Cultuur van de Kerk
11e t/m 14e eeuw
‘Middeleeuwen’
Petrarca: Periode tussen de val van het Romeinse Rijk (476 n C) en zijn eigen tijd (1330) Donkere tijd. Intellectuele teruggang door het breken met de Klassieke kennis. Donkere tussenperiode Middeleeuwen
Grofweg werd de periode Middeleeuwen gebruikt voor de periode van de 5e eeuw tot aan de hernieuwde interesse in het Klassieke denken in de 15e en 16e eeuw.
1
Periode waarin het Christendom een zeer belangrijke rol speelt.
Cultuur van de kerk.
Cultuur van de Kerk
11e t/m 14e eeuw
‘Middeleeuwen’
Petrarca: Periode tussen de val van het Romeinse Rijk (476 n C) en zijn eigen tijd (1330) Donkere tijd. Intellectuele teruggang door het breken met de Klassieke kennis. Donkere tussenperiode Middeleeuwen
Grofweg werd de periode Middeleeuwen gebruikt voor de periode van de 5e eeuw tot aan de hernieuwde interesse in het Klassieke denken in de 15e en 16e eeuw.
1
Periode waarin het Christendom een zeer belangrijke rol speelt.
Cultuur van de kerk.
Val Romeinse Rijk
476 n.C
1
Byzantijnse Rijk
330 – 1440
1
Byzantijnse rijk:
- Sterk, centraal georganiseerde politieke eenheid.
Keizers regeerden vanuit Constantinopel (het nieuwe Rome). Hier stond o.a. de Hagia Sophia, één van de grootste kerken ter wereld. Centrum van kunst.
Twee periodes van Iconoclasme (vernielen van religieuze afbeeldingen.)
op last vd keizer. Strijd tussen Iconoclasten (tegen regligieuze afbeeldingen) en iconodulen (vereren van iconen/beelden)
Hagia Sophia
+/- 536
1
West-Europese kunst
ca. 500 -800 Vroeg Middeleeuwse kunst
Ca 780 – 900 Karolingische kunst
Ca. 900 – 1000 Ottoonse Kunst
Ca 1000 -1200 Romaanse Kunst
Ca 1200 – 1400 Gotische kunst
1
Christendom
1
- Jezus.
- Jeruzalem in de eerste eeuw. Bezet door de Romeinen.
- Jood trok de de autoriteit van de Romeinen en hun Joodse lokale leiders in twijfel.
- Gekruisigd (typische Romeinse executiemethode voor misdaden tegen de regering )
- Zijn volgelingen beweren dat hij vervolgens drie dagen erna uit het graf opstond, om later naar de hemel te gaan.
- Zijn eerste volgelingen, ook wel bekend als de discipelen of apostelen, reisden vervolgens de wereld door om zijn boodschap te verspreiden.
- Zijn leven werd opgetekend door de 4 evangelisten: Mattheus, Marcus, Lucas en Johannes.
- Christus betekent redder of messias.
Christendom
1
Jodendom had al veel verschillende sektes. In eerste instantie werd het Christendom als één van deze beschouwd.
Christenen werden regelmatig vervolgd door de Romeinen.
In de 4e eeuw bepaalde de Romeinse keizer Constantijn dat het Christendom een ‘legale’ religie was.
Nog geen 100 jaar later werd het Christendom de officiële staats godsdienst onder keizer Theodosius.
De Heilige Drie-eenheid: theologische opvatting in veel takken van het christendom dat er één God bestaat in drie goddelijke entiteiten: Vader, Zoon en heilige geest.
Door de kruisiging van Jezus, maakte hij het voor mensen mogelijk om eeuwig in het paradijs (de hemel) te leven.
Liturgie en architectuur
1
Eerste diensten waren bij mensen thuis, bij graven van heiligen of geliefden of buiten.
Na de legalisatie van het Christendom werd de Romeinse basilica gebruikt voor de diensten.
Exterieur en interieur van de Santa Sabina, Rome, 432 na Chr.
Liturgie en architectuur
1
Basilica tot dan toe niet gebruikt voor religieuze doeleinden (voornamelijk voorrechtspraak.) Daardoor geen heidense associaties en groot genoeg.
Rechthoekig gebouw met vaak een middenschip en zijschepen, en een halve cirkel aan het einde, de apsis.
Christelijke toevoegingen: het altaar (net voor, of in de apsis)
Kerk werd ook als drie-eenheid gezien.
- narthex: werelds
- middenschip: God’s koninkrijk
apsis waar het altaar stond: de hemel
Gedurende de middeleeuwen bleef dit
Grondplan bestaan, maar werd steeds
Complexer.
Relieken en pelgrimstochten
1
Vanaf de 5e eeuw was een reliek vereist om een kerk te
stichten.
Een reliek is een overblijfsel van een heilige, zoals een stukje bot
of haar. Vaak werden deze bewaard in zeer waardevolle
Reliekschrijnen.
Pelgrimstochten vormden een belangrijk aspect van het Chr.
geloof.
