1e klas: Zinsdelen, hoofdwerkwoord en hulpwerkwoord
Grammatica
Kern 11 & 12: zinsdelen, hoofd- en hulpwerkwoord
Aan het eind van deze LessonUp lukt het jou om...
... een zin in zinsdelen te verdelen!
... de hoofdwerkwoorden en hulpwerkwoorden
in een zin te vinden!
Lesduur is: 30 minOnderdelen in deze les
Grammatica
Kern 11 & 12: zinsdelen, hoofd- en hulpwerkwoord
Aan het eind van deze LessonUp lukt het jou om...
... een zin in zinsdelen te verdelen!
... de hoofdwerkwoorden en hulpwerkwoorden
in een zin te vinden!
Wat gaan we de komende lessen samen doen?
De komende lessen gaan we deze onderwerpen bespreken én oefenen:
Onderwerp(vorige les gedaan)Persoonsvorm(vorige les gedaan)Gezegde(vorige les gedaan)Zinsdelen
Hoofd- en hulpwerkwoord
Werkwoordelijk gezegde (volgende les)
Naamwoordelijk gezegde (volgende les)
Heel veel is jullie al wel bekend. Tóch gaan we dit samen rustig doorwerken, zodat iedereen alles weer heeft opgefrist.
Ik behandel de onderwerpen in de les, we maken een LessonUp samen en jullie maken de extra oefeningen in de les.
Wat gaan we de komende lessen samen doen?
Aan het eind van deze lessen kun je dit:
| De hele klas | heeft | bij de toets | een goed cijfer | gehaald. |
Onderwerp: de hele klas
Persoonsvorm: heeft
Gezegde? Werkwoordelijk: heeft gehaald
Hoofdwerkwoord: gehaald
Hulpwerkwoord: heeft
| We | zijn | erg blij. |
Onderwerp: we
Persoonsvorm: zijn
Gezegde? Naamwoordelijk: zijn erg blij
Hoofdwerkwoord: zijn
Hoe goed ben je nu al in grammatica (denk je)?
Zinsdelen
Kern: SG 11 (leerdoel 11.4)
Wat zijn zinsdelen eigenlijk ?
Een of twee losse woorden die op elkaar lijken.
Woorden die samen één functie hebben.
Stukjes van een woord, die je kunt 'klappen'.
De linkerhelft of de rechterhelft van een zin.
Hoe vind je een zinsdeel?
Door de vraag te stellen:
huh?
Door tussen elk woord een verticaal streepje te zetten.
Door de vraag te stellen:
welke woorden passen samen vóór het onderwerp?
Door de vraag te stellen:
welke woorden passen samen vóór de persoonsvorm?
Wat moet je weten over zinsdelen?
Onthoud dit goed!
We hebben de vorige les geleerd hoe je de persoonsvorm kunt vinden.
Dat is superbelangrijk bij het verdelen van een zin in zinsdelen!
Want: alle woorden die je samen vóór de persoonsvorm in de zin kunt plaatsen, vormen samen één zinsdeel. Dit is de zinsdeelproef!
Kijk maar naar deze zin:
De docent pakt lachend de koektrommel uit zijn tas.
Als je de zin in gedachten door elkaar husselt, krijg je deze varianten:
De koektrommel pakt de docent lachend uit zijn tas.
Uit zijn tas pakt de docent lachend de koektrommel.
Lachend pakt de docent de koektrommel uit de tas.
Wat moet je weten over zinsdelen?
Hoe gaan we dan verder?
Zet verticale streepjes rond elk zinsdeel dat vóór de persoonsvorm past.
| De docent | pakt | lachend | de koektrommel | uit zijn tas. |
Dat weten we, omdat we deze stukjes met de zinsdeelproef vóór de persoonsvorm kunnen zetten:
De koektrommel pakt de docent lachend uit zijn tas.
Uit zijn tas pakt de docent lachend de koektrommel.
Lachend pakt de docent de koektrommel uit de tas.
Wat moet je weten over zinsdelen?
Uit Kern: "Zinsdelen zijn woorden die samen één grammaticale functie vervullen in de zin." Dat is best ingewikkeld opgeschreven, toch?
Probeer je dit eens voor te stellen
Vergelijk een zin met een toneelstuk. Alles zinsdelen in de zin hebben een eigen rol in het toneelstuk. Ze geven allemaal antwoord op een eigen vraag:
Wie doet het? de docent
Wat doet de docent? hij pakt iets
Wat pakt de docent? de koektrommel
Waaruit pakt de docent de koektrommel? uit zijn tas
Hoe pakt de docent de koektrommel uit de tas? lachend
Dus: als je het eventjes niet zeker weet, stel jezelf een wh-vraag!
