Tijdvak 8

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

5.2 Conservatisme en Liberalisme

Wie heeft in Europa na Napoleon de macht?

Is hier sprake van huisnijverheid of een fabriek? 

A

Huisnijverheid

B

Fabriek

C

D

Hoe noemen we de tijd vanaf 1800?

A

Tijd van industrie

B

Nieuwe tijd

C

Industriële revolutie

D

Moderne tijd

Wat is huisnijverheid?

De eerste fabrieken stonden in:

A

Nederland

B

Frankrijk

C

De Verenigde Staten

D

Groot Brittannië

KA 36: Opkomst van politieke stromingen: liberalisme

•Liberaal = liberté/liberty = vrijheid

•Economisch: Iedereen moet zo vrij mogelijk zijn om zoveel mogelijk geld te verdienen à wel economische vooruitgang, maar weinig sociale vangnetten

•Politiek: Het individu moet rechten krijgen waar de overheid van moet afblijven, de burger bepaalt het bestuur

Conservatisme

Niet iedereen is blij met liberale revoluties, vanwege de wreedheid van de Terreur. Liever een goede koning dan een slechte republiek. Willen terug naar het oude systeem.

Congres van Wenen (1815)

Een groter Nederland

Restauratie (1814-1830)

Nadat Napoleon verslagen was, moest Europa opnieuw verdeeld worden (Congres van Wenen 1815), poging van koningen en conservatieven om oude macht weer terug te pakken, maar de ideeën van de Revolutie blijven populair bij de (rijkere) burgers en liberalen

Vanaf 1830 meerdere liberale revoluties/opstanden, waarin de burgers steeds meer macht en inspraak krijgen, en de koningen steeds meer macht moeten afstaan.

Restauratie in NL

Nederland was nooit een koninkrijk geweest, nadat de Fransen verdreven worden uit NL (1813), gaan ze op zoek naar een koning. Zoon van de laatste stadhouder wordt Koning Willem I (1815).

Vooral gesteund vanuit het Congres van Wenen, omdat ze willen dat Frankrijk alleen maar sterke buurlanden om zich heen heeft.

Koning gebonden aan de grondwet = constitutie à constitutionele monarchie

In theorie moet hij de rechten van de burger respecteren, maar…

Tijdens de Restauratie proberen conservatieven

de rust in Europa terug te brengen door terug te

gaan naar het oude systeem van machtige

koningen. Om ervoor te zorgen dat er nooit een

nieuwe Napoleon kan komen, moet Frankrijk sterke

buren hebben en moet er dus ook in NL een koning komen, de zoon van de laatste stadhouder. NL is een constitutionele monarchie, wat betekent dat de koning zich moet houden aan de grondwet die de rechten van de burgers beschermt, maar al zijn ministers kiest hij zelf. Zijn zij het niet eens met zijn besluiten, dan ontslaat hij ze en kiest hij nieuwe die het wel met hem eens zijn. De burgers hebben dus geen inspraak. Maar de idealen van de Verlichting over vrijheid bestaan nog steeds en de liberalen zijn het niet met Willem I eens. Zij willen meer democratisering in Nederland

Restauratie

conservatieven

constitutionele monarchie

grondwet

ministers

geen inspraak

Verlichting

liberalen

Willem I

democratisering

Liberalisering van NL

In Europa na 1830 meerdere liberale revoluties

In Nederland niet, maar Willem II was er wel bang voor. In 1830 was België in opstand gekomen tegen zijn vader, die onrust maakte hem bang

De liberalen in NL onder leiding van Thorbecke schrijven een nieuwe grondwet in 1848 waarin de koning zijn macht weggeeft aan het parlement en door de regering beschermt wordt = parlementaire democratie

Vanaf nu kiest het volk haar eigen regering... maar nog niet het hele volk mag kiezen

Liberalisme

Conservatisme

KA 32: Sociale Kwestie

Arbeidersklasse wordt steeds armer en armer, hier komt steeds meer kritiek op

Wat niet echt werkte:

• verzet, rellen

• liefdadigheid uit de hogere klasse

Wat wel werkte:

• Vakbonden oprichten

Hoe zie je de werkomstandigheden terug?

