Communicatie-vaardigheden
De communicatieprocedure:
Stap 1: De opdracht analyseren
Lector: Jana Billens
Communicatie-vaardigheden
De communicatieprocedure:
Stap 1: De opdracht analyseren
Lector: Jana Billens
Overzicht
Inleiding: Richtvragen voor een goede analyse:
Wat wil ik bereiken?
Voor wie spreek/schrijf ik?
Hoe breng ik mijn boodschap best over?
Welke randvoorwaarden zijn er?
Welke situationele factoren zijn er?
Deze PPT-presentatie bevat niet alle leerstof die je moet kennen. Je moet zelf het handboek raadplegen zodat je alle leerinhoud kent.
Worden bevraagd op het examen
Inleiding: richtvragen voor een goede analyse
Analyse: richtvragen
Om een communicatie-opdracht goed te analyseren, moet je jezelf altijd volgende vragen stellen:
Wat wil ik bereiken?
Voor wie spreek/schrijf ik?
Hoe breng ik mijn boodschap best over?
Welke randvoorwaarden zijn er?
Welke situationele factoren zijn er?
Deze slaan we voorlopig even over.
Je doelgroep bepalen
Analyse: richtvragen
Wat wil ik bereiken?
Voor wie spreek/schrijf ik?
Hoe breng ik mijn boodschap best over?
Welke randvoorwaarden zijn er?
Welke situationele factoren zijn er?
Doelgroepgericht schrijven
1.1 Bepaal je doelgroep
Doelgroep bepaalt alle aspecten van je tekst: inhoud, bronnenmateriaal, taal, lay-out.
“Wie is de toekomstige lezer van mijn tekst?”
niet jijzelf
ijkpersoon
Doelgroepgericht schrijven
Analyse: richtvragen
Wat wil ik bereiken?
Voor wie spreek/schrijf ik?
Hoe breng ik mijn boodschap best over?
Welke randvoorwaarden zijn er?
Welke situationele factoren zijn er?
Doelgroepgericht schrijven
1.2 Pas je inhoud aan
Voorbeeld p. 14-15: Twee vormen van een informerende tekst over vaccinaties tegen baarmoederhalskanker
Natuurlijk speelt het doel van de tekst ook altijd mee (zie H2).
artsen = professionals
patiënten = leken
Ingrid, 22, studente geneeskunde, wil oncoloog worden
Nina, 13 jaar, krijgt morgen een inenting tegen baarmoederhalskanker
Info is veel gedetailleerder preventie, besmetting, vaccins, vaccinstructuur en -werking
Inhoud beperkt zich tot de nodige, praktische info.
Doelgroepgericht schrijven
Kies het juiste kanaal
Inleidende oefening: voer je volgende communicatie-opdrachten mondeling of schriftelijk uit? Waarom?
Je zit in de ondernemingsraad van een bedrijf en je moet een conflict oplossen tussen een groep werknemers en de directie.
Je hebt een ziektezorgverzekering. Je moet je makelaar op de hoogte brengen van de duur van je opname en van het adres van het ziekenhuis waar je zal verblijven.
Je werkt bij een softwareproducent die net een nieuw softwareprogramma heeft verkocht aan een verzekeringsbedrijf. Je moet aan de medewerkers van het bedrijf uitleg geven over de werking van het programma.
Doelgroepgericht schrijven
Kies het juiste kanaal
1. Je zit in de ondernemingsraad van een bedrijf en je moet een conflict oplossen tussen een groep werknemers en de directie.
mondeling – besloten vergadering: veel emoties, lichaamstaal en toon zijn belangrijk, onmiddellijke interactie is nodig om zo’n probleem op te lossen
2. Je hebt een ziektezorgverzekering. Je moet je makelaar op de hoogte brengen van de duur van je opname en van het adres van het ziekenhuis waar je zal verblijven.