(wie, wat, waar, wanneer, waarom, waarheen, waaruit, hoe?)
Stappenplan voor zinsdelen
Probeer altijd deze volgorde aan te houden:
Vind de persoonsvorm.
Zet daar | streepjes | omheen.
Zet streepjes rondom de andere | werkwoorden | !
Doe de zinsdeelproef.
Zet | streepjes | rondom alle groepjes woorden. |
Let op: kunnen stukjes uit jouw zinsdeel ook los voor de persoonsvorm staan? Dan zijn dat aparte zinsdelen!
Bij vraagzinnen of gebiedende wijs gaat het nét iets anders.
Wat moet je weten over zinsdelen?
Bij vragen gaat het nét even anders.
Bij een vraag: maak er in je hoofd eerst een gewone zin van!
Heb jij gisteren die lekkere taart gegeten?
wordt:
Jij hebt gisteren die lekkere taart gegeten.
Daarna kun je de zin gewoon op een normale manier in zinsdelen verdelen.
Als je dat gedaan hebt, dan verdeel je de vraagzin op dezelfde manier.
Verdeel de zin in zinsdelen.
1
minute
00
second
Informatie
over de opdracht!
Sleep de woorden per zinsdeel in een 'box'. Niet alle boxen hoeven gebruikt te worden!
Hoe ga je aan het werk?
Vind de persoonsvorm.
Zet daar | streepjes | omheen.
Zet streepjes rondom de andere werkwoorden!
Doe de zinsdeelproef.
Zet | streepjes | rondom
alle groepjes woorden.
De
hond
rent
door
de
tuin.
Uitleg van zin 1:
De hond rent door de tuin. Is dit een wwg of een nwg?
Stap 1: Wat is de persoonsvorm? Dat is: "rent". Hoe weet je dat?
(stap 2: zet daar streepjes omheen)
De hond | rent | door de tuin.
Stap 3: Zet streepjes rondom de andere werkwoorden.
Stap 4: Doe de zinsdeelproef:
Door rent de hond tuin. Kan niet!
De tuin rent door de hond. Kan niet!
Door de tuin rent de hond. Kan wel! (wh-vraag: wáár rent de hond?)
Stap 5: | De hond | rent | door de tuin. |
Verdeel de zin in zinsdelen.
1
minute
00
second
Informatie
over de opdracht!
Sleep de woorden per zinsdeel in een 'box'. Niet alle boxen hoeven gebruikt te worden!
Hoe ga je aan het werk?
Vind de persoonsvorm.
Zet daar | streepjes | omheen.
Zet streepjes rondom de andere werkwoorden!
Doe de zinsdeelproef.
Zet | streepjes | rondom
alle groepjes woorden.
De
man
met
de
enorme
snor
lacht
naar
de
kapper.
Uitleg van zin 3:
De man met de enorme snor lacht naar de kapper. Is dit een wwg / nwg?
Stap 1: Wat is de persoonsvorm? Dat is: "lacht". Hoe weet je dat?
(stap 2: zet daar streepjes omheen)
De man met de enorme snor | lacht | naar de kapper.
Stap 3: Zet streepjes rondom alle andere werkwoorden.
Stap 4: Doe de zinsdeelproef:
De man met de enorme snor lacht naar de kapper. Kan wel! (wh-vraag: wie lacht?)
Naar lacht de man met de enorme snor de kapper. Kan niet!
Naar de lacht de man met de enorme snor kapper. Kan niet!
Naar de kapper lacht de man met de enorme snor. Kan wel! (wh-vraag: naar wie lacht hij?
| De man met de enorme snor | lacht | naar de kapper. |
Ik weet nu minder
over zindelen.
Ik weet nu evenveel
over zindelen.
Ik weet nu meer
over zindelen.
Welke uitspraak is voor jou de waarheid?
Wat is een hoofdwerkwoord?
Het werkwoord in de zin dat het langste is.
Het werkwoord dat iets zegt over het gezegde.
Het werkwoord in de zin dat zich aanpast aan het onderwerp.
Het werkwoord dat het meeste betekenis heeft.
Wat is een hulpwerkwoord?
Het werkwoord dat een klein beetje betekenis toevoegt.