Socialisten

• Overheid moet er alles aan doen om arbeiders te beschermen

• Betere arbeidersomstandigheden (o.a. meer loon, pensioen enz)

• Meer inspraak in het bestuur voor de lagere klassen

• Meer zorg voor de armen

Socialisme

Liberalisme

Conservatisme

2 groepen socialisten

Sociaaldemocraten: Willen dat het eerlijker wordt, maar willen dat op een nette manier bereiken. Geloven in kleine, stap voor stap veranderingen via verkiezingen. Dan moeten wel meer mensen kunnen stemmen: daarom afschaffing van het censuskiesrecht en invoering van het algemeen kiesrecht

Rond 1850 ontstond het communisme

• De socialisten hadden nog niet veel succes gehad, dus een deel van hen werd nog extremer

• Karl Marx bedacht het communisme, hij wilde dat de maatschappij geen klassen en standen meer had: klasseloze samenleving.

• Spullen, geld, land etc. moet verdeeld worden onder de mensen. Niet alles naar één klasse.

2 groepen socialisten

Communisten: alleen maar rijke mensen laten praten en meedoen aan de verkiezingen heeft geen zin, de hele regering moet weg. Alleen na een (gewelddadige) revolutie vanuit de arbeiders zelf kan alles pas echt eerlijk verdeeld worden

Liberalisme

Socialisme

Sociaaldemocraten

Communisten

Liberalisme

Conservatisme

Socialisme

Liberalisme

Fabrieks arbeiders

Fabrieksbazen

Grote rol overheid

Kleine rol overheid

Gelijkheid

Vrijheid

Sociale Kwestie

Liberalisme

Socialisme

Karl Marx

Zo weinig mogelijk bemoeienis van de overheid 

De sociale kwestie zal zichzelf oplossen

Fabrieken moeten van de overheid zijn

Er moet een revolutie komen

Overheid moet sociale wetten maken

Vakbond

Standenmaatschappij

Klassenmaatschappij

Midden

klasse

Arbeidersklasse

Adel

Burgers

Geestelijkheid

Ondernemersklasse

Confessionalisme, Feminisme en Abolitionisme

Dankzij de politieke democratisering van Nederland komt er ook een sociale democratisering: er zijn groepen in de samenleving die niet gelijk behandeld worden, alleen vanwege hun geloof, geslacht of afkomst. Zij gaan zich ook inzetten voor een betere positie in de maatschappij. Hun einddoel is dus vaak hetzelfde: ze willen allemaal meer vrijheid en gelijkheid.

Confessionelen (H5.3)

Katholieken en protestanten die willen dat hun religieuze scholen ook subsidies van de overheid krijgen, net zoals 'normale' scholen -> daarom heet dit ook wel de schoolstrijd

Feministen (H5.4)

Willen dat vrouwen dezelfde politieke en sociale rechten krijgen als mannen (bijv. stemmen, studeren, scheiden enz.)

Abolitionisten (H6.3)

Willen het Verlichting-idee van gelijke rechten voor alle mensen in praktijk brengen door het afschaffen van de slavernij. De Trans-Atlantische slavenhandel wordt afgeschaft in 1815, maar in NL is slavernij pas echt officieel voorbij in 1863 (al moeten op Suriname de slaven nog 10 jaar doorwerken op de plantages)

Socialisme

Sociaaldemocraten

Communisten

Confessionalisme, Feminisme, Abolitionisme

Liberalisme

Conservatisme

Invuloefening

Dankzij de politieke democratisering van Nederland, komen er ook stromingen op die streven voor sociale gelijkheid. Zij willen ook vrijheid en gelijkheid voor iedereen, ongeacht geslacht, geloof of afkomst. Voor religieuzen betekent dit gelijke scholen, voor vrouwen betekent dit gelijke (stem)rechten en voor mensen uit de kolonies betekent dit het afschaffen van slavernij. Dit past bij Kenmerkend Aspect 33 en 35

politieke

sociale

geslacht, geloof of afkomst

gelijke scholen,

gelijke (stem)rechten

het afschaffen van slavernij

Voor de Industriele Revolutie

Na de Industriele Revolutie

fabrieken

kapitalisme

landbouwsamenleving

handwerkers

huisnijverheid

spinmachine

Zijn de situaties voor of na de Industriële revolutie?

