Niet-ideale gassen en faseovergangen
Leerlingen: Amina Younis, Lina Rassikh & Lindsey Paludanus
H11.1 Eigenschappen van gassen
H11.2 Microscopisch model van een gas
H11.3 Niet-ideale gassen en faseovergangen
H11.4 Warmte: opwarmen en afkoelen
H11.5 Geleiding
H11.6 Granulaire stoffen
Niet-ideale gassen en faseovergangen
Leerlingen: Amina Younis, Lina Rassikh & Lindsey Paludanus
H11.1 Eigenschappen van gassen
H11.2 Microscopisch model van een gas
H11.3 Niet-ideale gassen en faseovergangen
H11.4 Warmte: opwarmen en afkoelen
H11.5 Geleiding
H11.6 Granulaire stoffen
Leerdoelen
Het verschil herkennen en benoemen tussen een ideaal gas en een gas;
De aanpassingen (naar een niet-ideaal gas) in de algemene gaswet kunnen toepassen en beschrijven;
Faseovergangen kunnen uitleggen met het deeltjesmodel en de VanderWaalsvergelijking;
Verschillende kookpunten kunnen verklaren met het deeltjesmodel.
Inhoudsopgave
Herhaling
Niet-ideale gassen
Volume van moleculen
Aantrekkende krachten tussen moleculen
Faseovergangen
Zuurstof, stikstof, olie en water
Samenvatting
Proefjes
Opgave
Welke gaswet hoort er niet bij?
Wet van Boyle
Algemene gaswet
Wet van Gay-Assarc
Druk en hoeveelheid gas
Herhaling
Gaswetten en formules:
Druk: p = F/A
Wet van Boyle: p x V = constant
Wet van Gay-Lussac: p/T = constant
Druk en hoeveelheid gas: p/n = constant
Algemene gaswet: p x V = n x R x T
Aannamen:
De grootte van moleculen in een gas is verwaarloosbaar
Een deeltje kan met een snelheid in een richting bewegen
Deeltjes verliezen geen energie bij het botsen tegen een wand
Deeltjes bewegen vrij, maar oefenen kracht uit op elkaar als ze botsen
Niet-ideale gassen
Echte deeltjes nemen een ruimte (V) in
Echte deeltjes hebben een aantrekkingskracht
Resultaat: druk anders → algemene gaswet klopt niet meer
https://phet.colorado.edu/sims/html/gas-properties/latest/gas-properties_all.html
Volume van moleculen
Minder beweegruimte
Het volume van 1 mol noemen we b (m3/mol)
b dezelfde eenheid als V? → keer n (mol): V - (n x b)
Volume (V) = de ruimte die het gas inneemt, de ruimte waarin moleculen vrij kunnen bewegen
Algemene gaswet omschrijven + parameter:
p = (n x R x T)/(V - n x b)
Aantrekkende krachten tussen moleculen
De aantrekkende kracht = de vanderwaalskracht → de aanname dat gassen vrij van elkaar bewegen klopt niet
Deeltjes zijn langzamer + botsen ze minder vaak en hard tegen een wand → de druk is kleiner
Hoe hoger de dichtheid, hoe meer deeltjes, hoe groter de aantrekkingskracht → afname van druk gaat samen met het kwadraat van mol/m3.
De aantrekkingskracht → a (Nm4/mol2)
Hoe groter α, hoe sterker de aantrekkingskrachten tussen moleculen, experimenteel bepaald.
