Marktvormen en Marktfalen Hfd 1

• newEditor
• Economie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

Op tafel

Katern 3: Markvormen en Marktfalen

Map/schrift

Pen/potlood

Rekenmachine

Geen laptop!!!

Katern 3:

Marktvormen en marktfalen

Hoofdstuk 1 | Marktvormen

1.1 Een perfecte markt

1.2 De enige aanbieder

1.3 Je onderscheiden van de concurrent

1.4 Veel verschillende concurrenten

Paragraaf 1.1 Een perfecte markt

1. Je kunt markten indelen op basis van het soort product en het aantal aanbieders.

2. Je kunt de kenmerken van volkomen concurrentie noemen.

3. Je kunt de maximale winst, maximale omzet en het break-even punt bepalen en aangeven in een grafiek.

4. Je kunt leerdoel 3 ook als sprake is van degressieve of progressieve variabele kosten.

1. Je kunt markten indelen op basis van het soort product en het aantal aanbieders.

Homogene producten

Producten die van elke afnemer hetzelfde zijn in de ogen van de consument.

Heterogene producten

Producten die van elke afnemer verschillend zijn in de ogen van de consument.

Op welke markt kom je als startend bedrijf terecht?

• Het aantal aanbieders op de markt

• Homogeen of heterogeen product

• Marktomvang

• Winstgevendheid

• Toetredingsdrempels

Toetredingsdrempels

Investeringen die nodig zijn om tot een markt te kunnen toetreden.

Marktvorm

Bepaalde kenmerken waaraan een markt voldoet.

1. Je kunt markten indelen op basis van het soort product en het aantal aanbieders.

Maken opgave 1 en 2

Blz 9

15

minute

00

second

add30s

Paragraaf 1.1 Een perfecte markt

1. Je kunt markten indelen op basis van het soort product en het aantal aanbieders.

2. Je kunt de kenmerken van volkomen concurrentie noemen.

3. Je kunt de maximale winst, maximale omzet en het break-even punt bepalen en aangeven in een grafiek.

4. Je kunt leerdoel 3 ook als sprake is van degressieve of progressieve variabele kosten.

2. Je kunt de kenmerken van volkomen concurrentie noemen.

Hoeveelheidsaanpasser

Een producent die alleen zijn hoeveelheid kan aanpassen. De marktprijs is voor de producent een vast gegeven.

• De prijs ontstaat door vraag en aanbod

• Producenten zijn enkel hoeveelheidsaanpassers

2. Je kunt de kenmerken van volkomen concurrentie noemen.

Maken opgave 7 en 8

(Blz 12/13)

15

minute

00

second

add30s

Paragraaf 1.1 Een perfecte markt

1. Je kunt markten indelen op basis van het soort product en het aantal aanbieders.

2. Je kunt de kenmerken van volkomen concurrentie noemen.

3. Je kunt de maximale winst, maximale omzet en het break-even punt bepalen en aangeven in een grafiek.

4. Je kunt leerdoel 3 ook als sprake is van degressieve of progressieve variabele kosten.

Drie doelstellingen van een ondernemer:

• Maximale winst (MO=MK)

• Maximale omzet (MO=0)

• Break-evenpunt (GO=GTK) of (TO=TK)

3. Je kunt de maximale winst, maximale omzet en het break-even punt bepalen en aangeven in een grafiek.

Maximale winst bij volkomen concurrentie

• Door de afzet te maximaliseren behaalt een producent de maximale winst

Maximale productiecapaciteit is in dit voorbeeld 5.000.

