te nat voor akkerbouw
Ontstaan van de kleibodem
Voordat er dijken waren, had de zee vrij spel.
Er ontstonden kleine duinen, waar de zee bij vloed soms doorheen stroomde.
In de plassen achter de duin werd klei afgezet. Zie de afbeelding hiernaast maar eens.
Veen bovenop klei
Klei laat maar moeilijk water door. Daardoor ontstonden plassen (kleine meertjes)
In die plassen groeiden planten, die stierven en op de bodem zich opstapelden.
Zonder zuurstof verrotten planten niet. Het pakket werd steeds dikker: Het vormde veen.
Ontstaan van het West-Nederlandse landschap
Tijdens de laatste ijstijd lag de Noordzee droog, omdat veel water als ijs was opgeslagen in gletsjers. Sinds het einde van die ijstijd is de zeespiegel geleidelijk gestegen. Daardoor werden stranden en duinen gevormd langs de kust. Achter deze duinen ontstond een binnenzee waar bij rustig water fijne klei naar de bodem zakte. Toen openingen tussen duinenrijen zich sloten, veranderde dit gebied in een moeras. Daar hoopten dode plantenresten zich op en zonder zuurstof ontstond uiteindelijk veen.
Voor de middeleeuwen
Na de middeleeuwen
Ontginning laagveen Noord-Holland
Veenpolder
Polder: een gebied dat door dijken wordt omringd en waarvan de waterstand kunstmatig wordt geregeld, bijvoorbeeld met gemalen.
Veen
In het westen van Nederland is veel veen afgegraven om te drogen (turf) en als brandstof te gebruiken
Ontstaan: plassen
Plassen worden steeds groter
Landaanwinning
Den Helder
1554
1700
Droogmakerij (polder)
Voor
Na
Polders
-Omringd door dijken
-Waterstand regelen
Droogmakerij
Polder waar vroeger een meer was, werd leeggepompt.
- Ringdijk en ringvaart
- Oude molens, nu gemalen
1.6 Nederland onder de zeespiegel
1. Ik kan uitleggen hoe de zee, rivieren en mensen het landschap hebben gevormd en de juiste grondsoort erbij benoemen.
2. Ik kan op een kaart laag Nederland herkennen aan de landschapskenmerken.
3. Ik kan met voorbeelden uitleggen waarom men in laag Nederland waterbeheer nodig hebben.
Ontstaan van het landschap in West-Nederland
Tijdens de laatste ijstijd lag de Noordzee droog, omdat veel water was opgeslagen in gletsjers. Sinds het einde van die ijstijd is de zeespiegel geleidelijk gestegen. Daardoor werden stranden en duinen gevormd langs de kust. Achter die duinen ontstond een binnenzee waarin kleideeltjes naar beneden dwarrelden en dikke lagen zeeklei vormden. Wanneer openingen tussen duinenrijen zich sloten, veranderde dit gebied in een moeras. Daar hoopten dode plantenresten zich op en zonder zuurstof ontstond veen. In de middeleeuwen werd gedroogd veen gebruikt als brandstof; dat noem je turf. Door grootschalige afgraving daarvan ontstonden later onder andere grote meren in West-Nederland.
Polders en droogmakerijen
Door de aanleg van dijken zijn in Nederland veel polders ontstaan. Een polder is een door dijken omringd gebied waarin de waterstand zorgvuldig geregeld moet worden. Regenwater dat in zo’n gebied valt, moet worden weggepompt. Vroeger gebeurde dat met molens, terwijl men tegenwoordig grote elektrische pompen gebruikt. Zulke pompen heten ook wel gemalen. Vanaf het einde van de zestiende eeuw werden ook meren drooggelegd. Zulke gebieden noem je een droogmakerij. Daar is een goede regeling van de waterstand extra belangrijk, omdat het land vaak onder de zeespiegel ligt. Het overtollige water wordt naar een ringvaart gepompt, waarna het via rivieren en kanalen naar zee wordt afgevoerd.
Noord-Nederland
Terpen
Door mensen gemaakte verhoging als bescherming tegen het water.
Gemaakt van mest/klei/afval
+/- 2 meter hoog
Woonheuvels met woningen of zelfs heel dorp.
Buitendijkse kant
In Noord-Nederland hebben we te maken met wadden (delen die bij laag water droog vallen).
Bij eb kan je hier over lopen, bij vloed over varen. De zee sedimenteert hier door.
Sedimentatie
Aan de buitendijkse kant van de dijk (zeekant) gaat sedimentatie door.
Het gebied dat ontstaat heet een kwelder.
-> Kun je omdijken
Uitleg
Landaanwinning door de mens
Polders
Door de bouw van dijken rondom de terpen ontstonden polders.
Met sloten wordt de waterstand geregeld.
Landaanwinning
Vanaf 1927 de Zuiderzeewerken:
Afsluitdijk
Wieringermeer
Noordoostpolder
Flevoland
Vooral landbouwgrond: akkerbouw
Wat is veen?
Natte grondsoort die bestaat uit afgestorven plantenresten
Laaggelegen deel van het rivierengebied
Het inzakken van de grond door opdroging van klein en veen en verrotting van veen.
Een drooggemaakt meer of stuk van de zee
Laag NL
Hoog NL
Zeekleilandschap
Zandlandschap
Lösslandschap
Veenlandschap
Terp
Polder
Dijk
Droog-
makerij
Aanvullen: het zeekleilandschap en de bescherming tegen de zee
In het noorden van Nederland liggen de Waddeneilanden. Ten zuiden daarvan liggen de wadden, onbegroeide delen van de Waddenzee die bij eb droogvallen. Door afzettingen van de zee bestaat dit gebied vooral uit klei. Het vlakke landschap in delen van Friesland en Groningen heet daarom het zeekleilandschap. Aan de buitendijkse kant worden sommige opgeslibde gebieden kwelders genoemd. Om zich tegen overstromingen te beschermen, bouwden mensen eerst woonheuvels, die in Friesland ook wel terpen heten. Vanaf ongeveer 1100 n.C. begon men ook dijken aan te leggen om akkers, weilanden en boerderijen te beschermen.