In de vanderwaalsvergelijking: p = (n x R x T)/(V - n x b) – a(n/V)2
Grafiek 1:
Volume
Grafiek 2:
Aantrekkende krachten
Faseovergangen
Vloeistof → gas als vanderwaalskracht wordt overwonnen
Stelling: hogere druk → hoger kookpunt
Bij de kritieke temperatuur (Tc) condenseert een gas niet meer
Onder Tc: volume kleiner → vloeistof
Op Tc: druk verandert niet, vlakke lijn
Boven Tc: deeltjes hebben te veel energie
Hogere dichtheid zorgt voor meer aantrekkingskracht en faseovergangen
Zuurstof, stikstof, olie en water
Olie:
Massa is groter, waardoor de snelheid (in Ekin) lager is
Ekin= ½ x m x v2
Resultaat: grote aantrekkingskracht en kookpunt
Water:
Moleculen zijn dipolen → waterdeeltjes trekken elkaar aan: waterstofbrug
Kracht is groter → hoog kookpunt
Samenvatting
Niet ideale gassen: volume + aantrekkingskracht
V van 1 mol = b in m3/mol, x 'n' voor de juiste eenheid (m3)
Volume ≠ het volume van een gas , maar de ruimte die het inneemt
In formule voor druk: p = (n x R x T)/(V - n x b)
Aantrekkingskracht = vanderwaalskracht → de druk lager
Afname van de druk gaat samen met: kwadraat van mol/m3
De aantrekkingskracht wordt gegeven met a (Nm4/mol2)
Vanderwaalsvergelijking:
p = (n x R x T)/(V - n x b) – a(n/V)2
Vanderwaalskracht + energie + druk → faseovergang
Kritieke temperatuur; < Tk → wel condensatie, > Tk → geen condensatie
Deeltjesmodel
Olie: grote vanderwaalskracht → hoger kookpunt
Watermoleculen: dipolen + waterstofbrug → hoog kookpunt
Waarom is de druk van een niet-ideaal gas anders dan voorspeld met de algemene gaswet?
Moleculen nemen een volume in
Moleculen bewegen sneller bij een hogere dichtheid
Moleculen zijn heel klein, waardoor het aantal botsingen verschilt
Moleculen hebben een aantrekkingskracht
Wat gebeurt er als je het volume verkleint bij een gas onder de Tc?
Het gas verandert in een vaste stof
De druk neemt af
Het gas verandert in een vloeistof
Er gebeurt niets met het gas
Waar houdt de vanderwaalsvergelijking wel rekening mee en de algemene gaswet niet?
De snelheid en aantrekkingskracht van moleculen
De druk en massa van moleculen
Het volume en de aantrekkingskracht van moleculen
De vorm en grootte van moleculen
Waarom heeft water een hoger kookpunt dan stikstof en zuurstof?
Watermoleculen vormen waterstofbruggen
Watermoleculen hebben een kleinere massa
Watermoleculen hebben een sterkere vanderwaalskracht
Watermoleculen hebben meer energie dan zuurstof en stikstof
Proefjes
Proef 2:
Steeds meer deeltjes in de fles zorgt voor druk
Ruimte kleiner, maar wel hoge snelheid, geeft veel botsingen en de dop schiet van de fles
Deeltjes verspreiden, verliezen energie, temperatuur verlaagt, dus de watermoleculen gaan condenseren
Proef 1:
Lage vanderwaalskrachten
Door de extra energie een directe overgang van vast naar gas: sublimatie.
Tegen het koude glas aan en ze verliezen hun energie + de vanderwaalskrachten sterker aanwezig
Onder het smeltpunt + kristalliseert.
Proef 3:
Deeltjes krijgen door verwarming extra energie en snelheid, dus de druk gaat iets omhoog en de ballon vergroot
Moleculen verliezen hun extra energie en snelheid, dus minder botsingen tegen de wand en de ballon krimpt
Opgave Van der Waalskracht
De kracht waarmee moleculen elkaar aantrekken is genoemd naar de Nederlandse natuurkundige van der Waals die deze kracht voor het eerst nauwkeurig bepaalde. Vanderwaalskracht ontstaat doordat de verdeling van de elektronen verandert als moleculen elkaar dicht naderen. Resultaat van deze veranderde ladingsverdeling is dat er een elektrische aantrekkingskracht ontstaat, ook al zijn de moleculen op zich niet geladen.
Leg uit:
a Waarom vanderwaalskrachten in gassen verwaarloosbaar klein zijn.
b Waarom stoffen met een lage molecuulmassa (meestal) een laag kookpunt hebben.
c Waarom vanderwaalskrachten tussen verschillende molecuulsoorten (adhesie) anders zijn dan tussen moleculen van dezelfde soort (cohesie).