Het werkwoord dat iets zegt over het gezegde.
Het werkwoord in de zin dat zich aanpast aan de zinslengte.
Het werkwoord in de zin dat het kortste is.
Wat moet je weten over het hoofdwerkwoord
en de hulpwerkwoorden?
Onthoud dit goed!
Het hoofdwerkwoord vertelt je het meest over wat er in de zin gebeurt!
De hulpwerkwoorden helpen het hoofdwerkwoord dat goed te vertellen.
Is er maar één werkwoord? Dan is dat altijd het hoofdwerkwoord.
Er is maar één hoofdwerkwoord. Er kunnen meer hulpwerkwoorden zijn.
Is er een werkwoordelijk gezegde? (doen-zin)
Dan noem je een hoofdwerkwoord ook wel het zelfstandig werkwoord.
Is er een naamwoordelijk gezegde? (zijn-zin)
Dan noem je een hoofdwerkwoord ook wel het koppelwerkwoord.
Deze 3 moet je kunnen herkennen: zijn, worden, blijven.
Even over blijven:
Wel koppelwerkwoord: Jij blijft hartstikke gek! (zegt iets over jou)
Geen koppelwerkwoord: Jij blijft thuis! (zegt iets over waar je bent)
Huh? Wat zei hij nou net?
Je hebt wel 4 verschillende soorten werkwoorden in deze oefening.
Er is altijd één werkwoord dat het meeste betekenis heeft. Dit noem je het hoofdwerkwoord.
Ook zijn er werkwoorden die het hoofdwerkwoord helpen. Dat noem je hulpwerkwoorden.
Heb je te maken met een doen-zin? Dan is het een werkwoordelijk gezegde.
Dan noem je het hoofdwerkwoord ook wel een zelfstandig werkwoord.
Heb je te maken met een zijn-zin? Dan is het een naamwoordelijk gezegde.
Dan noem je het hoofdwerkwoord ook wel een koppelwerkwoord.
Wel of geen koppelwerkwoord?
Wel
Niet
lopen
zijn
vissen
reizen
fluiten
eten
blijven
worden
Wat is in deze zin het hoofdwerkwoord?
De kat ligt heerlijk te slapen.
ligt
slapen
Wat is in deze zin het hulpwerkwoord?
Ik wil liever geen toets maken.
wil
maken
Wat is in deze zin het hoofdwerkwoord?
Er staat veel eten in de koelkast.
eten
staat
Wat is in deze zin het hoofdwerkwoord?
Ik zou nog zoveel meer kunnen vertellen.
zou
kunnen
vertellen
Wat is in deze zin het hulpwerkwoord?
Ik zou nog zoveel meer kunnen vertellen.
zou
kunnen
vertellen
Staat er in deze zin een zelfstandig werkwoord
(alleen bij een werkwoordelijk gezegde)?
Ik wil liever geen toets maken.
Ja
Nee
Staat er in deze zin een koppelwerkwoord
(alleen bij een naamwoordelijk gezegde)?
Ik word gek.
Ja
Nee
Staat er in deze zin een koppelwerkwoord?
Ik blijf bij mijn oma logeren.
Ja
Nee
Ik weet nu minder
over hoofd- en hulpwerkwoorden.
Ik weet nu evenveel
over hoofd- en hulpwerkwoorden.
Ik weet nu meer
over hoofd- en hulpwerkwoorden.
Welke uitspraak is voor jou de waarheid?
Waar of niet waar? (een paar 'snellingen')
Er kunnen meer dan één hulpwerkwoorden in een zin staan.
Helemaal waar!
Wat een onzin!
Er kunnen ook meer dan één hoofdwerkwoorden zijn.
Helemaal waar!
Wat een onzin!
Een koppelwerkwoord hoort bij een naamwoordelijk gezegde.
Helemaal waar!
Wat een onzin!
Een zelfstandig werkwoord hoort bij een 'doen-zin'.
Helemaal waar!
Wat een onzin!
Blijven is geen koppelwerkwoord als het gaat om een plek.
Helemaal waar!
Wat een onzin!
Alles wat direct ná de persoonsvorm in de zin past, is een zinsdeel.
Helemaal waar!
Wat een onzin!
Een zinsdeel bestaat altijd maar uit één woord.
Helemaal waar!
Wat een onzin!
Zinsdelen geven antwoord op de wh-vragen.
Helemaal waar!
Wat een onzin!
En? Hoe goed ben je nu in grammatica (denk je)?