schriftelijk – email: geen onmiddellijke interactie of feedback nodig, complexe administratieve details
Doelgroepgericht schrijven
Kies het juiste kanaal
3. Je werkt bij een softwareproducent die net een nieuw softwareprogramma heeft verkocht aan een verzekeringsbedrijf. Je moet aan de medewerkers van het bedrijf uitleg geven over de werking van het programma.
idealiter mondeling – fysieke of online workshop: onmiddellijke interactie en feedback nodig om te zien of de uitleg volledig begrepen wordt
uitleg wordt idealiter ondersteund door een presentatie (schriftelijk)
Doelgroepgericht schrijven
Kies het juiste kanaal
Doelgroepgericht schrijven
1.3 Hanteer de juiste taal voor je doelpubliek
Drie aspecten:
Woordkeuze:
Lengte van tekst:
Tone of voice:
jargon, alledaagse synoniemen of omschrijvingen, of een mengvorm?
overwegend lange zinnen, korte zinnen of een mengvorm?
formeel of informeel, serieus of luchtig, direct of indirect, commercieel of informatief,
technisch of toegankelijk?
Doelgroepgericht schrijven
1.3 Hanteer de juiste taal voor je doelpubliek
“Ik denk dat nu de blauwe vrienden op de knieën zullen moeten gaan, de mond opendoen en dan zal er wat moeten worden geslikt.”
BDW, Gert Late Night
“Open VLD en MR zullen uiteindelijk moeten inbinden en terugkomen op hun uitspraken.”
BDW, Terzake.
(Bron: DS, 26 september 2020)
Doelgroepgericht schrijven
1.3 Hanteer de juiste taal voor je doelpubliek
Bron: Twitter, 2021
Bron: hln.be, 2021
Doelgroepgericht schrijven
1.3 Hanteer de juiste taal voor je doelpubliek
Bron: www.nieuwsblad.be, 2022
Doelgroepgericht schrijven
1.3 Hanteer de juiste taal
Tone of voice: ‘u’ of ‘je’?
Geen absolute juist of fout
Doelgroep, maar ook doel speelt
rol
Zakelijke context (hogeschool, solliciteren, …): ‘u’
Niet zeker? Liever te formeel dan te informeel.
Doelgroepgericht schrijven
1.4 Zorg voor een aantrekkelijke lay-out
Aantrekkelijke lay-out
Maakt lezer nieuwsgierig
Maakt het lezen aangenaam
Let op: wat als ‘aantrekkelijk’ gezien wordt, verschilt per context
Doelgroepgericht schrijven
1.4 Zorg voor een aantrekkelijke lay-out
Aspecten:
Lettertype en –grootte: leesbaarheid primeert
Voldoende witruimte
Less is more: hou de opmaak eenvoudig
Gebruik functionele ‘visuals’
Randvoorwaarden
Analyse: richtvragen
Wat wil ik bereiken?
Voor wie spreek/schrijf ik?
Hoe breng ik mijn boodschap best over?
Welke randvoorwaarden zijn er?
Welke situationele factoren zijn er?
Randvoorwaarden
Randvoorwaarden: materiële beperkingen
Situationele factoren
Analyse: richtvragen
Wat wil ik bereiken?
Voor wie spreek/schrijf ik?
Hoe breng ik mijn boodschap best over?
Welke randvoorwaarden zijn er?
Welke situationele factoren zijn er?
Situationele factoren
Situationele factoren: omstandigheden van buitenaf waarop de zender weinig of geen invloed heeft
Situationele factoren
Situationele factor: tijd
Gaia lanceert deze campagne op Werelddierendag.
Kort samengevat
Analyse: richtvragen
Wat wil ik bereiken?
Voor wie spreek/schrijf ik?
Hoe breng ik mijn boodschap best over?
Welke randvoorwaarden zijn er?
Welke situationele factoren zijn er?
Kort samengevat
Opdracht: “Analyseer de communicatie-opdracht.”
Doel: wat wil ik bereiken? (zie hierna)
Doelgroep: wie wil ik bereiken?
algemene doelgroep
ijkpersoon opstellen
Hoe breng ik mijn boodschap best over?