Voor

Na

Wat hoort er NIET bij het liberalisme?

Wat hoort er NIET bij het liberalisme?

A

Liberalen zijn voorstander van economische vrijheid en eigen verantwoordelijkheid.

B

Liberalen willen een belangrijke rol voor de overheid in de economie om te zorgen voor meer gelijkheid.

C

Individuele vrijheid is belangrijk, mensen mogen dus zelf weten welke cultuur zij naleven.

D

Linkse liberalen willen meer invloed voor burger maar rechtse liberalen niet.

Hoe denkt het socialisme over economie?

Hoe denkt het socialisme over economie?

A

Socialisten zijn voorstander van economische vrijheid en eigen verantwoordelijkheid.

B

Socialisten willen een belangrijke rol voor de overheid in de economie om te zorgen voor meer gelijkheid

C

Voor socialisten is dit een dilemma; enerzijds naastenliefde belangrijk, anderzijds zijn ze voorstander van eigen verantwoordelijkheid

D

Wat hoort er NIET bij het liberalisme?

Wat hoort er NIET bij het liberalisme?

A

Liberalen zijn voorstander van economische vrijheid en eigen verantwoordelijkheid.

B

Liberalen willen een belangrijke rol voor de overheid in de economie om te zorgen voor meer gelijkheid.

C

Individuele vrijheid is belangrijk, mensen mogen dus zelf weten welke cultuur zij naleven.

D

Linkse liberalen willen meer invloed voor burger maar rechtse liberalen niet.

Wat is socialisme?

A

Streven naar een samenleving met zoveel mogelijk vrijheid

B

Streven naar een maatschappij zonder bestuur

C

Streven naar een samenleving waarin mensen een bestuur kiezen

D

Streven naar een samenleving met zoveel mogelijk gelijkheid

Nationalisme

H6.1: Hoe spanningen in Europa stijgen aan het einde van de 19e eeuw (de eerste oorzaken voor het ontstaan van Wereldoorlog I)

Leerdoel: wat is nationalisme en hoe is het ontstaan dankzij democratische revoluties?

KA 36: De opkomst van politiek-maatschappelijke stromingen: liberalisme, nationalisme, socialisme, confessionalisme en feminisme

Opkomst van nationalisme in de 19e eeuw

Voor de 19e eeuw voelde men zich eigenlijk alleen verbonden met hun eigen streek of stad. Binnen een land bestonden vaak grote verschillen. In de 19e eeuw groeide het gevoel dat ze deel uit maakten van een natie (groep met eigen taal, cultuur en geschiedenis). Het liefst wil zo'n groep dan een eigen onafhankelijk land, maar voor velen is dat erg lastig.

Oorzaken nationalisme

(politiek)

• Tijdens de democratische revoluties voelden mensen zich geen onderdaan meer van een vorst, maar allemaal burger

• mensen voelden zich onderling verwant en lid van een gemeenschap die sterk moest staan tegen al hun vijanden

Op wereldtentoonstellingen als die van Londen (1851) en Parijs (1878) bijvoorbeeld wedijverden nationale staten met elkaar, als ze hun nieuwste uitvindingen presenteerden.

