WerkWOORDspelling
TT VT VD
WerkWOORDspelling
TT VT VD
Opbouw
LesdoelenLesodelene
Aan het eind van de les kunnen jullie woorden maken middels het rijtje van werkwoordspelling in de tegenwoordige tijd, verleden tijd en voltooide tijd vervoegen.
Lesdoel:
Aan het eind van de les kunnen jullie woorden maken middels het rijtje van werkwoordspelling in de tegenwoordige tijd, verleden tijd en voltooide tijd vervoegen.
WW.SPELLING SCHEMA
Is het woord een persoonsvorm?
JA -> rijtje! T.T stam OF stam+t
V.T stam +de of +te
NEE -> Voltooid deelwoord -> langer maken!
(+de of + te).
Hoorde of hoorte? Antwoord = hoorde, dus gehoord.
fietsde of fietste? Antwoord = fietste, dus gefietst.
NEE -> Bijvoeglijk naamwoord > zo kort mogelijk schrijven
(van elke letter één, zo kort mogelijk). Je mag hierbij geen problemen krijgen bij de uitspraak.
RIJTJE WW SPELLING T.T
Ik loop (STAM)
Jij/je loopt maar: loop jij
Hij/zij/het loopt
Wij lopen (hele ww)
Jullie lopen (hele ww)
Zij lopen (hele ww)
Uitzondering: als je/jij vóór de pv komt dan schrijf je alleen de STAM.
Loop je naar beneden?
Houd jij/je ook van dieren?
STAP 1: tegenwoordige tijd (PV)
ALTIJD éérst de STAM.
Hoe vind je de STAM?
Een heel werkwoord is een woord dat eindigt op ‘en’
Stam vind je door: heel werkwoord ‘-en’ van het woord af te halen.
Bijvoorbeeld:
Lopen (-en) loop
vinden (-en) vind
Worden (-en) word
Bereiden (-en) bereid
STAP 1: tegenwoordige tijd (PV)
VRAAG JEZELF ALTIJD DEZE VRAAG: is dit woord een persoonsvorm?!
De pv is altijd een werkwoord.
Vóór een werkwoord kun je zetten : ik – jij – wij
(het rijtje)
Bijvoorbeeld:
Ik loop of werk (STAM)
Jij loopt of werkt
Wij lopen of werken
STAP 2: verleden tijd (PV)
Verleden tijd = persoonsvorm
Regel: STAM +TE òf STAM +DE
Woorden die eindigende op ‘te’ of ‘de’ = zwak werkwoord
Sterke werkwoorden = lopen – liep of zwem zwom – vind vond – word werd.
Regel van een sterk werkwoord: doe er niets mee.
Zwakke werkwoorden:
Hij (verbrandde) zijn vingers.
Hij (knarsetandde) van woede.
Zie document met voorbeelden
STAP 3: voltooid deelwoord
3A: voltooid deelwoord (is het een pv? NEE)
IS HET PV? NEE
Woord begint met ge-be-ver-ont (en staat vaak achterin de zin).
Een VD heeft een hulpwerkwoord nodig.
Regel: langer maken +de of +te (horen) of ’t x kofschip.
D of T
Ik (ben) verbrand
Dat was gebeurd
Hij heeft gefietst
Hij heeft dat behaald
Zij is verontrust
Dat is gebeurd
STAP 3: voltooid deelwoord
ALS JE HET NIET HOORT
’t x kofschip = staat de letter in de laatste woord van de STAM: met ‘t’.
Staat het er niet in de laatste letter van de stam, dan met een ‘d’.
Let op: altijd kijken naar de laatste letter van het hele werkwoord
(-en).
Dus:
Verbrandde (verbranden).
Fietste > (fietsen)
Hij heeft zijn vinger verbrand.
Zij heeft dat gehoord.
Gisteren is hij weggefietst.
STAP 3B: onvoltooid deelwoord
3B: tegenwoordig deelwoord of onvoltooid deelwoord = Regel: met een ‘d’
Lopend ga ik naar school.
Fietsend doe ik dat.
Zwemmend vaar ik het kanaal over.
STAP 3: onvoltooid deelwoord (OD)
‘Onvoltooid’ wil zeggen: het ligt is nog bezig.
Het onvoltooid deelwoord krijg je door het hele werkwoord +d te nemen:
Inf.
OD
joelen
joelend
juichen
juichend
schreeuwen
schreeuwend
STAP 4: bijvoeglijk naamwoord
Bijvoeglijk naamwoord
IS HET PV: NEE
REGEL: ZO KORT MOGELIJK. (van elke letter één).
Blauwe lade
Lieve meisje
Het verbrande huisje is weg
De verharde weg
De geplette telefoon (met één t kijg je problemen met de uitspraak) en staat er gepléte
Hij (verbrandde) zijn vingers. Hier is het woord: VERLEDEN TIJD PV
VS
Het (verbrande) huisje is weg. Hier is het woord: BIJVOEGLIJK NAAMWOORD
STAP 5: gebiedende wijs
5: gebiedende wijs = gebod of bevel
of een gezegde
Regel: (ik-vorm)
Voorbeelden:
Als je iets gebiedt, krijg je:
Gebiedende wijs: Loop eens door, man!
Ga weg!
Doe dat!
Stop nu!
STAP 5: gebiedende wijs
De gebiedende wijs is altijd de stam van het werkwoord. De stam vind je als je het hele werkwoord neemt zonder ‘-en’:
Werkwoord
Fietsen
Lopen
worden
Gebiedende wijs (stam)
Fiets eens wat harder man!
Loop nou eens door!
Word toch eens volwassen!
We hebben het…
Oefening
Vul in wat er op de puntjes moet staan:
… (laden) je Ipad eens op!