- Rekening houdend met mijn doel: (zie hierna)
- Rekening houdend met mijn doelgroep:
Inhoud: gedetailleerd of beperkt tot de nodige info
Kanaal: schriftelijk bv. brief, e-mail, memo of mondeling bv. presentatie, vergadering
Taal:
woordkeuze: jargon, alledaagse omschrijvingen of een mengvorm
tekstlengte: overwegend lange zinnen, korte zinnen of een mengvorm
tone of voice: formeel of informeel, serieus of luchtig, …
Lay-out: leesbaar lettertype- en grootte, voldoende witruimte, simpele opmaak, evt. functionele visuals
Oefeningen
Analyse: richtvragen
Wat wil ik bereiken?
Voor wie spreek/schrijf ik?
Hoe breng ik mijn boodschap best over?
Welke randvoorwaarden zijn er?
Welke situationele factoren zijn er?
Oefening 1: Analyseer de communicatie-opdracht achter deze campagne.
Analyse: richtvragen
Wat wil ik bereiken?
Voor wie spreek/schrijf ik?
Hoe breng ik mijn boodschap best over?
Inhoud:
Kanaal:
Taalgebruik:
Visuele ondersteuning:
Potentiële en bestaande klanten die bewust kiezen voor groene energie. ijkpersoon: …
kleuren van de natuur, afbeelding van fiere werkneemster in de voorgrond, duidelijk lettertype, belangrijkste info staat in het groot, eenvoudige opmaak
beperkt tot praktische, nodige info (concrete doelen)
schriftelijk – affiche breed publiek bereiken
toegankelijk, luchtig (woordspeling), wervend
Oefening 1: Analyseer de communicatie-opdracht achter deze campagne.
Analyse: richtvragen
4. Welke randvoorwaarden zijn er?
Tijd: wss voldoende tijd gehad
Plaats: sociale media, affiches in het openbaar
Omvang: redelijk veel tekst, maar wervende kop nodigt uit om te lezen. Veel tekst is ook nodig om te bewijzen dat Engie het meent.
Hulpmiddelen: afbeelding van werkneemster in windturbinepark
Budget: wss substantieel budget gehad
5. Welke situationele factoren zijn er?
Tijdstip: tijdsperk van klimaatverandering en economische onzekerheid
Concurrentie: zich onderscheiden door geloofwaardig en menselijk verhaal te brengen
Bereikbaarheid van doelgroep: onduidelijk omdat we niet zeker zijn waar deze affiches gedeeld werden
Doelgericht schrijven
Analyse: richtvragen
Wat wil ik bereiken?
Voor wie spreek/schrijf ik?
Hoe breng ik mijn boodschap best over?
Welke randvoorwaarden zijn er?
Welke situationele factoren zijn er?
Doelgericht schrijven: overzicht
Mengvormen komen vaak voor.
De doelen van zakelijke communicatie
De meest voorkomende doelen bij zakelijke communicatie:
informeren
overtuigen
activeren
Veel boodschappen zijn een mengvorm van verschillende doelstellingen.
Oefening: welk primair doel herken je?
1. Informerend schrijven
1. Informerend schrijven
Doel: kennis overbrengen
Aard: altijd objectief
Inhoudelijke kenmerken:
Kernboodschap in 1e zin: W-vragen
Geen aanloop!
Principe van de omgekeerde piramide of oprolbaarheid
2. Overtuigend schrijven
2. Overtuigend schrijven
Doel: mening of houding overbrengen
Aard: altijd subjectief
Inhoudelijke kenmerken:
Standpunt (ongenuanceerd) in 1e zin: W-vragen
Wat moet wie waar veranderen?
Geen aanloop!
Voorwaarde: overtuigende mening
passie
gezag
2. Overtuigend schrijven
Inhoudelijke kenmerken:
Voorwaarde: voldoende heldere argumenten met illustraties
Stel een oplossing voor.