Oorzaken nationalisme

(cultureel)

Dichters, schilders, beeldhouwers en allerlei kunstenaars brachten de eervolle daden van hun (zogenaamde) voorouders in beeld. Zo ben je allemaal trots op je gezamenlijke afkomst. Een andere manier van groepsgevoel vergroten is het delen van dezelfde taal en spelling. Hierin speelden scholen een grote rol

De germaanse held Arminius die in dit Duitse bos de Romeinen verslagen zou hebben, groeit uit tot een nationale held

Gevolgen van dit groeiend nationalisme:

1. Mensen kregen meer belangstelling voor de tradities, gebruiken en de geschiedenis van hun eigen volk.

2. Nationalisten vonden dat elk volk zijn eigen staat moest krijgen. Dat leidde tot opstanden en oorlogen in onder andere Duitsland en Italië, die daarvoor alleen bestonden uit losse stukjes, maar dankzij nationalisme één land worden: een natiestaat

Nationalisme zorgt voor het uiteenvallen van staten

• In veelvolkerenstaten zorgt nationalisme ervoor dat onderdelen van het rijk zich juist onafhankelijk maken

• Ottomaanse Rijk: Grieken, Serviërs, Roemenen en anderen die hier woonden, waren ontevreden over de Turkse overheersing en wilden een eigen staat

• In 1830 maakte België zich los van het Koninkrijk der Nederlanden

Welk begrip past goed bij deze afbeelding van Lodewijk XVIII?

A

Nationalisme

B

Restauratie

C

Militarisme

D

Democratie

Invuloefening

Vanaf de 19e eeuw groeit bij mensen het idee dat ze burger zijn van een land en dus horen bij een groep met een gedeelde taal en geschiedenis. Dit groepsgevoel noemen we nationalisme. Dit gevoel neemt toe dankzij politieke en culturele redenen. De politieke oorzaken zijn het opkomen van het burgerschap en samen sterk staan tegen de vijanden van het land. De culturele oorzaken zijn kunstenaars die mensen trots maken op de gedeelde geschiedenis van hun land en scholen die mensen een gedeelde taal aanleren. Het belangrijkste doel voor nationalisme is dat het volk haar eigen land heeft. Als dit volk leeft over verschillende losse gebieden, dan kan het nationalisme ervoor zorgen dat ze samenkomen in een nieuwe natiestaat. Dit gebeurde in Duitsland en Italië. Als meerdere volken al leven binnen een groter rijk, dan kan het nationalisme ervoor zorgen dat deze veelvolkerenstaten uiteenvallen in nieuwe losse landen. Dit gebeurde in het Ottomaanse Rijk en Nederland.

nationalisme

politieke

culturele

eigen land

samenkomen

natiestaat

Duitsland

Italië

veelvolkerenstaten

uiteenvallen

het Ottomaanse Rijk

Nederland

Er werden dus grote natiestaten gemaakt om ervoor te zorgen dat Europa veilig zou zijn. Als je kijkt naar de kaart, welk land vormt dan een probleem?

A

Engeland

B

Russische rijk

C

Ottomaanse rijk

D

Duitsland

Wat betekent: confessionalisme

A

Een stroming die het milieu belangrijker vindt dan de economie.

B

Stroming die uitgaat van de Bijbel

C

Stroming die streeft naar een zo groot mogelijke mate van gelijkheid

D

Stroming die streeft naar zo groot mogelijke vrijheid

Herhaling democratisering (H5.3 en 5.4)

Confessionalisme

Socialisme

Abolitionisme

Feminisme

Streeft voor de afschaffing van slavernij

Streeft naar gelijke rechten voor vrouwen

Voeren de schoolstrijd

Wil meer bescherming voor arbeiders

Modern Imperialisme

H6.2: Hoe de koloniale verhoudingen veranderen dankzij de nieuwe Industriële samenleving

Leerdoel: Wat is het verschil tussen het oude kolonialisme en het modern imperialisme, waardoor is het ontstaan en wat zijn de gevolgen

KA 33: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie

Geef de juiste definitie van een natiestaat

A

Land waarin één volk de politieke macht vormt

B

Land waar een overheersend volk, een ander volk onderdrukt

C

Land waar meerdere volken overheersend zijn

D

Land waar maar één volk mag wonen

Horen deze producten bij...