Maximale winst= (GO-GTK) * q van de productiecapaciteit

Maximale winst= (2,5-1,5)*5000= 5000

Maximale omzet= 5000*2,5=12500

Break-even punt -> GO= GTK

3. Je kunt de maximale winst, maximale omzet en het break-even punt bepalen en aangeven in een grafiek.

Paragraaf 1.1 Een perfecte markt

1. Je kunt markten indelen op basis van het soort product en het aantal aanbieders.

2. Je kunt de kenmerken van volkomen concurrentie noemen.

3. Je kunt de maximale winst, maximale omzet en het break-even punt bepalen en aangeven in een grafiek.

4. Je kunt leerdoel 3 ook als sprake is van degressieve of progressieve variabele kosten.

4. Je kunt leerdoel 3 ook als sprake is van degressieve of progressieve variabele kosten.

Drie doelstellingen:

• Maximale winst
  

• Maximale omzet
  

• Break-even punt

Maximale winst bepalen bij volkomen concurrentie

• Zoek naar snijpunt MO = MK.

• Bepaal de hoeveelheid bij het snijpunt.

• Bepaal GTK bij deze hoeveelheid.

• Verschil tussen GO en GTK geeft de winst aan.

• Arceer rechthoek door basis q en hoogte (GO – GTK).

4. Je kunt leerdoel 3 ook als sprake is van degressieve of progressieve variabele kosten.

4. Je kunt leerdoel 3 ook als sprake is van degressieve of progressieve variabele kosten.

Break- even punt --> Dezelfde manier als in leerdoel 3

Maken opgave 15bc

(Blz 17)

5

minute

00

second

add30s

1.2 De enige aanbieder

1.2 De enige aanbieder

1. Je weet wat een monopolie is en wat de kenmerken van een monopolie zijn.
   

2. Je kunt voor een monopolist de maximale winst, maximale omzet en het break-evenpunt bepalen.
   

3. Je kunt voor een monopolist uitleggen hoe de opbrengstenlijn verloopt en je kunt de prijs bepalen bij maximale winst.
   

4. Je kunt uitleggen hoe een monopolist prijsdiscriminatie kan inzetten om het consumentensurplus af te romen.

Soorten monopolies

• natuurlijk monopolie

• staatsmonopolie

• technisch monopolie

• feitelijk monopolie

Monopolie

Een markt waar één aanbieder actief is.

1. Je weet wat een monopolie is en wat de kenmerken van een monopolie zijn.
   

Maken opgave 19

Blz 23

10

minute

00

second

add30s

1.2 De enige aanbieder

1. Je weet wat een monopolie is en wat de kenmerken van een monopolie zijn.
   

2. Je kunt voor een monopolist uitleggen hoe de opbrengstenlijn verloopt en je kunt de prijs bepalen bij maximale winst.
   

3. Je kunt voor een monopolist de maximale winst, maximale omzet en het break-evenpunt bepalen.
   

4. Je kunt uitleggen hoe een monopolist prijsdiscriminatie kan inzetten om het consumentensurplus af te romen.

• GO = vraagcurve, geeft aan hoeveel een monopolist bij iedere prijs kan afzetten

• MO = afgeleide van GO, daalt altijd twee keer zo snel

• MK = de extra kosten als je één extra product verkoopt

2. Je kunt voor een monopolist uitleggen hoe de opbrengstenlijn verloopt en je kunt de prijs bepalen bij maximale winst.

Maken opgave 21 en 23abcd

Blz 25

15

minute

00

second

add30s

1.2 De enige aanbieder

1. Je weet wat een monopolie is en wat de kenmerken van een monopolie zijn.
   

2. Je kunt voor een monopolist uitleggen hoe de opbrengstenlijn verloopt en je kunt de prijs bepalen bij maximale winst.
   

3. Je kunt voor een monopolist de maximale winst, maximale omzet en het break-evenpunt bepalen.
   

4. Je kunt uitleggen hoe een monopolist prijsdiscriminatie kan inzetten om het consumentensurplus af te romen.

3. Je kunt voor een monopolist de maximale winst, maximale omzet en het break-evenpunt bepalen.

Doelstellingen bij het bepalen van de prijs is:

• Maximale omzet (bij MO = 0)

• Maximale winst (bij MO = MK)

• Break-evenpunt (bij GO = GTK).