… (gebeuren) het niet te vaak dat je dat vergeet?
…. (vermoeden) jij ook dat er een paarse coalitie gaat komen?
Antwoorden en meer
Laad (GW) je Ipad eens op!
Gebeurt (PV TT) het niet te vaak dat je dat vergeet?
Vermoed (PV TT) jij ook dat er een paarse coalitie gaat komen?
Vermoedde (PV VT) jij ook dat er een paarse coalitie gaat komen?
De verbrande openhaard. (bijvoeglijk naamwoord)
Ik verbrandde mijn vingers aan de openhaard. (PV VT)
Ik had dat al vermoed. (VD)
Het is helaas gebeurd (VD)
Oefening
Zet de volgende zinnen in de verleden tijd. Vul in wat er op de puntjes moet staan:
Was het George Washington die Amerika … (stichten)?
In Amerika … (leven) destijds meer Indianen dan vandaag de dag.
Terwijl Marie-Antoinette de auto vol … (laden), … (staan) Diederick-Jan aan de kant te vloeken.
Antwoorden
Was het George Washington die Amerika stichtte (PV VT bij: stichten)?
In Amerika leefden (PV VT bij: leven!) destijds meer Indianen dan vandaag de dag.
Terwijl Marie-Antoinette de auto vol laadde (PV VT bij: laden), stond (klankverandering zo kort mogelijk!) Diederick-Jan aan de kant te vloeken.
PV OF VD?
Waarom spel je deze vormen van ‘gebeuren’ anders?
Het gebeurt wel eens dat spelers te laat komen op de training.
Het is dit seizoen regelmatig gebeurd dat spelers te laat kwamen op de training.
Het woordje ‘gebeuren’ lijkt op een VD.
Maar in zin 1 is ‘gebeurt’ de PV TT
Dus: ‘gebeurt’ met ‘-t’.
In zin 2 is ‘gebeurd’ wél VD.
Ga dus altijd na of iets een persoonsvorm is of niet!
Oefening
Vul in wat er op de puntjes moet staan:
Ik heb … (horen) dat er vannacht drie huizen zijn … (kraken).
Tijdens de thriller zat ik … (rillen) voor de televisie.
Dian heeft gisteren weer eens d’r haar … (verven).
Antwoorden
Ik heb gehoord (VD bij: horen) dat er vannacht drie huizen zijn gekraakt (VD bij: kraken).
Tijdens de thriller zat ik rillend (OD bij: rillen) voor de televisie.
Dian heeft gisteren wéér eens haar haar geverfd (VD bij: verven).
Oefening
Vul in wat er op de puntjes moet staan:
De accountant … (begroten) zojuist de reeds … (begroten) bedragen opnieuw.
Ook Jeeps kunnen nu over het … (verbreden) zandpad rijden.
… (doen) zaken nemen geen keer.
Antwoorden
De accountant begrootte (PV VT: begroot+te) zojuist de reeds begrote (BN zo kort mogelijk) bedragen opnieuw.
Ook Jeeps kunnen nu over het verbrede (BN zo kort mogelijk) zandpad rijden.
Gedane (BN: sterk werkwoord, zo kort mogelijk) zaken nemen geen keer.
Extraatje: leenwoorden
Leenwoorden zijn woorden die zijn ontleend aan vreemde talen.
Neem de stam en pas hierop de regels toe.
Andere tijden:
x
Inf.
Stam
PV TT
PV VT
VD
douchen
douch
douch(t/en)
douchte(n)
gedoucht
deleten
delete
delete(t/en)
deletete(n)
gedeletet
bridgen
bridge
bridge(d/en)
bridgede(n)
gebridged
volleyballen
volleybal
volleybal(t/en)
volleybalde(n)
gevolleybald
Oefening
Vul in wat er op de puntjes moet staan:
Eleonora … (douchen, TT) zich wel zes keer per dag.
Jurre en Jesse hadden de hele middag … (chillen).
Ze zagen hoe Hamilton over het parcours … (racen).
Antwoorden
Eleonora doucht (PV TT: douchen) zich wel zes keer per dag.
Jurre en Jesse hadden de hele middag gechild (VD: chillen).
Ze zagen hoe Hamilton over het parcours racete (PV VT: racen).
Slotoefening
Vul de goede vorm van het werkwoord in op de puntjes. Zet erbij wat deze is: GW, PV TT, PV VT, Inf., VD, OD of BN.
… (proesten) van het lachen, … (vertellen, VT) Erik mij de mop.
Geoffrey … (starten, VT) de oldtimer die eerst niet wilde … (starten).
…. (herkennen, TT) die oude man zijn kinderen nog wel?
De … (stranden) treinreizigers … (wachten) gisteren bijna een uur op de … (inzetten) bussen.
‘Eddy, … (houden) onmiddellijk op met die flauwekul!’ riep juf Ruigrok.
… (worden, TT) jij vanavond door je vader … (overhoren) of … (worden) je broer dat?
Rudy …. (verklaren) nu waarom hij Elsbeth de liefde heeft … (verklaren).
Antwoorden
Proestend (OD) van het lachen, vertelde (PV VT) Erik mij de mop.
Geoffrey startte (PV VT) de oldtimer die eerst niet wilde starten (Inf.).
Herkent (PV TT) die oude man zijn kinderen nog wel?
De gestrande (BN) treinreizigers wachtten (PV VT) gisteren bijna een uur op de ingezette (BN) bussen.
‘Eddy, Houd (GW) onmiddellijk op met die flauwekul!’ riep mevrouw Ruigrok.
Word (PV TT) jij vanavond door je vader overhoord (VD) of wordt (PV TT) je broer dat?
Rudy verklaart (PV TT) nu waarom hij Elsbeth de liefde heeft verklaard (VD).