A

Kolonialisme

B

Modern imperialisme

Nederland besloot om heel Indonesië te veroveren. Dit noemen we:

A

kolonialisme

B

Modern-Imperialisme

C

Atjeh-oorlog

D

Pacificatie

Rond 1700

Rond 1900

Wat valt op?

Oorzaken van Modern Imperialisme

Spanningen in Europa stijgen vanwege de Mad Scramble for Africa: landen wilden zoveel mogelijk gebied innemen, niet alleen handelsposten stichten. Waarom?

Economisch:

Meer industrie -> meer grondstoffen nodig, maar ook meer afzetmarkten. Maak je meer, dan wil je ook meer verkopen

Oorzaken van Modern Imperialisme

Waarom?

Politiek:

Een groter land heeft meer aanzien en straalt meer macht uit. Dit voelde vooral Duitsland, dat pas net nieuw was en weinig koloniën had, maar wel graag heel sterk wilde lijken.

Oorzaken van Modern Imperialisme

Waarom?

Cultureel:

Nationalisme betekent dat jouw land het 'verdient' om zo groot mogelijk te worden, andere volkeren doen er toch niet toe. Plus dan kan je jouw cultuur, zoals taal en geloof, verspreiden en zo 'barbaarse' volkeren een beetje opvoeden = The White Man's Burden

Noodzaak en mogelijkheid

Waarom mogelijk

Waarom noodzakelijk

1. Dankzij moderne technologie was communicatie met thuisland veel makkelijker, maakt controle makkelijker

2. Dankzij moderne wapens was het makkelijk om lokale heersers af te zetten en zelf de macht te grijpen

1. Vanwege de industrialisatie

2. Om je tegenstanders voor te zijn

3. Om je geloof en politieke overtuigingen te verspreiden

Welke landen herken je?

Is de tekenaar positief of negatief over de Europese landen?

A

Positief

B

Negatief

Leg uit waarom deze spotprent een goed voorbeeld is van Modern Imperialisme

Gevolgen van Modern Imperialisme

1. Bestuurlijk

2. Economisch

3. Cultureel

Bestuur van de kolonie

De lokale koning blijft de baas, maar moet wel luisteren naar Europa als het gaat om economie en bestuur. Dit is goedkoper maar meer riskant. In Nederlands-Indië wordt indirect bestuur ingevoerd

De bezetter is zelf de baas, schrijft de wetten, houdt orde. Dit kost meer, maar dan heb je wel meer controle. Frankrijk doet dit veel in Afrika, daar wordt in veel landen nog steeds Frans gesproken.

Indirect

Direct

Economie in de kolonie

NL voert het cultuurstelsel in: de economie in Nederlands-Indië moet compleet gefocust zijn op NL zo rijk mogelijk maken, eigen onderhoud maakt niet uit, zelfs als hierdoor hongersnood ontstaat.

In 1870 wordt dit vervangen door contractarbeiders (koelies) die goedkoop vanuit Java of China gehaald worden en uitgebuit worden

Cultuur in de kolonie

Europeanen zetten onderdrukte minderheden in als knokploegen tegen de lokale bevolking. Die mogen elkaar toch al niet en scheelt de Europeanen dan weer moeite. In Nederlands-Indië worden veel Molukkers ingezet, ook al worden die zelf door de Nederlanders nog lang uitgebuit

Wanneer verschillende Europese landen gebied verdelen/innemen, trekken ze vaak (letterlijk) met een liniaal lijnen door het continent heen. Hierbij wordt geen rekening gehouden met de mensen die daar al wonen: opeens zijn volkeren buren, medeburgers of is een volk gesplitst tussen landen

Inheemse minderheden

Nieuwe grenzen

WAT WAREN MOTIEVEN VOOR HET MODERNE IMPERIALISME

A

IMPORT GRONDSTOFFEN

B

EXPORT PRODUKTEN

C

THE WHITE MAN'S BURDEN

D

ALLE DRIE