Prijszetter

Een aanbieder die voldoende marktmacht heeft om zijn eigen verkoopprijs te bepalen.

3. Je kunt voor een monopolist de maximale winst, maximale omzet en het break-evenpunt bepalen.

Maximale winst arceren

Stap 1 Neem snijpunt MO = MK.

Stap 2 Bepaal welke hoeveelheid (q)

hierbij hoort.

Stap 3 Bepaal de prijs (=p=GO) bij deze

hoeveelheid.

Stap 4 Bepaal snijpunt met GTK.

Stap 5 Teken de rechthoek en arceer de

oppervlakte.

3. Je kunt voor een monopolist de maximale winst, maximale omzet en het break-evenpunt bepalen.

Naast maximale winst kan een ondernemer andere doelstellingen hebben:

• maximale omzet: deze bereikt een ondernemer

als er maximaal geproduceerd wordt >> MO = 0.

• break-evenpunt: deze bereikt een ondernemer

als de opbrengsten gelijk zijn aan de kosten >>

GO = GTK.

3. Je kunt voor een monopolist de maximale winst, maximale omzet en het break-evenpunt bepalen.

Learning objective

3. Je kunt voor een monopolist de maximale winst, maximale omzet en het break-evenpunt bepalen.

Maken opgave 25 en 26

Blz 27

15

minute

00

second

add30s

1.2 De enige aanbieder

1. Je weet wat een monopolie is en wat de kenmerken van een monopolie zijn.
   

2. Je kunt voor een monopolist uitleggen hoe de opbrengstenlijn verloopt en je kunt de prijs bepalen bij maximale winst.
   

3. Je kunt voor een monopolist de maximale winst, maximale omzet en het break-evenpunt bepalen.
   

4. Je kunt uitleggen hoe een monopolist prijsdiscriminatie kan inzetten om het consumentensurplus af te romen.

3. Je kunt uitleggen hoe een monopolist prijsdiscriminatie kan inzetten om het consumentensurplus af te romen.

Een ondernemer met marktmacht kan de winst verhogen door prijsdiscriminatie toe te passen in verschillende marktsegmenten.

Een voorbeeld hiervan zijn de verschillende prijzen voor kaartjes in piek- en daluren in het openbaar vervoer. De treinreis is hetzelfde, de prijs verschilt.

Prijsdiscriminatie

Wanneer een bedrijf hetzelfde product tegen verschillende prijzen aan verschillende klanten verkoopt.

Opgave 27

Blz 28

Samen

1.3 Je onderscheiden van de concurrent

1.3 Je onderscheiden van de concurrent

1. Je kunt kenmerken noemen van een oligopolie en uitleggen hoe bedrijven op deze markt concurreren.
   

2. Je kunt uitleggen wat een kartel is en wat voor wetgeving hiervoor bestaat.

Prijsconcurrentie

Producenten concurreren met elkaar op basis van prijs.

Niet-prijsconcurrentie
Producenten concurreren met elkaar op basis van andere producteigenschappen dan prijs, bijvoorbeeld kwaliteit en service.

Oligopolie

Een markt waar een beperkt aantal aanbieders actief is (twee = duopolie).

1. Je kunt kenmerken noemen van een oligopolie en uitleggen hoe bedrijven op deze markt concurreren.
   

1. Je kunt kenmerken noemen van een oligopolie en uitleggen hoe bedrijven op deze markt concurreren.

Prijsstarheid

Producenten veranderen de verkoop-prijzen van producten niet snel bij wijzigingen in de productiekosten.

1. Je kunt kenmerken noemen van een oligopolie en uitleggen hoe bedrijven op deze markt concurreren.

Productdifferentiatie

Producenten onderscheiden zich van elkaar op product, service en marketinginspanningen.