Hoe belangrijker het reliek, hoe meer pelgrims je trok, hoe meer inkomsten er waren en hoe rijker versierd de kerken werden, met weer nog meer bezoekers als gevolg.
Monniken: Benedictus
1
https://schooltv.nl/video/kloosters-in-de-middeleeuwen-het-leven-in-een-klooster/
Benedictus van Nursia. Bouwde rond 529 vlakbij Napels boven op een berg, het klooster Monte Cassino.
Regula Benedicti: kloosterregel. Proloog en 73 hoofdstukken. Gehoorzaamheid, armoede en nederigheid/kuisheid
Strenge dagindeling. 5-6 keer per dag gezamenlijk bidden. Tussendoor werken en bijbelstudie.
Ora et Labora
Monniken
1
In navolging van de Benedictijnen ontstaan er verschillende kloosterordes: O.a. de cluniacenzers, Domicanen, Fransciscanen, Augustijnen etc.
We bespreken drie belangrijke ordes, die verschillende opvattingen hebben over o.a. afbeeldingen binnen de kerk.
De Cluniacenzers, met Abt Suger (1081 – 1051) als belangrijke vertegenwoordiger
De Cisterciënser orde, gesticht door Bernardus van Clairveaux (1090-1153)
De Franciscanen, deze orde werd gesticht doorFranciscus van Assisi (1191 – 1226)
Abt Suger
1
Belangrijk geestelijke, en politicus.
Bouwmeester in St. Denis.
Bouwde de eerste echte gotische vormen.
Hij was voor het afbeelden van religieuze voorstellingen.
Argumenten:
De kerk is de afbeelding van de hemel.
Het is het huis van God.: in een rijk versierde kerk het
Goddelijke ervaren.
De afbeeldingen zijn een les over en herinnering van de bijbelse
verhalen voor de geletterde mens. De inhoud was ingewikkeld.
De Lichttheorie: God is Licht, en hoe meer licht iets weerkaatst,
hoe dichter het bij God is.
De afbeeldingen kunnen herinnerd worden en zo steeds een rol
spelen in het leven.
Gevolg:
- De Lichttheorie doorgevoerd in de architectuur (gotische kathedraal) -
Veel afbeeldingen: glas-in-lood. Veel afbeeldingen van heiligen en
bijbelverhalen, waarin de heilige materialen en kleuren werden
toegepast.
Bernardus van Clairveaux
1
Monnik, die vanuit het klooster van Citeaux de
cisterciënser orde stichtte.
Hij was tegen het afbeelden van religieuze voorstellingen.
Argumenten:
- Beelden leiden af van de ware geloofsbeleving (in het klooster).
- De kerk bedekt zich met goud, maar er zijn nog veel arme mensen die niet door de kerk geholpen worden.
- De monniken moeten in armoede leven en de afbeeldingen zijn een uiting van materialisme en niet van
spiritualiteit (= het zich bezig houden met het geestelijke leven, het nadenken over het geloof.)
- Hij gedoogt kunst in de kerk als middel om de aandacht van het volk te trekken. Maar het beeld mag geen
vervanging zijn van de heilige zelf en op die wijze vereerd worden.
Gevolg:
- In het klooster mogen geen afbeeldingen komen, alleen een beschilderd houten kruis
- In de kerk mogen geen gebrandschilderde ramen komen. Het liturgisch vaatwerk (kelk, wierookvat
bijvoorbeeld.) dient sober te zijn. In de afbeeldingen voor het volk moet het uitgangspunt zijn dat het leven
van Christus zo concreet mogelijk wordt afgebeeld. Op deze manier kan de beschouwer meeleven en
worden de juiste gevoelens opgewekt.
- Architectuur van kerk en klooster moet zo eenvoudig mogelijk zijn en de "armoede" laten zien.
Fransciscus van Assisi
1
Stichter van de orde van de Franciscanen. Hij propageert het leven in armoede, dus geen bezit, geen luxe, geen uiterlijk vertoon. In zijn leven werd hij al als een heilige beschouwd.
In bepaalde opzichten was hij voor het afbeelden van religieuze voorstellingen, maar wel met bepaalde beperkingen.
Argumenten:
- De afbeeldingen kunnen dienen als vorm van verkondiging en overlevering aan de massa.
- Geen verering van beelden, en ook niet het etaleren van materiële rijkdom door de kerk.
- De afbeeldingen moeten de mensen raken door hun eenvoud en directheid, zowel in vorm als inhoud.
- Door de afbeeldingen moeten de mensen geroerd worden en tot een emotionele beleving van het geloof komen. Ze moeten zich hierdoor ook kunnen identificeren met de afgebeelde heilige.
Gevolg:
- Er moeten grote, goedkope en doelmatige afbeeldingen gemaakt worden door vaklieden uit de buurt.
- De afbeeldingen van de heiligen gaan emoties tonen.
- De schilderkunst wordt plastischer, ruimtelijker en menselijker.