3. Activerend schrijven
3. Activerend schrijven
Doel: lezer overtuigen, zodat die in actie komt (of iets net nalaat)
Inhoudelijke kenmerken:
De call to action staat centraal
moet opvallen (lay-out)
evt. gebiedende wijs
Spannende en uitnodigende kop
Veelvoorkomend: clickbait (let op: wordt soms als storend ervaren)
3. Activerend schrijven
Inhoudelijke kenmerken:
Simpele boodschap:
Dit is uw probleem: …
Zo lost u het op: door van onze dienst gebruik te maken.
Nadruk op voordelen (zie vb. p. 23)
Lever bewijs
Neem drempels weg
Voeg urgentie toe
4. Onderhoudend schrijven
4. Onderhoudend schrijven
Doel: vermaken
Aard: vaak fictief, focus op emoties i.p.v. feiten
Inhoudelijke kenmerken: storytelling
Verhaalcomponenten
Focus op emoties
Beeldend, gedetailleerd taalgebruik
Eerste zin moet prikkelen (mysterie, belofte, iets groots op het spel zetten)
5. Samenvattend schrijven
5. Samenvattend schrijven
Doel: beknopte weergave van gelezen tekst
Lengte: max. 1/4 van oorspronkelijke tekst
Stappenplan:
Oriëntatie: focus op omkadering
probeer al te raden waarover de tekst zou kunnen gaan
Grondig lezen
Schema: bv. boomstructuur
Een goed geschreven tekst volgt altijd een vaste structuur. Maak daar gebruik van.
Kladversie: in eigen woorden!
Finale versie
Doelgericht schrijven: oefeningen
Oefening
Wat wil de advertentie bereiken?
Voor wie is de boodschap bestemd?
Toon met behulp van inhoudelijke elementen, formulerings- en opmaakkenmerken aan dat de zender rekening heeft gehouden met doelstellingen en de doelgroep.
Oefening
Oefening
Oefening
Wat wil de advertentie bereiken?
Activeren: koop ons product.
Oefening
Oefening
b. Voor wie is de boodschap bestemd?
Degene die poetst thuis, die gerust wat meer wil betalen voor een doeltreffend en natuurlijk poetsmiddel.
Oefening
Oefening
c. Toon met behulp van inhoudelijke elementen, formulerings- en opmaakkenmerken aan dat de zender rekening heeft gehouden met doelstellingen en de doelgroep.
Inhoud:
Info beperkt zich tot praktische zaken
Call to action staat centraal: ‘poets met MdL’
Spannende en uitnodigende kop: ‘Belgische kampioenen’ tonen dat Mousse de Lin ook kampioen is in haar categorie: schoonmaken
Nadruk niet alleen op reinigingskracht, maar ook op verzorgende eigenschappen, en natuurlijke en Belgische oorsprong
Belgische kampioene neemt zich een ontspannen houding aan vertrouwen inboezemen
Oefening
Oefening
c. Toon met behulp van inhoudelijke elementen, formulerings-en opmaakkenmerken aan dat de zender rekening heeft gehouden met doelstellingen en de doelgroep.
Formulering:
Toegankelijke taal, geen jargon
Mix van korte en lange zinnen
Informeel register: ‘je’ als aanspreking, ‘gewoon van bij ons’ vertrouwde, huiselijke sfeer creëren
‘Met Belgische kampioenen’ verwijst naar atlete & MdL
Veel uitroepingstekens enthousiasme opwekken
Herhalen merknaam ‘MdL’ zodat hij blijft hangen
Vergelijking: ‘vloer zal blinken als een gouden medaille’
Oefening
Oefening
c. Toon met behulp van inhoudelijke elementen, formulerings-en opmaakkenmerken aan dat de zender rekening heeft gehouden met doelstellingen en de doelgroep.
Opmaak: aantrekkelijke lay-out
Kleurgebruik:
Belgische kleuren voor Belgische kampioene
veel geel voor de kleur van een gouden medaille + kleur
van het product
rode letters voor rode flessen
Woorden in het vet belangrijkste eigenschappen benadrukken
Schuin gedrukte tekst lijkt in beweging dynamische uitstraling past bij de rest
Slogan in het groot
Voldoende witruimte