1.3 Je onderscheiden van de concurrent

1. Je kunt kenmerken noemen van een oligopolie en uitleggen hoe bedrijven op deze markt concurreren.
   

2. Je kunt uitleggen wat een kartel is en wat voor wetgeving hiervoor bestaat.

2. Je kunt uitleggen wat een kartel is en wat voor wetgeving hiervoor bestaat.

In een oligopolie is vaak sprake van hevige concurrentie (prijs of niet-prijs).

Om deze concurrentie te verminderen maken producenten soms verboden kartelafspraken, over:

• prijs

• productieomvang

• verdeling van de markt

• etc.

Kartel

Producenten maken verboden afspraken met concurrenten om de concurrentie te verminderen.

Op Tafel

Boek

Map/Schrift

Pen

Rekenmachine

Geen laptop

5

minute

00

second

add30s

1.3 Je onderscheiden van de concurrent

1. Je kunt kenmerken noemen van een oligopolie en uitleggen hoe bedrijven op deze markt concurreren.
   

2. Je kunt uitleggen wat een kartel is en wat voor wetgeving hiervoor bestaat.

1.4 Veel verschillende concurrenten

1.4 Veel verschillende concurrenten

1. Je kunt uitleggen wat monopolistische concurrentie is en je kunt daarvan de kenmerken noemen.
   

2. Je kunt uitleggen dat de afzet/omzet van een ondernemer op de markt voor monopolistische concurrentie sterk beïnvloed wordt door de concurrentie.
   

3. Je kunt uitleggen wat een fusie en een overname zijn.

Monopolistische concurrentie

Een markt waar veel aanbieders actief zijn die een product aanbieden die niet precies hetzelfde zijn in de ogen van de consument (Heterogeen)

1. Je kunt uitleggen wat monopolistische concurrentie is en je kunt daarvan de kenmerken noemen.

Maken opgave 41 en 42

Blz 43

8

minute

00

second

add30s

1.4 Veel verschillende concurrenten

1. Je kunt uitleggen wat monopolistische concurrentie is en je kunt daarvan de kenmerken noemen.
   

2. Je kunt uitleggen dat de afzet/omzet van een ondernemer op de markt voor monopolistische concurrentie sterk beïnvloed wordt door de concurrentie.
   

3. Je kunt uitleggen wat een fusie en een overname zijn.

Verschuiven GO-lijn

Aanbieder op een markt met monopolistische concurrentie is tot op zekere hoogte prijszetter.

Indien de aanbieder erin slaagt bij dezelfde prijs meer vragers te trekken, schuift de vraagcurve naar zijn specifieke product naar rechts.

Dit kan bijvoorbeeld door reclame en service.

2. Je kunt uitleggen dat de afzet/omzet van een ondernemer op de markt voor monopolistische concurrentie sterk beïnvloed wordt door de concurrentie.

Maken opgave 45

Blz 45

8

minute

00

second

add30s

1.4 Veel verschillende concurrenten

1. Je kunt uitleggen wat monopolistische concurrentie is en je kunt daarvan de kenmerken noemen.
   

2. Je kunt uitleggen dat de afzet/omzet van een ondernemer op de markt voor monopolistische concurrentie sterk beïnvloed wordt door de concurrentie.
   

3. Je kunt uitleggen wat een fusie en een overname zijn.

3. Je kunt uitleggen wat een fusie en een overname zijn.

Door succesvolle niet-prijsconcurrentie kan een producent de vraaglijn (GO) naar rechts laten verschuiven, ten koste van die van een concurrent.

Verschuiving van de GO lijn kan ook bereikt worden door:

• efficiënter te produceren

• overname van concurrenten

• fuseren met concurrenten.

Het gevolg is dat het snijpunt van MO = MK naar rechts verschuift.

Overname

Een bedrijf koopt een ander bedrijf en het gekochte bedrijf valt onder controle van de koper.

Fusie

Twee voorheen zelfstandige bedrijven worden op basis van gelijkheid samengevoegd.

Maken opgave 48

Blz 46

8

minute

00

second

add30s

Blz 53